Υπάρχει γενικώς μια τάση ταύτισης του όρου «πράσινος» με την ασφάλεια, όμως ό,τι έχει οφέλη για το περιβάλλον δεν είναι απαραιτήτως ωφέλιμο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων σε πράσινες θέσεις εργασίας. Όπως έχει ήδη διαπιστωθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις θεσπίστηκε νέα νομοθεσία ή αναπτύχθηκαν νέες τεχνολογίες ειδικά για την προστασία του περιβάλλοντος, οι οποίες όμως εγκυμονούν μεγαλύτερους κινδύνους για τους εργαζόμενους. Για παράδειγμα, η μείωση της ποσότητας των αποβλήτων που απορρίπτονται σε χώρους υγειονομικής ταφής είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ποσοστού των ατυχημάτων και των ασθενειών μεταξύ των εργαζομένων που ασχολούνται με την επεξεργασία τους.

Οι νέες τεχνολογίες ή εργασιακές πρακτικές που σχετίζονται με πράσινες θέσεις εργασίας είναι πιθανό να εγκυμονούν νέους κινδύνους, γεγονός που απαιτεί νέους συνδυασμούς δεξιοτήτων για την αντιμετώπισή τους: οι ήδη διαθέσιμες γνώσεις για την ΕΑΥ δεν μπορούν να μεταφερθούν απλώς στα νέα δεδομένα. Η εγκατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα, π.χ., απαιτεί έναν συνδυασμό δεξιοτήτων στεγοποιού, υδραυλικού και ηλεκτρολόγου.

Η ταχύτητα με την οποία αναμένεται να αναπτυχθεί η πράσινη οικονομία ενδέχεται να οδηγήσει σε ελλείψεις δεξιοτήτων, με πολλούς εργαζόμενους να καλούνται να επιτελέσουν εργασίες για τις οποίες δεν έχουν εκπαιδευτεί, κάτι το οποίο θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια και την υγεία τους. Είναι πιθανό επίσης να υπάρξει ακόμη εντονότερη τάση του εργατικού δυναμικού για εξειδίκευση και απόκτηση νέων δεξιοτήτων, με αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι με χαμηλή ειδίκευση να δέχονται πιέσεις προκειμένου να ανεχτούν χειρότερες συνθήκες εργασίας. Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό, οι οικονομικές και πολιτικές πιέσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παράβλεψη των ανησυχιών που διατυπώνονται σχετικά με την ΕΑΥ.

Για να είναι πραγματικά βιώσιμες οι πράσινες θέσεις εργασίας, πρέπει να διασφαλιστεί ότι είναι ωφέλιμες για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, όπως και για το περιβάλλον. Στην πράσινη οικονομία, όπως και σε άλλους τομείς, οι καλές συνθήκες ΕΑΥ συμβάλλουν καθοριστικά στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας. Σε αυτόν τον ταχύτατα αναπτυσσόμενο τομέα, επιβάλλεται να διασφαλιστεί ότι αυτό που είναι επωφελές για το περιβάλλον είναι ωφέλιμο και για τους εργαζόμενους.

Δεδομένης της ταχύτητας με την οποία αναμένεται να αναπτυχθεί η πράσινη οικονομία, θεωρείται σημαντικό να προβλεφθούν οι τυχόν νέοι ή αναδυόμενοι κίνδυνοι ΕΑΥ που σχετίζονται με πράσινες θέσεις εργασίας προτού καν εμφανιστούν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο EU-OSHA εκπόνησε αναλυτική μελέτη πρόβλεψης, σε μια προσπάθεια να διερευνήσει τους τρόπους εξέλιξης της εργασίας στο πλαίσιο των πράσινων θέσεων εργασίας μέχρι το 2020 και τις πιθανές μελλοντικές προκλήσεις σε επίπεδο ΕΑΥ. Στο πλαίσιο της μελέτης αναπτύχθηκαν αρκετά πιθανά μελλοντικά σενάρια, επί τη βάσει διαφόρων εξελίξεων στις πράσινες τεχνολογίες και υπό διαφορετικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Στόχος της μελέτης είναι να επισημανθούν οι πιθανοί κίνδυνοι για την ΕΑΥ στον συγκεκριμένο τομέα και να παρασχεθούν ειδικά στους φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ εργαλεία που θα τους βοηθήσουν να διαμορφώσουν τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος, αλλά και να προστατεύσουν την ασφάλεια και την υγεία των ευρωπαίων εργαζομένων.

