You are here

Ασφάλεια και υγεία στις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις

Safety and health in micro and small enterprises

Το 2013, οι ΜΜΕ αντιπροσώπευαν το 99,8% του συνόλου των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν στην ΕΕ εκτός του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε 21,6 εκατομμύρια επιχειρήσεις στην ΕΕ

Οι ΜΜΕ διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες - τις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις. Στη Σύσταση της Επιτροπής 2003/361/EΚ της 6ης Μαΐου 2003 οι ΜΜΕ ορίζονται ως εξής:

  • Μια μεσαία επιχείρηση απασχολεί λιγότερους από 250 υπαλλήλους, έχει ετήσιο κύκλο εργασιών μικρότερο από 50 εκατομμύρια ευρώ και το σύνολο του ετήσιου ισολογισµού της δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ.
  • Μια μικρή επιχείρηση απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζοµένους και ο ετήσιος κύκλος εργασιών της ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισµού της δεν υπερβαίνει τα 10 εκατοµµύρια ευρώ.
  • Μια πολύ μικρή επιχείρηση απασχολεί λιγότερους από δέκα εργαζοµένους και ο ετήσιος κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισµού της δεν υπερβαίνει τα 2 εκατοµµύρια ευρώ.

Οι ΜΜΕ στην ΕΕ απασχολούν κατά μέσο όρο 4, 22 υπαλλήλους, γεγονός που σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα (92,4%) των επιχειρήσεων στην ΕΕ είναι πολύ μικρές. Η σημασία τους για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι τεράστια, καθώς σε αυτές βρίσκεται το 67,4% όλων των θέσεων εργασίας στην Ευρώπη.

Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζουν οι μικρές και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις;

Από στοιχεία προκύπτει ότι οι υπάλληλοι των μικρότερων επιχειρήσεων διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο από ό,τι οι υπάλληλοι των μεγαλύτερων επιχειρήσεων και ότι οι μικρότερες επιχειρήσεις δυσκολεύονται περισσότερο να ελέγξουν τους κινδύνους. Διάφορες μελέτες, περιλαμβανομένης της ευρωπαϊκής έρευνας για τις επιχειρήσεις σχετικά με τους νέους και τους αναδυόμενους κινδύνους (ESENER) του EU-OSHA, υποδεικνύουν ότι όσο μικρότερη είναι μια επιχείρηση τόσο πιο δύσκολη είναι η διαχείριση της ΕΑΥ. 

Η δυσκολία των μικρών επιχειρήσεων να διαχειριστούν την ΕΑΥ αποδίδεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, όπως η διάρθρωση και η οργάνωση της εργασίας, η οικονομική τους κατάσταση και οι εργασιακές σχέσεις, η πολυμορφία και η ευελιξία των δραστηριοτήτων τους, η δυσκολία κανονιστικού ελέγχου τους, η νοοτροπία και οι δεξιότητες των ιδιοκτητών και των υπαλλήλων και ο μικρός κύκλος ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά δυσκολεύουν τη διαμόρφωση και τη διατήρηση συνθηκών ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας των μικρών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων. 

Άλλοι παράγοντες που επιδρούν στη διαχείριση της ΕΑΥ στη συγκεκριμένη κατηγορία επιχειρήσεων σε σύγκριση με μεγαλύτερες επιχειρήσεις είναι:

  • Η δυσκολία ρύθμισης, δεδομένης της πολυμορφίας, της γεωγραφικής διασποράς και της έλλειψης ενιαίας εκπροσώπησης. Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί, υπό την έννοια ότι συχνά δεν επαρκούν οι πόροι για την εφαρμογή πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων για την προστασία της υγείας, όπως επενδύσεις για συμβούλους σε θέματα ασφάλειας και υγείας, ενημέρωση, εργαλεία και ελέγχους.
  • Η έλλειψη πόρων επιδρά ανασταλτικά στην εφαρμογή δραστηριοτήτων πρόληψης.
  • Αφιερώνεται λιγότερος χρόνος και ενέργεια σε «δευτερεύοντα ζητήματα», όπως θεωρείται ενίοτε ότι είναι η διαχείριση της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας. Η ορθή διαχείριση της ΕΑΥ δεν γίνεται αντιληπτή ως προτεραιότητα.
  • Οι εκτιμήσεις κινδύνου είναι ενίοτε δαπανηρές και περίπλοκες, ιδίως όταν μια επιχείρηση δεν διαθέτει τους πόρους ή την τεχνογνωσία σε θέματα ΕΑΥ ώστε να τις διενεργήσει αποτελεσματικά.
  • Η προσέγγιση των πολύ μικρών και των μικρών επιχειρήσεων από τους φορείς που προωθούν ή εποπτεύουν την ορθή εφαρμογή μέτρων ασφάλειας και υγείας στην εργασία μπορεί να είναι δύσκολη.

