Η δημιουργία προγραμμάτων επίβλεψης της υγείας των εργαζομένων θα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο εφόσον τα προγράμματα βελτιώνουν την προστασία και την πρόληψη των κινδύνων και πληρούν τέσσερα κριτήρια: της αναγκαιότητας, της συνάφειας, της επιστημονικής εγκυρότητας και της αποτελεσματικότητας. Τα προγράμματα αυτά οργανώνονται συνήθως από υπηρεσίες επαγγελματικής υγείας. Ο κώδικας δεοντολογίας της Διεθνούς Επιτροπής Επαγγελματικής Υγείας καθορίζει δεοντολογικά κριτήρια για την επίβλεψη της υγείας.

Ορισμένες ευρωπαϊκές οδηγίες και εθνικές νομοθετικές πράξεις καθορίζουν το περιεχόμενο και τη μεθοδολογία επίβλεψης της υγείας για συγκεκριμένους παράγοντες. Πρέπει να τηρούνται αρχεία και οι εργαζόμενοι να ενημερώνονται για τα αποτελέσματα. Δεδομένου, ωστόσο, ότι οι πληροφορίες αυτές είναι εμπιστευτικές, ο εργοδότης ενημερώνεται μόνο σχετικά με την ικανότητα των εργαζομένων για εργασία και με τυχόν μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον χώρο εργασίας.

Στις οδηγίες προβλέπονται επίσης οι απαιτήσεις για τη γνωστοποίηση των δεδομένων παρακολούθησης και επίβλεψης της υγείας και οι ειδικοί κανόνες για την τήρηση αρχείων. Για παράδειγμα, η οδηγία για τους καρκινογόνους και τους μεταλλαξιογόνους παράγοντες ορίζει ότι τα αρχεία πρέπει να τηρούνται για 40 έτη.

Η συνδεόμενη με την εργασία έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες μπορεί να σχετίζεται με αρκετά προβλήματα υγείας, όπως είναι οι λοιμώδεις νόσοι, ο καρκίνος και οι αλλεργίες. Ορισμένοι βιολογικοί παράγοντες ενδέχεται επίσης να προκαλούν βλάβη στο έμβρυο.

Ιδιαίτερο κίνδυνο διατρέχουν οι εργαζόμενοι σε συγκεκριμένους τομείς, όπως οι υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης και οι κτηνιατρικές υπηρεσίες, η γεωργία, η διαχείριση λυμάτων και ο εργαστηριακός τομέας. Οι εργαζόμενοι στους τομείς αυτούς ενδέχεται να έρχονται σε απευθείας επαφή με μικρόβια ή να εκτίθενται σε αυτά μέσω, για παράδειγμα, των σωματικών υγρών ή του εδάφους. Εάν η πηγή της έκθεσης σε έναν βιολογικό παράγοντα είναι γνωστή, είναι σχετικά εύκολο να προληφθούν οι αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία. Η διαχείριση των κινδύνων άγνωστων πηγών έκθεσης είναι πολύ πιο δύσκολη.

Ο EU-OSHA διαθέτει δημοσιεύσεις για το συγκεκριμένο θέμα:

Βιολογικοί παράγοντες και ασθένειες που συνδέονται με την εργασία: αποτελέσματα της επισκόπησης της βιβλιογραφίας, της έρευνας εμπειρογνωμόνων και της ανάλυσης των συστημάτων παρακολούθησης: Έκθεση και Περίληψη

Έγγραφα συζήτησης στα οποία επισημαίνονται οι τομείς που ενέχουν υψηλό κίνδυνο έκθεσης σε βιολογικούς παράγοντες: η υγειονομική περίθαλψη, τα επαγγέλματα που περιλαμβάνουν ταξίδια και επαφή με ταξιδιώτες, τα επαγγέλματα που σχετίζονται με τα ζώα· η διαχείριση αποβλήτων και η επεξεργασία λυμάτων· και οι αροτραίες καλλιέργειες.

Η κατάρτιση εκθέσεων παρακολούθησης των ασθενειών που συνδέονται με την εργασία και θεωρούνται πρώιμες ενδείξεις προειδοποίησης μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό καταστάσεων ή χώρων εργασίας στους οποίους πρέπει να βελτιωθεί η διαχείριση της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας. Ο EU-OSHA έχει δημοσιεύσει έρευνες σχετικά με τα συστήματα επαγρύπνησης και περιφρούρησης τα οποία στοχεύουν στον εντοπισμό πρώιμων ενδείξεων ασθενειών που συνδέονται με την εργασία:

Συστήματα επαγρύπνησης και περιφρούρησης – βιβλιογραφική ανασκόπηση

Συστήματα επαγρύπνησης και περιφρούρησης – εργαστήριο εμπειρογνωμόνων - πρακτικά

Προσεγγίσεις επαγρύπνησης και περιφρούρησης για τον εντοπισμό ασθενειών που συνδέονται με την εργασία στην ΕΕ: Έκθεση και Περίληψη

Συστήματα επαγρύπνησης και περιφρούρησης – εργαστήριο πολιτικών - πρακτικά 

Προσεγγίσεις επαγρύπνησης και περιφρούρησης για τον εντοπισμό ασθενειών που συνδέονται με την εργασία στην ΕΕ: Παρουσίαση για εμπειρογνώμονες

Περιηγηθείτε σε όλα τα έγγραφα συζήτησης εμπειρογνωμόνων σχετικά με τα συστήματα επαγρύπνησης και περιφρούρησης

Ο αριθμός ατυχημάτων στον χώρο εργασίας έχει μειωθεί κατά 25% την τελευταία δεκαετία. Ωστόσο, εκτιμάται ότι οι ασθένειες που συνδέονται με την εργασία εξακολουθούν να ευθύνονται για 2,4 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο, εκ των οποίων οι 200.000 σημειώνονται στην Ευρώπη. 