Μάθετε περισσότερα για την:

The foresight report on OSH in green jobs (Έκθεση πρόβλεψης για την ΕΑΥ σε πράσινες θέσεις εργασίας)

Η περίληψη της έκθεσης και τα πιθανά σενάρια

Οι χαρακτήρες των κινουμένων σχεδίων στα σενάρια αναπαριστούν τους νέους και αναδυόμενους κινδύνους για την ΕΑΥ

Ο EU-OSHA ερεύνησε επίσης πιο αναλυτικά ορισμένα ζητήματα ΕΑΥ που σχετίζονται με συγκεκριμένους τομείς πράσινης τεχνολογίας οι οποίοι επισημαίνονται στη μελέτη πρόβλεψης, όπως μικρής κλίμακας εφαρμογές ηλιακής ενέργειας, πράσινες κατασκευές ή αιολική ενέργεια.

Για περισσότερες πληροφορίες:

• Ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο σχετικά με την ΕΑΥ και μικρής κλίμακας εφαρμογές ηλιακής ενέργειας
• Ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο σχετικά με την ΕΑΥ και τα πράσινα κτίρια
• ΕΑΥ και αιολική ενέργεια: διαβάστε την έκθεση  και το περιληπτικό ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο

Επίσης, ως βοήθημα για τον προσδιορισμό των δυνητικών κινδύνων που απειλούν την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων οι οποίοι σχετίζονται με τις εν λόγω πράσινες τεχνολογίες διατίθενται κατάλογοι ελέγχου και παρουσιάζονται παραδείγματα προληπτικών μέτρων. Οι εν λόγω κατάλογοι ελέγχου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως βοήθεια στη διαδικασία εκτίμησης των κινδύνων στον χώρο εργασίας:

• Κατάλογος ελέγχου σχετικά με την ΕΑΥ και μικρής κλίμακας εφαρμογές ηλιακής ενέργειας
• Κατάλογος ελέγχου σχετικά με την ΕΑΥ και τα πράσινα κτίρια
• Κατάλογος ελέγχου σχετικά με την ΕΑΥ και την αιολική ενέργεια

Η νομοθεσία για τον χώρο εργασίας ορίζει ότι είναι καθήκον του εργοδότη να διενεργεί εκτίμηση κινδύνων και να διασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοι προστατεύονται και λαμβάνουν ενημέρωση, καθοδήγηση και εκπαίδευση σχετικά με την ασφαλή χρήση των χημικών ουσιών στον χώρο εργασίας, με βάση τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις ετικέτες και στα δελτία δεδομένων ασφαλείας. Ο εργοδότης έχει επίσης το δικαίωμα να ζητεί περισσότερες πληροφορίες από τον προμηθευτή.

Δυνάμει του κανονισμού REACH συλλέγονται συνεχώς δεδομένα σχετικά με τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρήση χημικών ουσιών για την υγεία και την ασφάλεια. Ο καταχωρίζων (ο παρασκευαστής ή ο εισαγωγέας), ο οποίος υποχρεούται να διαβιβάζει τα δεδομένα αυτά στον ECHA, οφείλει επίσης να κοινοποιεί τις σχετικές πληροφορίες στον μεταγενέστερο χρήστη, παρέχοντάς του αναλυτικό δελτίο δεδομένων ασφαλείας το οποίο περιέχει σενάρια έκθεσης, με αναφορά σε επιχειρησιακές συνθήκες και σε μέτρα διαχείρισης κινδύνων για την ασφαλή χρήση των χημικών ουσιών, τα οποία σενάρια έχουν ως στόχο να διευκολύνουν την εκπαίδευση των εργαζομένων και τη διαδικασία διεξαγωγής της εκτίμησης κινδύνων. Ταυτόχρονα, ο καταχωρίζων έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται από τους μεταγενέστερους χρήστες σχετικά με τη συνάφεια των προτεινόμενων μέτρων διαχείρισης κινδύνων, ιδίως στην περίπτωση που τα μέτρα κρίνονται ακατάλληλα.