 

Για πληροφορίες σχετικά με τους παράγοντες που ενθαρρύνουν τις μικρότερες επιχειρήσεις ώστε να επενδύσουν στην ΕΑΥ διαβάστε το ακόλουθο άρθρο στη σελίδα OSHWiki.  

Η ασφάλεια και η υγεία έχουν θετικά αποτελέσματα για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις

Οι νεοφυείς μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που κατορθώνουν να επιβιώσουν για περισσότερο από μια πενταετία είναι λιγότερες από τις μισές, ενώ ακόμη λιγότερες είναι εκείνες που με τις επιδόσεις τους δίνουν ώθηση στη βιομηχανική καινοτομία και πρόοδο. Από μια μελέτη προέκυψε ότι το μέσο ποσοστό εργατικών ατυχημάτων στις νεοφυείς πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στις ΗΠΑ ήταν υπερδιπλάσιο σε αυτές που δεν επιβίωσαν μετά από ένα ή δύο χρόνια από την ίδρυσή τους από ό,τι σε εκείνες που επιβίωσαν για περισσότερο από μια πενταετία. 

Το κόστος των ατυχημάτων είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικό για τις μικρότερες επιχειρήσεις καθώς τα ατυχήματα που συμβαίνουν στους χώρους μικρών επιχειρήσεων αντιστοιχούν στο 82% όλων των τραυματισμών στον χώρο εργασίας και στο 90% όλων των θανατηφόρων ατυχημάτων

Οι επιπτώσεις ενός σοβαρού περιστατικού υπονόμευσης της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας μπορεί να είναι καταστροφικές για μια μικρή επιχείρηση:

  • Οι πολύ μικρές και οι μικρές επιχειρήσεις δυσκολεύονται πολύ περισσότερο να ανακάμψουν μετά από τέτοιου είδους περιστατικά.
  • Οι επιπτώσεις είναι πολύ σοβαρότερες από ό,τι σε συγκρίσιμες μεγαλύτερες επιχειρήσεις.
  • Οι εργαζόμενοι σε νευραλγικές θέσεις δεν μπορούν να αντικατασταθούν ούτε εύκολα ούτε γρήγορα
  • Ακόμη και μικρή διακοπή της λειτουργίας μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια σημαντικών πελατών και συμβάσεων.
  • Ένα σοβαρό περιστατικό μπορεί να οδηγήσει σε παύση της λειτουργίας λόγω του άμεσου κόστους αντιμετώπισής του ή της απώλειας συμβάσεων ή/και πελατών.
  • Ακόμη και μη σοβαρά ατυχήματα και προβλήματα υγείας μπορούν να διπλασιάσουν τον χρόνο αναρρωτικής άδειας.

Τα στατιστικά αυτά στοιχεία υποδεικνύουν ότι η ορθή διαχείριση της ΕΑΥ έχει κρίσιμη σημασία για την επιτυχία και τη μακροχρόνια επιβίωση των μικρών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Από την έρευνα ESENER του EU-OSHA προκύπτει ότι υπάρχουν περιπτώσεις πολύ μικρών επιχειρήσεων σε ορισμένες χώρες της ΕΕ και τομείς οι οποίες εφαρμόζουν πρακτικές διαχείρισης της ΕΑΥ με υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει ότι, εάν το περιβάλλον είναι ευνοϊκό, η διαχείριση της ΕΑΥ στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά. 

Η αποτελεσματική διαχείριση της ΕΑΥ είναι καθοριστική όχι μόνο για την προσωπική ευημερία των εργαζομένων, αλλά και για την μακροπρόθεσμη ευημερία των επιχειρήσεων και της οικονομίας, καθώς ελαχιστοποιεί τις ζημιές που επιφέρουν στην παραγωγικότητα οι τραυματισμοί και τα προβλήματα υγείας.

Διαβάστε την έκθεση ανασκόπησης του EU-OSHA για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία και τις οικονομικές επιδόσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις: 

Ο EU-OSHA βοηθά τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις να εκτιμήσουν τους κινδύνους

Η ορθή εκτίμηση των κινδύνων αποτελεί προϋπόθεση για υγιείς χώρους εργασίας Ωστόσο, η διενέργεια εκτίμησης κινδύνων μπορεί να αποβεί απαιτητικό έργο, ειδικότερα για τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις που ενδέχεται να μην διαθέτουν τους πόρους ή την τεχνογνωσία στον τομέα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας ώστε να εκτιμήσουν αποτελεσματικά τους κινδύνους.

