Οι εργοδότες ευθύνονται για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, οφείλουν δε να λαμβάνουν ιδιαίτερη μέριμνα για τους εργαζομένους νέους. Πρέπει να διενεργούν αξιολόγηση των κινδύνων πριν από την ανάληψη των καθηκόντων των εργαζομένων νέων και να εφαρμόζουν μέτρα για την προστασία τους.

Οι εργαζόμενοι νέοι πρέπει να επιφορτίζονται με καθήκοντα που συνάδουν με την ηλικία τους, να λαμβάνουν επαρκή κατάρτιση και να τελούν υπό επίβλεψη. Οι εργοδότες πρέπει να προάγουν μια ισχυρή φιλοσοφία ασφαλείας και να διασφαλίζουν τη συμμετοχή των εργαζομένων νέων σε θέματα σχετικά με την ασφάλεια. Για τους εργαζομένους κάτω των 18 ετών ισχύουν ειδικοί κανόνες.

Ο οδηγία του Συμβουλίου 94/33/ΕΚ θεσπίζει τις νομικές υποχρεώσεις των εργοδοτών. Οι συναφείς κανονισμοί κάθε κράτους μέλους κατοχυρώνουν τις εν λόγω υποχρεώσεις. Οι εθνικοί οργανισμοί για την ασφάλεια και την υγεία και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούν έγκυρες πηγές παροχής συμβουλών.

Διαβάστε το ενημερωτικό δελτίο για τους εργοδότες.

Οι νέοι έχουν το δικαίωμα να απευθύνουν ερωτήσεις, να εκφράζουν τις ανησυχίες τους και να αρνούνται να εκτελέσουν εργασίες οι οποίες δεν είναι ασφαλείς.

Ταυτόχρονα, υποχρεούνται να εφαρμόζουν τις πολιτικές ΕΑΥ και να μεριμνούν για την ασφάλεια των ίδιων και των συναδέλφων τους.

Εάν είστε εργαζόμενος νέος και αντιμετωπίζετε κάποιο πρόβλημα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να το συζητήσετε με κάποιον. Μιλήστε στον προϊστάμενό σας, εάν μπορείτε. Εάν αυτό δεν είναι δυνατόν, μιλήστε με τον εκπρόσωπό σας για θέματα ασφαλείας, με το προσωπικό επαγγελματικής ασφάλειας ή με τους γονείς σας, τον κηδεμόνα σας ή κάποιον συνάδελφο που εμπιστεύεστε. Οι εθνικοί οργανισμοί για την ασφάλεια και την υγεία και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούν έγκυρες πηγές παροχής συμβουλών.

• Εάν έχετε οποιαδήποτε απορία για οτιδήποτε, ρωτήστε
• Μάθετε τα δικαιώματά σας και πού μπορείτε να αποταθείτε για βοήθεια
• Κατανοήστε τους κινδύνους και τι πρέπει να κάνετε σε περίπτωση ανάγκης
• Μην αναλαμβάνετε την εκτέλεση καθηκόντων χωρίς κατάρτιση —τηρείτε τις διαδικασίες

Διαβάστε το ενημερωτικό δελτίο για τους εργαζομένους νέους.

Οι εκπαιδευτικοί διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Εάν καταφέρουν να αναπτύξουν ευνοϊκή στάση έναντι της πρόληψης των κινδύνων και να την κάνουν κατανοητή στους νέους από την παιδική ηλικία, θα έχουν συμβάλει στη διά βίου ασφάλειά τους.

Χρησιμοποιώντας τον πάντα δημοφιλή χαρακτήρα Napo, ο EU-OSHA δημιούργησε μια σειρά από εκπαιδευτικές εργαλειοθήκες για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, οι οποίες απευθύνονται στους εκπαιδευτικούς με στόχο την παρουσίαση συναφών θεμάτων στους μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με διδακτικό αλλά ταυτόχρονα διασκεδαστικό και γλαφυρό τρόπο, αξιοποιώντας τα κλιπ και τις δημιουργικές δραστηριότητες με πρωταγωνιστή τον Napo.

Οι εκπαιδευτές που συμμετέχουν στην κατάρτιση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης ή πρακτικής άσκησης πρέπει να εξετάζουν τους κανονισμούς ασφάλειας και υγείας των επιχειρήσεων από κοινού με τους εργοδότες.

Μάθετε περισσότερα για την ένταξη της ασφάλειας και της υγείας στην εκπαίδευση.

Οι γονείς μπορούν να παράσχουν στήριξη στους νέους φροντίζοντας να κατανοήσουν πλήρως τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Οι γονείς μπορούν επίσης να τους συνδράμουν μιλώντας τους για θέματα ασφάλειας και υγείας στο πλαίσιο των σπουδών και της εργασίας τους.

Διαβάστε το ενημερωτικό δελτίο για τους γονείς.