• Guidance for employers on controlling risks from chemicals. Interface between Chemicals Agents Directive and REACH at the workplace (Οδηγίες προς τους εργοδότες για τον έλεγχο των κινδύνων από χημικές ουσίες. Αλληλεπίδραση μεταξύ της οδηγίας για τους χημικούς παράγοντες και του κανονισμού REACH στον χώρο εργασίας)
• SLIC guidance on REACH for labour inspections (Καθοδήγηση της Επιτροπής Ανώτερων Επιθεωρητών Εργασίας προς τις επιθεωρήσεις εργασίας σχετικά με τον κανονισμό REACH)
• Άρθρο OSHwiki σχετικά με τις επιπτώσεις / τον αντίκτυπο του κανονισμού REACH στους χώρους εργασίας
• Άρθρο OSHwiki σχετικά με τα δελτία δεδομένων ασφαλείας

Ο κανονισμός REACH απαιτεί την καταχώριση όλων των χημικών ουσιών που παράγονται ή εισάγονται στην ΕΕ σε ποσότητες 1 τόνου και άνω ετησίως.

Κύρια σημεία
Οι περισσότερες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν χημικά προϊόντα, ενίοτε χωρίς καν να το αντιλαμβάνονται. Κατά συνέπεια, εάν στο πλαίσιο της βιομηχανικής ή επαγγελματικής σας δραστηριότητας χειρίζεστε οποιαδήποτε χημικά προϊόντα, π.χ. χρώματα, κόλλες ή προϊόντα καθαρισμού, πρέπει να ελέγξετε τις υποχρεώσεις σας. Μπορεί να έχετε ορισμένες υποχρεώσεις βάσει του κανονισμού REACH. Σε περίπτωση που η επιχείρησή σας χρησιμοποιεί χημικά προϊόντα στον χώρο εργασίας, ελέγξτε με τον εργοδότη σας αν:

• οι χημικές ουσίες τις οποίες χρησιμοποιείτε έχουν καταχωριστεί ή πρόκειται να καταχωριστούν. Οι πληροφορίες αυτές είναι διαθέσιμες στον δικτυακό τόπο του ECHA·
• οι χρήσεις σας καλύπτονται από επικαιροποιημένα δελτία δεδομένων ασφαλείας·
• τα μέτρα διαχείρισης κινδύνου, όπως περιγράφονται στα δελτία δεδομένων ασφαλείας και στα σενάρια έκθεσης, έχουν ληφθεί υπόψη στην εκτίμηση κινδύνου προκειμένου να εξασφαλίζεται η ασφαλής χρήση του χημικού προϊόντος·
• έχουν πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις με τους εργαζομένους ή τους εκπροσώπους τους, οι οποίοι έχουν ενημερωθεί σχετικά με την εκτίμηση κινδύνων στον χώρο εργασίας.

Πηγή: ECHA, ETUI

Οι παρασκευαστές και οι εισαγωγείς υποβάλλουν στον ECHA πληροφορίες σχετικά με τις επικίνδυνες ιδιότητες, την ταξινόμηση και την επισήμανση της ουσίας, καθώς και μια εκτίμηση του δυνητικού κινδύνου των ουσιών. Επίσης, πρέπει να συνεργάζονται με άλλες επιχειρήσεις που καταχωρίζουν την ίδια ουσία. Τυχόν δεδομένα που λείπουν θα πρέπει να προσκομίζονται και τα δελτία δεδομένων ασφαλείας θα πρέπει να επικαιροποιούνται.

Η ενότητα του δικτυακού τόπου του ECHA «Ενημέρωση σχετικά με τα χημικά προϊόντα» παρέχει πρόσβαση σε κεντρικές βάσεις δεδομένων που είναι ανοιχτές στο κοινό και στις αρχές (ECHA, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αρμόδιες αρχές και αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών).

Προθεσμίες καταχώρισης

Ο κανονισμός REACH τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2007 με στόχο την απλοποίηση και τη βελτίωση του προηγούμενου νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ για τα χημικά προϊόντα.

Στον κανονισμό προβλέπονται τρεις φάσεις καταχώρισης: η πρώτη έληξε στις 30 Νοεμβρίου 2010, η δεύτερη στις 30 Μαΐου 2013 και η τρίτη λήγει στις 30 Μαΐου 2018.

Μάθετε περισσότερα για τις κοινές εκστρατείες των ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών οργανώσεων και του ECHA σχετικά με τις υποχρεώσεις των εργοδοτών δυνάμει του κανονισμού REACH: 2010, 2012, 2013, 2015.

