Κλιματική αλλαγή και επαγγελματική ασφάλεια και υγεία

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή ήδη επηρεάζει τους χώρους εργασίας: το ένα τρίτο των εργαζομένων στην ΕΕ εκτίθενται σε κινδύνους, όπως καύσωνες, ακραία καιρικά φαινόμενα ή κακή ποιότητα του αέρα. Ταυτόχρονα, το 31 % των εργαζομένων εκφράζουν την ανησυχία τους σχετικά με τον αντίκτυπο των περιβαλλοντικών κινδύνων στην ασφάλεια και την υγεία τους στην εργασία (Σφυγμομέτρηση ΕΑΥ 2025 του EU-OSHA).

Επομένως, η κατανόηση των κινδύνων για την ΕΑΥ που σχετίζονται με το κλίμα είναι καθοριστικής σημασίας για την εκτίμηση και τη διαχείρισή τους. Για τον λόγο αυτόν, ο EU-OSHA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία) διεξάγει μια σειρά ερευνητικών δραστηριοτήτων, με σκοπό την παροχή αναλυτικών πληροφοριών για την πολιτική, την πρόληψη και την πρακτική σχετικά με τις προκλήσεις που θέτει η κλιματική αλλαγή.

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ΕΑΥ

Αύξηση της θερμοκρασίας 

Ένα σημαντικό ζήτημα για τους εργαζομένους σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Ο καύσωνας μπορεί να προκαλέσει κόπωση, αφυδάτωση, επιδείνωση χρόνιων παθήσεων και σοβαρές ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη. Η σωματική εργασία αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος, ενώ η θερμική καταπόνηση επηρεάζει αρνητικά την κρίση και αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων. Η ανεπαρκής ανάρρωση μεταξύ των βαρδιών, ειδικά όταν οι εργαζόμενοι ζουν σε σπίτια με ανεπαρκή ψύξη, επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση.

Ακραία καιρικά φαινόμενα

Οι πλημμύρες και οι αγροτοδασικές πυρκαγιές προβλέπεται να αυξηθούν σε αριθμό και σοβαρότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, προκαλώντας τραυματισμούς και θανάτους. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο πνιγμού, εγκαυμάτων ή κρυοπαγήματος. Οι εργαζόμενοι σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης αντιμετωπίζουν επιπρόσθετους κινδύνους από τοξικά αέρια, εκρήξεις και κινδύνους πυρκαγιάς.

Ατμοσφαιρική ρύπανση 

Η αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση και τα αυξανόμενα επίπεδα αεροαλλεργιογόνων (π.χ. υψηλότερα επίπεδα ή αύξηση της αλλεργιογονικότητας της γύρης), λόγω της κλιματικής αλλαγής σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, αυξάνουν τον κίνδυνο αναπνευστικών ασθενειών και άλλων προβλημάτων υγείας τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους.

Ποιοι διατρέχουν κίνδυνο;

Εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους

Η υψηλή έκθεση στη ζέστη, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι ρύποι και τα νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές αποτελούν βασικά προβλήματα.

• Η έκθεση στον ήλιο αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος και επηρεάζει αρνητικά τις γνωστικές λειτουργίες.
• Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν τους τραυματισμούς, το άγχος και τους θανάτους.
• Ασθένειες όπως η νόσος του Lyme και ο ιός δάγκειου πυρετού εξαπλώνονται γεωγραφικά.

Θέσεις εργασίας που επηρεάζονται συνήθως:

• Γεωργοί και εργαζόμενοι στον τομέα της δασοπονίας: εκτίθενται σε θερμική καταπόνηση, κροτωνογενή νοσήματα, ρύπους, αλλεργιογόνα και κινδύνους τραυματισμού και μυοσκελετικών διαταραχών που προκύπτουν από επιχειρήσεις καθαρισμού έπειτα από καταστροφές.
• Εργαζόμενοι στον κατασκευαστικό τομέα: συχνά εργάζονται σε αστικές θερμικές νησίδες, αντιμετωπίζοντας κινδύνους θερμικής καταπόνησης και ατυχημάτων.
• Υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης: πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες αντιμετωπίζουν εξάντληση του οργανισμού οφειλόμενη σε υπερβολική θερμοκρασία περιβάλλοντος, εγκαύματα, έκθεση σε τοξικούς παράγοντες, ατυχήματα και ψυχολογική πίεση.

Εργαζόμενοι σε εσωτερικούς χώρους

Ευάλωτοι κατά τη διάρκεια καύσωνα, ιδίως σε κτίρια με ανεπαρκή αερισμό ή σε κλάδους υψηλής θερμικής έντασης.

• Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις γνωστικές λειτουργίες και να επιδεινώσει το σύνδρομο άρρωστου κτιρίου.
• Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας που χρησιμοποιούν μέσα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ) σε συνθήκες καύσωνα ενδέχεται να εμφανίσουν εξάντληση και δύσπνοια.
• Οι καύσωνες αυξάνουν τη ζήτηση για ιατρική περίθαλψη, δημιουργώντας υψηλό άγχος και φόρτο εργασίας, ιδίως για το γηράσκον προσωπικό των αστικών νοσοκομείων που υπόκεινται σε φαινόμενα αστικής θερμικής νησίδας.

Πολιτικές απαντήσεις

• Τα κράτη μέλη της ΕΕ απαιτούν από τους εργοδότες να διενεργούν εκτιμήσεις κινδύνων στον χώρο εργασίας και να θεσπίζουν προληπτικά μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από κάθε κίνδυνο στον χώρο εργασίας. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να ακολουθούν την ιεραρχία ελέγχου, δίνοντας προτεραιότητα σε τεχνικές και οργανωτικές λύσεις πριν από την προσφυγή σε ατομικά μέτρα.
• Ορισμένοι κίνδυνοι για την ΕΑΥ αντιμετωπίζονται με ειδικές οδηγίες και τους εθνικούς κανονισμούς για την εφαρμογή τους.
• Τα κράτη μέλη της ΕΕ αντιμετωπίζουν τους κινδύνους για την ΕΑΥ που σχετίζονται με το κλίμα με διαφορετικούς ρυθμούς. Ορισμένες χώρες περιλαμβάνουν συνιστώμενα όρια θερμοκρασίας σε κανονισμούς ή συλλογικές συμβάσεις, ανάλογα με το είδος και την τοποθεσία της εργασίας.
• Τα μέτρα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται επίσης να δημιουργήσουν νέους κινδύνους για την ΕΑΥ, για παράδειγμα στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των πράσινων κτιρίων ή της ανακύκλωσης.

Βλέπε τις κύριες εκθέσεις και τις σχετικές δημοσιεύσεις

Κατευθυντήριες γραμμές και εργαλεία

• Σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση της έκθεσης στη ζέστη και την υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ ορισμένες χώρες ρυθμίζουν τις θερμοκρασίες εργασίας. Τα μέτρα περιλαμβάνουν την προσαρμογή του ωραρίου εργασίας, την παροχή χώρων ανάπαυσης, ενυδάτωσης, συστημάτων ψύξης και προστατευτικού ρουχισμού.
• Ο EU-OSHA παρέχει πρακτική καθοδήγηση σχετικά με τη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τη ζέστη και τις ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιούνται σε περίπτωση που ένας εργαζόμενος πάσχει από ασθένεια που σχετίζεται με τη ζέστη.
• Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις επιπτώσεις της ζέστης στην επαγγελματική υγεία και τις λύσεις προσαρμογής είναι σημαντική τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τους εργοδότες.
• Οι εργοδότες πρέπει να προετοιμάσουν σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση της ζέστης και μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης ή συσκευές προειδοποίησης για ζέστη.
• Πρέπει να ζητείται η γνώμη των εργαζομένων και οι εργαζόμενοι να καταρτίζονται σχετικά με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων.

Μελλοντικές προοπτικές: Μελέτη προοπτικών σχετικά με τις επιπτώσεις στην ΕΑΥ που θα έχουν οι μελλοντικές εξελίξεις και κρίσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή.

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η εργασία αναμένεται να προσαρμοστεί στη «νέα κανονικότητα» που διαμορφώνεται από την κλιματική αλλαγή, καθώς και τις επιπτώσεις που αυτό θα έχει για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά τις επόμενες δεκαετίες. Η μελέτη, δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε άμεσους κινδύνους, όπως η θερμική καταπόνηση, αλλά εξετάζει τις μετασχηματιστικές αλλαγές και τις διαταραχές στις συνθήκες εργασίας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εξελιχθούν οι πολιτικές και η εφαρμογή τους. Τα πορίσματά της θα βοηθήσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τα ενδιαφερόμενα μέρη να αντιμετωπίσουν απρόβλεπτες προκλήσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα ασφαλείς και υγιείς χώρους εργασίας για το μέλλον.

Ο EU-OSHA συμμετέχει στο ευρωπαϊκό παρατηρητήριο κλίματος και υγείας, μια σύμπραξη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) και άλλων οργανισμών που θα βοηθήσει την Ευρώπη να προετοιμαστεί για τις προκλήσεις στον τομέα της υγείας που σχετίζονται με το κλίμα. Το παρατηρητήριο παρέχει εύκολη πρόσβαση σε σχετικά εργαλεία, δεδομένα και πόρους και προάγει τη συνεργασία μεταξύ πολλών φορέων, τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.