Για τον σκοπό αυτό αναπτύχθηκε από τον EU-OSHA το Επιγραμμικό Διαδραστικό Εργαλείο Εκτίμησης Κινδύνου (OiRA), το οποίο αποτελεί την πρώτη πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ που ενθαρρύνει τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις (ιδίως μέσω των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων σε επίπεδο ΕΕ και σε επίπεδο κρατών μελών) να αξιολογούν τους κινδύνους τους.

Η πλατφόρμα OiRA διευκολύνει τη δημιουργία εύχρηστων και δωρεάν επιγραμμικών εργαλείων τα οποία μπορούν να βοηθήσουν τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις να εφαρμόσουν βήμα προς βήμα διαδικασίες εκτίμησης κινδύνων, ξεκινώντας από τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των κινδύνων στους χώρους εργασίας μέχρι τη λήψη αποφάσεων για την εφαρμογή προληπτικών μέτρων και την ανάληψη δράσης, καθώς και να παρακολουθούν τις διαδικασίες και να συντάσσουν εκθέσεις. Το εργαλείο χρησιμοποιείται από τους κοινωνικούς εταίρους διαφόρων κλάδων (ενώσεις εργοδοτών και εργαζομένων) και τις εθνικές αρχές (υπουργεία, επιθεωρήσεις εργασίας, ινστιτούτα ΕΑΥ, κ.λπ.) για τη σχεδίαση ειδικών για κάθε κλάδο εργαλείων εκτίμησης κινδύνων που απευθύνονται σε μικρές επιχειρήσεις.

Περισσότερες πληροφορίες για το εργαλείο OiRA διατίθενται στον δικτυακό τόπο του έργου και στο συναφές άρθρο στην ιστοσελίδα OSHWiki.

ΠΜΜΕ Μια πιο αναλυτική προσέγγιση

Δεδομένης της σημασίας των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων (ΠΜΜΕ) για την κοινωνία και για την οικονομία της ΕΕ, καθώς και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις αυτές σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της ΕΑΥ, ο EU-OSHA υλοποιεί ένα τριετές έργο (2014-17) με σκοπό τη βελτίωση της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας (ΕΑΥ) σε πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Το έργο ανατέθηκε σε ομάδα ερευνητών της κοινοπραξίας SESAME (Safe Small and Micro Enterprises-Ασφαλείς Μικρές και Πολύ Μικρές Επιχειρήσεις).

Το έργο αποσκοπεί στη βελτίωση της διαχείρισης της ΕΑΥ σε ΠΜΜΕ στην Ευρώπη μέσω της επίτευξης των ακόλουθων στόχων:

  • παροχή τεκμηριωμένης στήριξης για συστάσεις πολιτικής
  • εντοπισμός ορθών πρακτικών σε ολόκληρη την Ευρώπη και διευκόλυνση της ανάπτυξης νέων και υφιστάμενων εργαλείων
  • επέκταση της βάσης γνώσης σχετικά με τους παράγοντες που καθορίζουν την καλή ΕΑΥ στις ΠΜΜΕ.

Το έργο διαιρείται σε τέσσερις φάσεις:

Η φάση 1 (2014-15) αξιολογεί την τρέχουσα κατάσταση ως προς την ΕΑΥ στις ΠΜΜΕ. Τα πορίσματα παρουσιάζονται στην έκθεση «Πλαίσια και ρυθμίσεις για την ΕΑΥ στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην ΕΕ».

Η φάση 2 (2015-16) εξετάζει την οπτική από την πλευρά του χώρου εργασίας μέσω της διεξαγωγής προσωπικών συνεντεύξεων με ιδιοκτήτες/διαχειριστές και εργαζόμενους σε ΠΜΜΕ, με τα αποτελέσματα να παρουσιάζονται σε αναλυτική έκθεση και επιμέρους εθνικές εκθέσεις.

Η φάση 3 (2016-17) εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους πολιτικές και ορθές πρακτικές μπορούν να γίνουν αποτελεσματικές και εξερευνά τον ρόλο των μεσαζόντων. Καταγράφονται οι ορθές πρακτικές που έχουν εντοπιστεί και τα αποτελέσματα της φάσης παρουσιάζονται σε αναλυτική έκθεση και επιμέρους εθνικές εκθέσεις.

Η φάση 4 (2017) συμπίπτει με τη διενέργεια της τελικής ανάλυσης, η οποία θα συνιστά μια συνολική και τεκμηριωμένη αποτίμηση του έργου. Μια έκθεση θα συγκεντρώσει τα στοιχεία όλων των προηγούμενων φάσεων και τα αποτελέσματα θα τύχουν ευρείας διάδοσης μέσω των συζητήσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων στο πλαίσιο ενός τελικού συνεδρίου.