Ο ECHA και τα κράτη μέλη αξιολογούν τις πληροφορίες που υποβάλλονται από τις επιχειρήσεις προκειμένου να εξετάζουν την ποιότητα των φακέλων καταχώρισης και των προτάσεων δοκιμής και να διευκρινίζουν αν μια δεδομένη ουσία θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον. Για επιλεγμένο αριθμό ουσιών διενεργείται ενδελεχέστερη αξιολόγηση από συγκεκριμένο κράτος μέλος. Οι χημικές ουσίες που ήδη ρυθμίζονται από άλλες νομοθετικές πράξεις, όπως οι φαρμακευτικές ή οι ραδιενεργές ουσίες, εξαιρούνται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου από τις απαιτήσεις του κανονισμού REACH.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση των χημικών προϊόντων (ECHA)

Ο κανονισμός REACH προβλέπει ότι οι επικίνδυνες ουσίες μπορούν να απαγορευθούν εάν οι κίνδυνοι που εγκυμονούν δεν είναι διαχειρίσιμοι. Επίσης, υπάρχει η δυνατότητα να επιβληθούν περιορισμοί στη χρήση τους ή να επιτραπεί η χρήση τους κατόπιν χορήγησης σχετικής άδειας.

Τα κράτη μέλη, ή ο ECHA (κατόπιν σχετικού αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), μπορούν να προτείνουν την επιβολή περιορισμών. Δύο επιστημονικές επιτροπές αξιολογούν την επικινδυνότητα των ουσιών και ο ECHA διαβιβάζει τις γνωμοδοτήσεις τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία προτείνει την επιβολή νέων περιορισμών ή την αναθεώρηση ήδη υφιστάμενου περιορισμού.

Τα κράτη μέλη, ή ο ECHA (κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής), μπορούν να προτείνουν τον χαρακτηρισμό μιας ουσίας ως ουσίας που προκαλεί πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC), με αποτέλεσμα να απαιτείται η χορήγηση άδειας για τη χρήση της. Εάν μια ουσία που προκαλεί πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC) συμπεριληφθεί στον κατάλογο αδειοδότησης, οι επιχειρήσεις μπορούν να υποβάλουν αίτηση στον ECHA με την οποία να ζητούν τη χορήγηση άδειας χρήσης της ουσίας για συγκεκριμένες και μόνο χρήσεις. Μεταξύ των ουσιών που προκαλούν πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC) συγκαταλέγονται οι καρκινογόνες, οι τοξικές για την αναπαραγωγή, οι μεταλλαξιoγόνες καθώς και οι ευαισθητοποιητικές του αναπνευστικού συστήματος ουσίες, αλλά μπορεί να προταθεί η ένταξη και άλλων ουσιών στην κατηγορία αυτή.

Μακροπρόθεσμα, οι πλέον επικίνδυνες ουσίες θα πρέπει να αντικατασταθούν από άλλες, λιγότερο επικίνδυνες. Η υποκατάσταση και η εξάλειψη αποτελούν επίσης το πρώτο μέτρο που πρέπει να εφαρμόζεται για την προστασία των εργαζομένων. Βεβαιωθείτε ότι γνωρίζετε την εθνική νομοθεσία της χώρας σας όσον αφορά τη λήψη ειδικών μέτρων, καθώς και την επιβολή απαγορεύσεων και περιορισμών στη χρήση χημικών ουσιών.

• Σελίδες του ECHA σχετικά με τους περιορισμούς και την αδειοδότηση
• Minimising chemical risk to workers' health and safety through substitution (Ελαχιστοποίηση των χημικών κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων μέσω υποκατάστασης)
• Άρθρο OSHwiki σχετικά με την υποκατάσταση επικίνδυνων χημικών προϊόντων
• Ενημερωτικό δελτίο: Υποκατάσταση επικίνδυνων ουσιών στον χώρο εργασίας
• SUBSPORT – Πύλη για την υποστήριξη της υποκατάστασης

Επίσης, με τον κανονισμό REACH ιδρύθηκε ο ECHA, ο οποίος έχει αναλάβει τον κεντρικό συντονισμό και την εφαρμογή της όλης διαδικασίας.

Τα εθνικά γραφεία υποστήριξης συνδράμουν τον Οργανισμό και παρέχουν οδηγίες και ενημέρωση. Συχνά διασφαλίζουν τον συντονισμό με τις αρμόδιες εθνικές αρχές για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία.

• Σελίδες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων σχετικά με τον κανονισμό REACH
• Εθνικά γραφεία υποστήριξης του REACH
• Σελίδες της ΓΔ Περιβάλλοντος σχετικά με τον κανονισμό REACH
• Σελίδες της ΓΔ Ανάπτυξης σχετικά με τον κανονισμό REACH