Υπάρχουν διαφορές οι οποίες ενδέχεται να επηρεάζουν τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι άνδρες και οι γυναίκες εργαζόμενοι. Γυναίκες:

• εργασία σε συγκεκριμένους κλάδους και συγκεκριμένους τύπους εργασίας
• ανάγκη εξισορρόπησης των διττών ευθυνών στην εργασία και στο σπίτι
• υποεκπροσώπηση στο επίπεδο της εποπτείας και της διοίκησης της επιχείρησης
• παρουσιάζουν σωματικές διαφορές σε σχέση με τους άνδρες, παρότι συχνά οι διαφορές μεταξύ των ίδιων των γυναικών είναι μεγαλύτερες σε σχέση με τις διαφορές μεταξύ γυναικών και ανδρών, π.χ. όσον αφορά τη σωματική δύναμη
• εκτελούν εργασίες οι οποίες εσφαλμένα θεωρούνται ασφαλείς και εύκολες

συχνά η πρακτική στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας παραβλέπει τις εν λόγω διαφορές περαιτέρω, συχνά υποτιμούνται οι κίνδυνοι που συνδέονται με τον φόρτο εργασίας και το άγχος το οποίο βιώνουν οι γυναίκες στον χώρο εργασίας. Ο EU-OSHA επιδιώκει να αναδείξει αυτές τις διαφορές και να συμβάλει στη βελτίωση της ΕΑΥ σε τομείς οι οποίοι συνεπάγονται επιπτώσεις κυρίως για τις γυναίκες.

Ως ευαίσθητη ως προς το φύλο προσέγγιση της ΕΑΥ νοείται η αναγνώριση και η εξέταση των διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών εργαζομένων.

Οι εργοδότες μπορούν:

• να θέτουν ως στόχο τη βελτίωση της ασφάλειας της εργασίας και τη διευκόλυνση όλων των εργαζομένων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους
• να λαμβάνουν υπόψη τα θέματα φύλου κατά την εκτίμηση των κινδύνων
• να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνθήκες εργασίας και να αποφεύγουν την εκτίμηση των κινδύνων και την αιτιολόγησή της βάσει εικασιών
• να παρέχουν ευελιξία όσον αφορά το ωράριο εργασίας
• να διασφαλίζουν τη συμμετοχή των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για θέματα ΕΑΥ.

Η προσέγγιση αυτή συνεπάγεται οφέλη για όλους τους εργαζομένους, όχι μόνο για τις γυναίκες.

Διαβάστε τα ενημερωτικά δελτία του EU-OSHA σχετικά με τα θέματα φύλου και την εκτίμηση των κινδύνων τα οποία απευθύνονται στους εργοδότες.

Ο κύριος στόχος του EU-OSHA είναι να συμβάλει στη συμπερίληψη των θεμάτων που συνδέονται με το φύλο κατά την κατάρτιση των πολιτικών και τη λήψη των αποφάσεων σχετικά με τον χώρο εργασίας σε επίπεδο ΕΕ. Ο EU-OSHA ερευνά τους κινδύνους και τις τάσεις που σχετίζονται με το φύλο. Στο πλαίσιο των ερευνητικών του δραστηριοτήτων, εστιάζει στους κλάδους που απασχολούν κυρίως γυναίκες, όπως είναι ο κλάδος των υπηρεσιών καθαριότητας, καθώς και στους κινδύνους που απειλούν κυρίως τις γυναίκες. Επίσης, εντάσσουμε —ή ενσωματώνουμε— τη διάσταση του φύλου σε άλλους ερευνητικούς τομείς.

Παρέχουμε εργαλεία και συμβουλευτικές υπηρεσίες που βοηθούν τους εργοδότες να εντοπίζουν και να εφαρμόζουν ευαίσθητες ως προς το φύλο διαδικασίες εκτίμησης των κινδύνων.

Βλ. επίσης την έρευνα του EU-OSHA «Νέοι κίνδυνοι και τάσεις σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία των γυναικών στην εργασία» και ανακαλύψτε οδηγούς με καλές πρακτικές και εργαλεία για τη διενέργεια εκτιμήσεων των κινδύνων.

Οι περισσότερες ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου. Συνήθως οι ΜΣΠ δεν οφείλονται σε μία μόνο αιτία, αλλά στον συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται φυσικοί και εμβιομηχανικοί παράγοντες, οργανωτικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, καθώς και ατομικοί παράγοντες.

Στους φυσικούς και εμβιομηχανικούς παράγοντες συγκαταλέγονται:

• ο χειρισμός φορτίων, ιδίως κατά τη στροφή και την κάμψη του κορμού
• οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή οι κινήσεις που απαιτούν δύναμη
• οι επίπονες και οι στατικές στάσεις του σώματος
• οι κραδασμοί, ο ανεπαρκής φωτισμός ή τα εργασιακά περιβάλλοντα με συνθήκες ψύχους
• η ταχύρρυθμη εργασία
• η παρατεταμένη καθιστική εργασία ή η ορθοστασία στην ίδια θέση

Στους οργανωτικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες συγκαταλέγονται:

• υψηλές απαιτήσεις εργασίας και χαμηλός βαθμός αυτονομίας
• απουσία διαλειμμάτων ή ευκαιριών για αλλαγή στάσεων εργασίας
• εργασία που απαιτεί μεγάλη ταχύτητα, μεταξύ άλλων εξαιτίας της εφαρμογής νέων τεχνολογιών
• πολύωρη εργασία και εργασία σε βάρδιες
• εκφοβισμός, παρενόχληση και διακρίσεις στον χώρο εργασίας
• χαμηλός βαθμός ικανοποίησης από την εργασία

όλοι οι ψυχοκοινωνικοί και οργανωτικοί κίνδυνοι γενικότερα (ιδίως εάν συνδυάζονται με σωματικούς κινδύνους), οι οποίοι μπορεί να προκαλέσουν άγχος, κόπωση και αγχώδεις διαταραχές που με τη σειρά τους αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ΜΣΠ.