Το έργο του EU-OSHA στον τομέα των ασθενειών που συνδέονται με την εργασία αποσκοπεί στη δημιουργία μιας βάσης τεκμηρίωσης σε θέματα πρόληψης, χάραξης πολιτικής και πρακτικών. Άλλος σημαντικός στόχος είναι να σχηματιστεί πληρέστερη εικόνα της έκτασης της επαγγελματικής επιβάρυνσης λόγω ασθενειών.

Στις ασθένειες που συνδέονται με την εργασία περιλαμβάνονται:

Τρέχοντα έργα

Ο EU-OSHA ξεκίνησε ένα έργο ανασκόπησης το 2015, το οποίο καλύπτει τρεις τομείς έρευνας, πολιτικής και πρακτικής για τις ασθένειες που συνδέονται με την εργασία:

Ορισμοί και κανονισμοί

«Ασθένεια που συνδέεται με την εργασία» είναι κάθε ασθένεια που προκαλείται ή επιδεινώνεται λόγω παραγόντων στον χώρο εργασίας. Πολλές ασθένειες αυτού του είδους μπορεί να έχουν πιο σύνθετη αιτιολογία, η οποία συνδυάζει επαγγελματικούς και μη σχετιζόμενους με την εργασία παράγοντες.

«Επαγγελματική ασθένεια» είναι κάθε ασθένεια που προκαλείται κυρίως λόγω έκθεσης σε φυσικούς, οργανωτικούς, χημικούς ή βιολογικούς παράγοντες κινδύνου κατά την εργασία ή σε συνδυασμό αυτών των παραγόντων. Επαγγελματικές ασθένειες είναι κυρίως εκείνες που παρατίθενται στην εθνική νομοθεσία ως ασθένειες που προκαλούνται από την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου στην εργασία. Ο χαρακτηρισμός μιας ασθένειας ως επαγγελματικής μπορεί να συνεπάγεται την καταβολή αποζημίωσης, εάν εξακριβωθεί αιτιώδης σχέση μεταξύ της επαγγελματικής έκθεσης και της ασθένειας.

Ο ευρωπαϊκός κατάλογος επαγγελματικών ασθενειών παρέχει συστάσεις σχετικά με τις επαγγελματικές ασθένειες που θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στους εθνικούς καταλόγους των κρατών μελών, καθώς και συστάσεις σχετικά με τη θέσπιση κανόνων όσον αφορά τις αποζημιώσεις, την πρόληψη και τη συλλογή στατιστικών στοιχείων.

Έγγραφα καθοδήγησης σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο καθορίζουν τα διαγνωστικά κριτήρια και τα κριτήρια έκθεσης για τον χαρακτηρισμό μιας ασθένειας που συνδέεται με την εργασία ως επαγγελματικής ασθένειας του καταλόγου. Για την αποζημίωση ισχύουν πρόσθετα κριτήρια, τα οποία συνδέονται ως επί το πλείστον με τον ελάχιστο βαθμό βλάβης ή ανικανότητας προς εργασία. Πολλά κράτη μέλη δημοσιεύουν στοιχεία σχετικά με ασθένειες που έχουν χαρακτηριστεί επαγγελματικές στο πλαίσιο, για παράδειγμα, ετήσιων εκθέσεων σχετικά με την κατάσταση της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας.

Τι προκαλεί τις ασθένειες κατά την εργασία;

Πολλά είδη ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου, των αναπνευστικών προβλημάτων, των καρδιαγγειακών νόσων, των δερματικών παθήσεων, των μυοσκελετικών διαταραχών και των προβλημάτων ψυχικής υγείας, μπορούν να προκληθούν ή να επιδεινωθούν από την εργασία. Παρότι τα υποκείμενα αίτια αυτών των ασθενειών ενδέχεται να είναι σύνθετα, είναι γνωστό ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η έκθεση στον χώρο εργασίας συμβάλλει στην εμφάνιση ή στην εξέλιξη μιας ασθένειας όπως, για παράδειγμα, η έκθεση σε:

Είναι σημαντικό να παρακολουθούνται στενά οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτές τις μορφές έκθεσης, καθώς και ο συνδυασμός των κινδύνων αυτών τόσο μεταξύ τους όσο και με τα μεταβαλλόμενα μοντέλα εργασίας.

Ευαισθητοποίηση και προώθηση της πρόληψης

Μεταξύ των ορθών πρακτικών σε επίπεδο επιχειρήσεων συγκαταλέγεται η καλλιέργεια μιας νοοτροπίας πρόληψης των κινδύνων και ευημερίας στον χώρο εργασίας. Ζωτικής επίσης σημασίας είναι η εκτίμηση και η διαχείριση των κινδύνων από τις επιχειρήσεις, καθώς και η τήρηση της ιεραρχίας των μέτρων πρόληψης.

Άλλοι αποτελεσματικοί τρόποι για τη μείωση της εμφάνισης ασθενειών που συνδέονται με την εργασία είναι η προδραστική παρακολούθηση για την πρόληψη προβλημάτων υγείας και η προώθηση πιο υγιών χώρων εργασίας μέσω δραστηριοτήτων προαγωγής της υγείας στον χώρο εργασίας.