Ατομικοί παράγοντες κινδύνου μπορεί να είναι οι εξής:

• το ιατρικό ιστορικό
• η φυσική κατάσταση
• ο τρόπος ζωής και οι συνήθειες (π.χ. κάπνισμα, ανεπαρκής σωματική άσκηση)

Δεν υπάρχει μία και μόνη λύση, ενδέχεται δε να χρειαστούν οι συμβουλές ειδικού γιατρού για την αντιμετώπιση σπάνιων ή σοβαρών προβλημάτων. Ωστόσο, πολλές λύσεις είναι απλές και φθηνές, π.χ. η χορήγηση τροχιοδρομικού μεταφορέα (τρόλεϊ) για τη διευκόλυνση του χειρισμού προϊόντων ή την αλλαγή θέσης αντικειμένων πάνω σε γραφεία.

Για την αντιμετώπιση των ΜΣΠ, οι εργοδότες πρέπει να συνδυάζουν:

• εκτίμηση των κινδύνων: εφαρμόστε ολιστική προσέγγιση, η οποία θα εκτιμά και θα αντιμετωπίζει συνολικά τις αιτίες (βλ. ανωτέρω). Είναι επίσης σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι ομάδες εκείνες των εργαζομένων που κινδυνεύουν περισσότερο από ΜΣΔ. Η βασική προτεραιότητα είναι τόσο η εξάλειψη των κινδύνων όσο και η προσαρμογή της εργασίας στον εργαζόμενο.
• συμμετοχή των εργαζομένων: καλέστε το προσωπικό και τους εκπροσώπους του να συμμετάσχουν στον διάλογο σχετικά με τα πιθανά προβλήματα και τις λύσεις τους.

Διαβάστε περισσότερα σχετικά με την πρόληψη των ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία.

Αφού ολοκληρωθεί η εκτίμηση κινδύνων, θα πρέπει να καταρτιστεί κατάλογος των μέτρων, κατά σειρά προτεραιότητας, καθώς και των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους που θα συμμετέχουν στην εφαρμογή τους. Οι ενέργειες θα πρέπει να επικεντρώνονται στην πρωτογενή πρόληψη, αλλά και στα μέτρα για την ελαχιστοποίηση της σοβαρότητας τυχόν τραυματισμού. Είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι όλοι οι εργαζόμενοι αφενός λαμβάνουν κατάλληλες πληροφορίες, εκπαίδευση και κατάρτιση σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία στον χώρο εργασία και αφετέρου γνωρίζουν πώς να αποφεύγουν συγκεκριμένους κινδύνους και παράγοντες κινδύνου.

Τα μέτρα εφαρμόζονται στους ακόλουθους τομείς:

• διαρρύθμιση του χώρου εργασίας: προσαρμόστε τη διαρρύθμιση του χώρου εργασίας και βελτιώστε τη στάση του σώματος κατά την εργασία
• εξοπλισμός: διασφαλίστε ότι είναι εργονομικά σχεδιασμένος και κατάλληλος για την εκτέλεση των καθηκόντων
• καθήκοντα: αλλάξτε μεθόδους εργασίας ή εργαλεία
• διαχείριση: σχεδιάστε τις εργασίες με στόχο την αποφυγή της εκτέλεσης επαναλαμβανόμενων ή παρατεταμένων εργασιών σε ακατάλληλες στάσεις. Να προγραμματίζετε διαλείμματα ανάπαυσης, να εναλλάσσετε τις θέσεις εργασίας και να ανακατανέμετε τα εργασιακά καθήκοντα
• οργανωτικοί παράγοντες: αναπτύξτε πολιτική για τις ΜΣΠ, με σκοπό τόσο τη βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας και του ψυχοκοινωνικού περιβάλλοντος στον χώρο εργασίας όσο και την προαγωγή της μυοσκελετικής υγείας.

Οι δράσεις πρόληψης πρέπει να λαμβάνουν επίσης υπόψη τις τεχνολογικές αλλαγές στον εξοπλισμό, την ψηφιοποίηση των εργασιακών διαδικασιών και τις συναφείς αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

Η προσέγγιση για τη διαχείριση των ΜΣΠ πρέπει επίσης να εστιάζεται στην παρακολούθηση και προαγωγή της υγείας καθώς και στην αποκατάσταση και επανενσωμάτωση των εργαζομένων που ήδη πάσχουν από ΜΣΠ.

Ο EU-OSHA υλοποίησε πολυετές έργο ανασκόπησης της ΕΑΥ όσον αφορά τις ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία. Στόχος του έργου ήταν η διερεύνηση των ζητημάτων ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία, η βελτίωση της κατανόησης αυτού του θέματος και ο προσδιορισμός αποτελεσματικών τρόπων πρόληψης των ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία. Το έργο εξέτασε επίσης πολιτικές και μέτρα στον χώρο εργασίας για την πρόληψη των ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία και για τη διαχείριση των χρόνιων ΜΣΠ, καθώς και μέτρα για την υποστήριξη της αποκατάστασης και της επιστροφής των εργαζομένων στην εργασία. Το έργο ανασκόπησης της ΕΑΥ ανταποκρίνεται στις ανάγκες των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των ερευνητών, ενώ παράλληλα συμπληρώνει την εκστρατεία «Ασφαλείς και Υγιείς Χώροι Εργασίας».

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες, οι ενωσιακές στρατηγικές για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, οι κανονισμοί των κρατών μελών και οι κατευθυντήριες γραμμές ορθών πρακτικών έχουν ήδη αναγνωρίσει τη σημασία της πρόληψης των ΜΣΠ.

Οι κίνδυνοι από τις ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας-πλαισίου για την ΕΑΥ, η οποία αποσκοπεί στην προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που σχετίζονται με την εργασία εν γένει και ορίζει την ευθύνη του εργοδότη να διασφαλίζει την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Έχουν εκδοθεί ειδικές οδηγίες για την αντιμετώπιση ορισμένων κινδύνων που σχετίζονται με τις ΜΣΠ, ειδικότερα η οδηγία για τη χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, η οδηγία για τον εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης και η οδηγία για τους κραδασμούς. Η οδηγία για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας αφορά τις στάσεις των εργαζομένων κατά τη χρήση εξοπλισμού εργασίας και καθιστά σαφές ότι οι εργοδότες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις αρχές της εργονομίας ώστε να συμμορφώνονται με τις ελάχιστες απαιτήσεις ΕΑΥ.

Ο EU-OSHA παρακολουθεί τη συχνότητα, τις αιτίες και την πρόληψη των ΜΣΠ και υποστηρίζει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

Στην πρώτη φάση του έργου διαπιστώθηκε το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετώπισαν οι ΠΜΜΕ στην Ευρώπη όσον αφορά την ΕΑΥ και ορισμένοι από τους παράγοντες στους οποίους οφείλεται η πλημμελής διαχείριση της ΕΑΥ στις εν λόγω επιχειρήσεις. Στη βιβλιογραφική ανασκόπηση Πλαίσια και μέτρα επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην ΕΕ καταδεικνύεται μια "γενικότερη και πολύπλευρη έλλειψη πόρων", λόγω της οποίας ένα αξιόλογο ποσοστό ΠΜΜΕ καταφεύγει σε αθέμιτες επιχειρηματικές στρατηγικές. Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των επιχειρήσεων είναι η δυσχερής οικονομική τους θέση, η ανασφάλειά τους ως προς την οικονομική τους επιβίωση, η έλλειψη επένδυσης στην ΕΑΥ, οι ανεπαρκείς γνώσεις, η ελλιπής ενημέρωση και ικανότητα των ιδιοκτητών/διαχειριστών και, τέλος, οι στάσεις και οι προτεραιότητες που δεν ευνοούν την ΕΑΥ.

Η προοπτική στον χώρο εργασίας

Οι στάσεις και η πρακτικές ως προς την ΕΑΥ στις ΠΜΜΕ διερευνήθηκαν μέσα από 360 διεξοδικές συνεντεύξεις τόσο με εργαζόμενους όσο και με ιδιοκτήτες/διαχειριστές. Στις συχνά παρατηρούμενες στάσεις περιλαμβάνεται μια ιδιαίτερα αντιδραστική προσέγγιση σε θέματα ΕΑΥ: η αντίληψη ότι η "κοινή λογική" αποτελεί επαρκές μέτρο ΕΑΥ και η πεποίθηση ότι οι κίνδυνοι αποτελούν "μέρος της δουλειάς". Ωστόσο, διαπιστώθηκαν και παραδείγματα ορθών πρακτικών.

Διαβάστε την έκθεση Ασφάλεια και υγεία στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην ΕΕ: η οπτική από την πλευρά του χώρου εργασίας.

Υπάρχουν ορθές πρακτικές επάνω στις οποίες μπορούμε να βασιστούμε;

Υπάρχουν ποικίλα παραδείγματα επιτυχών πολιτικών, στρατηγικών και εργαλείων σε θέματα ΕΑΥ από όλη την Ευρώπη που στοχεύουν στην ΕΑΥ στις ΠΜΜΕ. Περισσότερες από 40 τέτοιου είδους παρεμβάσεις περιγράφονται διεξοδικά στην Ασφάλεια και υγεία στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην ΕΕ: από την πολιτική στην πράξη — περιγραφή παραδειγμάτων ορθής πρακτικής.

Τα παραδείγματα ορθής πρακτικής διερευνήθηκαν περαιτέρω για να καθοριστεί "τι είναι αποτελεσματικό, για ποιον και υπό ποιες συνθήκες", συμπεριλαμβανομένης της μεγάλης πιθανότητας τα εν λόγω παραδείγματα να έχουν θετικό αντίκτυπο και να μπορέσουν να μεταφερθούν και σε άλλους εργασιακούς χώρους.

Διαβάστε την έκθεση Από την πολιτική στην πράξη: πολιτικές, στρατηγικές, προγράμματα και δράσεις για τη στήριξη της ΕΑΥ στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, στην οποία διερευνώνται επίσης οι εμπειρίες των εμπλεκόμενων σε θέματα ΕΑΥ οι οποίοι συνεργάζονται με τις ΠΜΜΕ.

Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι ΠΜΜΕ ανταποκρίνονται στις πολιτικές και παρεμβάσεις σε θέματα ΕΑΥ;

Τα συνολικά αποτελέσματα του έργου έχουν αναλυθεί και παρέχουν τεκμηριωμένες συστάσεις για την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων προγραμμάτων πολιτικής και παρεμβάσεων για τη βελτίωση της ΕΑΥ στις ΠΜΜΕ. Ασφάλεια και υγεία στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στην ΕΕ: Στην τελική έκθεση του τριετούς έργου SESAME τονίζεται η σημασία:

• της συμμετοχής όλων των βασικών ρυθμιστικών φορέων,
• της ενίσχυσης των ρυθμιστικών επιθεωρήσεων,
• της παροχής βιώσιμων, εύκολα εφαρμόσιμων και προσαρμόσιμων λύσεων,
• της καλύτερης ενσωμάτωσης της ΕΑΥ σε ειδικά για κάθε κλάδο εκπαιδευτικά συστήματα,
• της συμμετοχής των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των οργανώσεων εργοδοτών στην ανάπτυξη πολιτικών που μπορούν να προσεγγίσουν της ΠΜΜΕ,
• της ύπαρξης καλύτερων διαδικασιών στην αλυσίδα εφοδιασμού.

Η ορθή εκτίμηση των κινδύνων αποτελεί προϋπόθεση για υγιείς χώρους εργασίας. Ωστόσο, η διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνων ενδέχεται να προσκρούσει σε αρκετές δυσκολίες, ειδικότερα για ΠΜΜΕ που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν έλλειψη πόρων ή τεχνογνωσίας για την αποτελεσματική εκτίμηση κινδύνων.

Για τον σκοπό αυτό αναπτύχθηκε από τον EU-OSHA η Επιγραμμική πλατφόρμα διαδραστικής εκτίμησης κινδύνων (OiRA). Η OiRA αποτελεί την πρώτη πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ που ενθαρρύνει τις ΠΜΜΕ (ιδίως μέσω των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων σε επίπεδο ΕΕ και σε επίπεδο κρατών μελών) να αξιολογούν τους κινδύνους τους.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εκτίμηση κινδύνου στον εργασιακό χώρο, διαβάστε το συναφές άρθρο στην ιστοσελίδα OSHWik.

• Οι εκστρατείες «Ασφαλείς και Υγιείς Χώροι Εργασίας» — οι διετείς εκστρατείες μας συμβάλλουν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με διάφορα θέματα του τομέα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας (ΕΑΥ) σε ολόκληρη την Ευρώπη
• Το εργαλείο επιγραμμικής διαδραστικής εκτίμησης κινδύνων (OiRA) — παρέχουμε εργαλεία επιγραμμικής εκτίμησης κινδύνων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις τα οποία επιτρέπουν την εκτίμηση και τη διαχείριση των κινδύνων στον χώρο εργασίας
• Η έρευνα ESENER — η εκτεταμένη αυτή έρευνα σκιαγραφεί τους τρόπους διαχείρισης των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία στους χώρους εργασίας της Ευρώπης
• Η εφαρμογή OSHwiki  — μια συνεργατική επιγραμμική εγκυκλοπαίδεια που παρέχει ακριβείς και αξιόπιστες πληροφορίες για τον τομέα της ΕΑΥ
• Σχέδια πρόβλεψης — αναδεικνύουμε και μελετούμε νέους και αναδυόμενους κινδύνους ΕΑΥ μέσω της υλοποίησης ειδικών έργων πρόβλεψης
• Οι επισκοπήσεις ΕΑΥ — παρέχουμε επισκοπήσεις σχετικά με συγκεκριμένα θέματα ΕΑΥ και προσδιορίζουμε τις προτεραιότητες
• Οι ταινίες του NAPO  — μια σειρά από μικρού μήκους, εύθυμες ταινίες χωρίς λόγια που εστιάζουν σε σημαντικά θέματα ασφάλειας και υγείας στον χώρο εργασίας

Τα προβλήματα υγείας που προκαλούνται από τον χειρισμό επικίνδυνων ουσιών ποικίλλουν από τον ήπιο ερεθισμό των ματιών και του δέρματος έως σοβαρές επιδράσεις, όπως οι συγγενείς ανωμαλίες και ο καρκίνος. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι οξέα ή μακροχρόνια, ενώ ορισμένες ουσίες μπορεί να έχουν σωρευτική επίδραση. Ορισμένοι από τους συνηθέστερους κινδύνους είναι οι εξής:

• Αλλεργίες
• Δερματικές παθήσεις
• Καρκίνος
• Βλάβες στην αναπαραγωγική ικανότητα και συγγενείς ανωμαλίες
• Αναπνευστικές παθήσεις
• Δηλητηρίαση

Ορισμένες επικίνδυνες ουσίες ενέχουν κινδύνους για την ασφάλεια, όπως κίνδυνο πυρκαγιάς, έκρηξης ή ασφυξίας. Επίσης, οι επικίνδυνες ουσίες έχουν συνήθως περισσότερες από μία από αυτές τις ιδιότητες.

Σε πολλούς εργασιακούς χώρους υπάρχουν βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα. Οι οργανισμοί αυτοί συνήθως είναι αόρατοι, γεγονός που σημαίνει ότι οι κίνδυνοι τους οποίους προκαλούν δεν γίνονται ενδεχομένως αντιληπτοί.

Ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο έκθεσης σε επιβλαβείς βιολογικούς παράγοντες διατρέχουν οι εργαζόμενοι σε ορισμένους τομείς: υγειονομική περίθαλψη, γεωργία, κτηνιατρικές υπηρεσίες, εργασίες καθαριότητας και συντήρησης, διαχείριση λυμάτων και αποβλήτων, κηπουρική και εργασία σε εργαστήρια.

Μάθετε περισσότερα:

• Factsheet 41 Εισαγωγή στους βιολογικούς παράγοντες
• Άρθρο OSHwiki Βιολογικοί παράγοντες
• Νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τους βιολογικούς παράγοντες στον χώρο εργασίας και σχετικά με την πρόληψη των τραυματισμών που προκαλούνται από αιχμηρά αντικείμενα και κατευθυντήριες γραμμές για τον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης
• Ασθένειες που συνδέονται με την εργασία και οφείλονται σε βιολογικούς παράγοντες
• E-fact 53 — Risk assessment for biological agents (Εκτίμηση κινδύνου των βιολογικών παραγόντων)
• Biological agents and pandemics: review of the literature and national policies (Βιολογικοί παράγοντες και πανδημία: ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και των εθνικών πολιτικών)
• Factsheet 39 — Πηγές ερεθισμού (υπερευαισθησίας) του αναπνευστικού συστήματος
• Factsheet 40 — Πηγές ερεθισμού (υπερευαισθησίας) του δέρματος
• Factsheet 100 — Λεγεωνέλλα και νόσος των λεγεωνάριων: ευρωπαϊκές πολιτικές και καλές πρακτικές

Οι νέες τεχνολογίες, η ανάπτυξη των επαγγελματικών κλάδων και οι αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την αυξημένη επικινδυνότητα των βιολογικών ή χημικών παραγόντων. Στον τομέα του περιβάλλοντος, για παράδειγμα, οι καινοτόμες τεχνολογίες μπορεί να ενέχουν κινδύνους οι οποίοι δεν γίνονται πλήρως κατανοητοί. Ένα άλλο παράδειγμα συνδέεται με το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι εργαζόμενοι εκτίθενται σε επικίνδυνες ουσίες κατά την άσκηση επαγγελμάτων παροχής υπηρεσιών, όπως είναι η κατ’ οίκον περίθαλψη ή η διαχείριση αποβλήτων, όπου η έκθεση ποικίλλει αλλά η επίγνωση όσον αφορά τους κινδύνους είναι περιορισμένη. Η ανάγκη να γίνουν κατανοητοί οι πιθανοί κίνδυνοι και να λαμβάνονται προληπτικά μέτρα από εργοδότες και εργαζομένους έχει γίνει πιο επιτακτική από ποτέ.

Μάθετε περισσότερα για τους αναδυόμενους κινδύνους, τις πράσινες θέσεις εργασίας και τα νανοϋλικά.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους αναδυόμενους κινδύνους:

• Προτεραιότητες της έρευνας στον τομέα της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας στην Ευρώπη: 2013-2020
• Έκθεση — Πράσινες θέσεις εργασίας και επαγγελματική ασφάλεια και υγεία: Διερεύνηση των προοπτικών των νέων και αναδυόμενων κινδύνων που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες έως το 2020 και Περίληψη
• E-fact 72 — Tools for the management of nanomaterials in the workplace and prevention measures (Εργαλεία για τη διαχείριση των νανοϋλικών στον χώρο εργασίας και μέτρα πρόληψης)
• E-fact 74 — Νανοϋλικά και εργασίες συντήρησης: επαγγελματικοί κίνδυνοι και πρόληψη

Το πρώτο βήμα για την προστασία των εργαζομένων από επικίνδυνες ουσίες είναι η διενέργεια εκτίμησης κινδύνων. Στη συνέχεια, πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για την εξάλειψη ή τη μείωση των κινδύνων στο μέτρο του εφικτού. Τέλος, η κατάσταση πρέπει να παρακολουθείται τακτικά και να ελέγχεται η αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνονται.

Τα κράτη μέλη και ο EU-OSHA έχουν αναπτύξει διάφορα μοντέλα για την παροχή στήριξης στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις κατά τη διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνου. Το ηλεκτρονικό εργαλείο για τις επικίνδυνες ουσίες παρέχει στους εργοδότες την υποστήριξη και τις συμβουλές που χρειάζονται για την αποτελεσματική διαχείριση των επικίνδυνων ουσιών στον χώρο εργασίας. Μια βάση δεδομένων πρακτικών εργαλείων και καθοδήγησης περιέχει πρακτικά μέτρα για τους χώρους εργασίας, όπως καθοδήγηση για τις εκτιμήσεις κινδύνου και για τον τρόπο υποκατάστασης ή εξάλειψης της χρήσης επικίνδυνων ουσιών, περιπτωσιολογικές μελέτες και ποικιλία εργαλείων.

Στη σελίδα OSHwiki μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σχετικά με τα εργαλεία διαχείρισης των κινδύνων που ενέχουν οι επικίνδυνες ουσίες. 

Οι εργοδότες πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τυχόν ευάλωτες ομάδες για τις οποίες απαιτείται ειδική προστασία σύμφωνα με τη νομοθεσία, όπως οι νέοι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες γυναίκες που είναι έγκυες ή θηλάζουν. Άλλες ομάδες εργαζομένων, όπως οι διακινούμενοι εργαζόμενοι, το μη καταρτισμένο ή άπειρο προσωπικό και οι εξωτερικοί συνεργάτες, όπως οι καθαριστές, πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη, ενώ πρέπει να εφαρμόζονται και μέτρα πρόληψης κατάλληλα προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους.

Ιεράρχηση των μέτρων πρόληψης

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των εργαζομένων προβλέπει μια ιεραρχία στα μέτρα τα οποία καλούνται να λάβουν οι εργοδότες για τον έλεγχο των κινδύνων που διατρέχουν οι εργαζόμενοι λόγω των επικίνδυνων ουσιών.

• Στην κορυφή αυτής της ιεραρχίας των μέτρων ελέγχου βρίσκονται η εξάλειψη και η υποκατάσταση των επικίνδυνων ουσιών. Όπου είναι εφικτό, πρέπει να εξαλείφεται η χρήση επικίνδυνων ουσιών μέσω αλλαγής της διαδικασίας ή του προϊόντος για το οποίο χρησιμοποιούνται οι ουσίες.
• Εάν δεν είναι εφικτή η εξάλειψη, οι επικίνδυνες ουσίες πρέπει να αντικαθίστανται με άλλες μη επικίνδυνες ή λιγότερο επικίνδυνες ουσίες.
• Εάν μια ουσία ή διεργασία δεν μπορεί να εξαλειφθεί ή να υποκατασταθεί, η έκθεση μπορεί να προληφθεί ή να περιοριστεί με την εφαρμογή τεχνικών και οργανωτικών λύσεων. Παραδείγματα τέτοιων λύσεων είναι ο έλεγχος της εκπομπής στην πηγή (κλειστό σύστημα ή τοπικό σύστημα εξαερισμού) ή η μείωση του αριθμού των εργαζομένων που εκτίθενται στην επικίνδυνη ουσία, καθώς και η μείωση της διάρκειας και της έντασης της έκθεσης.
• Βάσει της νομοθεσίας, όταν η έκθεση δεν μπορεί να ελεγχθεί επαρκώς με άλλα μέσα, πρέπει να γίνεται χρήση μέσων ατομικής προστασίας (ΜΑΠ).

Διαβάστε περισσότερα:

• Ενότητα OSHwiki Διαχείριση κινδύνου επικίνδυνων ουσιών
• Παρουσίαση PPT — Επικίνδυνες ουσίες και εκτίμηση κινδύνου (διαθέσιμη σε 22 γλώσσες)
• Ενημερωτικό δελτίο: Υποκατάσταση επικίνδυνων ουσιών στον χώρο εργασίας
• E-fact 66 — Εργασίες συντήρησης και επικίνδυνες ουσίες

Καλή επικοινωνία

Για την ασφάλειά τους, οι εργαζόμενοι πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με:

• τα πορίσματα των εκτιμήσεων κινδύνων που διενεργεί ο εργοδότης τους
• τους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται και το πώς αυτοί ενδέχεται να τους επηρεάζουν
• τι πρέπει να κάνουν για τη δική τους ασφάλεια και την ασφάλεια των άλλων
• πώς να ελέγχουν και να εντοπίζουν προβληματικές καταστάσεις
• σε ποιους θα πρέπει να αναφέρουν τυχόν προβλήματα
• τα αποτελέσματα του εκάστοτε ελέγχου έκθεσης ή παρακολούθησης της υγείας
• τα μέτρα πρόληψης που πρέπει να λαμβάνονται σε περίπτωση εργασιών συντήρησης
• πρώτες βοήθειες και διαδικασίες έκτακτης ανάγκης

Διαβάστε το ηλεκτρονικό δελτίο του EU-OSHA σχετικά με τις επικίνδυνες ουσίες και την αποτελεσματική επικοινωνία στον χώρο εργασίας.

Οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης

Για ορισμένες επικίνδυνες ουσίες, η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν καθορίσει οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης οι οποίες πρέπει να τηρούνται.
Στις ευρωπαϊκές οδηγίες για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία (ΕΑΥ) προβλέπονται επίσης δεσμευτικές (που σημαίνει ότι πρέπει να τηρούνται) και ενδεικτικές (ως ένδειξη του τι θα πρέπει να επιτυγχάνεται) οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης για επικίνδυνες ουσίες. Οι οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης για τις επικίνδυνες ουσίες αποτελούν σημαντικές πληροφορίες για την εκτίμηση και τη διαχείριση κινδύνων. Τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ καθορίζουν τις δικές τους εθνικές οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης, οι οποίες αφορούν συνήθως περισσότερες ουσίες σε σύγκριση με τις οδηγίες της ΕΕ. Ωστόσο, οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης έχουν θεσπιστεί μόνο για περιορισμένο αριθμό ουσιών που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος στον εργασιακό χώρο.

Υπάρχουν πολλές επικίνδυνες ουσίες οι οποίες ταξινομούνται ως καρκινογόνοι παράγοντες και στις οποίες μπορεί να εκτίθενται οι εργαζόμενοι. Ορισμένες από τις ουσίες αυτές παράγονται από τις ίδιες τις διαδικασίες που εφαρμόζονται κατά την εργασία.

Στην ΕΕ ισχύουν ειδικές διατάξεις για την προστασία των εργαζομένων. Σύμφωνα με την οδηγία για τους καρκινογόνους παράγοντες, οι εργοδότες πρέπει να αξιολογούν και να αποτρέπουν ή να ελαχιστοποιούν την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες. Πέραν του ότι πρέπει να εφαρμόζουν την ιεραρχία των μέτρων πρόληψης:

• πρέπει να αντικαθιστούν έναν καρκινογόνο ή μεταλλαξιογόνο παράγοντα στον βαθμό που αυτό είναι τεχνικά εφικτό με μια ουσία, ένα μείγμα ή μια διαδικασία τα οποία είναι ακίνδυνα ή λιγότερο επικίνδυνα.
• Στην περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι, στον βαθμό που είναι τεχνικά εφικτό, ο παράγοντας αυτός παράγεται και χρησιμοποιείται σε κλειστό σύστημα.
• Στην περίπτωση που η χρήση κλειστού συστήματος δεν είναι τεχνικά δυνατή, οι εργοδότες πρέπει να μειώνουν την έκθεση στο χαμηλότερο τεχνικά εφικτό επίπεδο, περιορίζοντας τις ποσότητες και μειώνοντας τον αριθμό των εκτιθέμενων εργαζομένων όσο το δυνατόν περισσότερο.

Πρέπει επίσης:

• να οριοθετούν τις επικίνδυνες ζώνες και να χρησιμοποιούν κατάλληλα σήματα προειδοποίησης και ασφάλειας
• να σχεδιάζουν τις μεθόδους εργασίας κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται η έκλυση της ουσίας
• να προβαίνουν σε αποκομιδή των καρκινογόνων ή μεταλλαξιογόνων παραγόντων στην πηγή, αλλά με σεβασμό προς το περιβάλλον
• να χρησιμοποιούν κατάλληλες μεθόδους μέτρησης (ιδίως για την έγκαιρη ανίχνευση ασυνήθους έκθεσης οφειλόμενης σε απρόβλεπτο συμβάν ή σε ατύχημα)
• να χρησιμοποιούν μέτρα ατομικής προστασίας εάν τα μέτρα συλλογικής προστασίας δεν επαρκούν
• να εφαρμόζουν μέτρα υγιεινής (τακτικός καθαρισμός)
• να καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης
• να χρησιμοποιούν σφραγισμένα και επισημασμένα με τρόπο ευανάγνωστο, σαφή και ευδιάκριτο δοχεία για την αποθήκευση, τον χειρισμό, τη μεταφορά και τη διάθεση αποβλήτων

Οι εργοδότες υπόκεινται επίσης σε ειδικές απαιτήσεις ενημέρωσης των εργαζομένων και των αρχών και πρέπει να τηρούν φακέλους για τους εκτιθέμενους εργαζομένους, καταγράφοντας μετρήσεις και αποτελέσματα ιατρικής παρακολούθησης.

Άρθρα OSHwiki: Αμίαντος, Αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου

Επισκεφθείτε την ενότητα του δικτυακού τόπου για τον επαγγελματικό καρκίνο

Μάθετε περισσότερα για τον χάρτη πορείας σχετικά με τους καρκινογόνους παράγοντες

Όλοι όσοι εμπλέκονται στη διαχείριση επικίνδυνων ουσιών σε χώρους εργασίας πρέπει να γνωρίζουν το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις επικίνδυνες ουσίες στην ΕΕ.

Σκοπός της νομοθεσίας στον τομέα της ΕΑΥ είναι η προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που αφορούν γενικά την ασφάλεια και την υγεία τους και, ειδικότερα, από κινδύνους που σχετίζονται με επικίνδυνες ουσίες στον χώρο εργασίας (π.χ. η οδηγία για τους χημικούς παράγοντες, η οδηγία για τους καρκινογόνους παράγοντες και οι οδηγίες για τις οριακές τιμές). Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι εργοδότες υποχρεούνται να διενεργούν εκτίμηση όλων των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων που απορρέουν από επικίνδυνες ουσίες, καθώς και να εφαρμόζουν κατάλληλα μέτρα προστασίας και πρόληψης. Περιλήψεις των σχετικών νομοθετικών πράξεων της ΕΕ.

Στόχος είναι να εξασφαλιστεί η αντιμετώπιση των κινδύνων στην πηγή και να δοθεί προτεραιότητα στην εφαρμογή συλλογικών μέτρων — δηλαδή, μέτρων που προστατεύουν μια ομάδα εργαζομένων κατά τρόπο συστηματικό.

Στους κανονισμούς REACH και CLP προβλέπεται ότι οι παρασκευαστές και οι προμηθευτές χημικών ουσιών πρέπει να εξασφαλίζουν την παροχή τυποποιημένων σημάτων ασφαλείας, εικονογραμμάτων κινδύνου και δελτίων δεδομένων ασφαλείας. Σε αυτά παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τις ιδιότητες των ουσιών και τους κινδύνους που συνδέονται με αυτές, καθώς και οδηγίες σχετικά με την αποθήκευση, τον χειρισμό και την πρόληψη των κινδύνων. Άλλοι κανονισμοί και κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν συγκεκριμένες πτυχές, όπως η παρασκευή, η προμήθεια, η μεταφορά και η επισήμανση επικίνδυνων ουσιών, οι οποίες αφορούν επίσης συχνά τον χώρο εργασίας.

Οι κανονισμοί της ΕΕ για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία μεταφέρονται στην εθνική νομοθεσία, αλλά τα κράτη μέλη έχουν επίσης το δικαίωμα να θεσπίζουν πρόσθετες ή αυστηρότερες διατάξεις για την προστασία των εργαζομένων. Για τον λόγο αυτόν, είναι σημαντικό οι επιχειρήσεις να ανατρέχουν στην αντίστοιχη ειδική νομοθεσία της χώρας τους.

• Ενημερωτικό δελτίο: Νομοθετικό πλαίσιο για τις επικίνδυνες ουσίες στους χώρους εργασίας

Μάθετε περισσότερα για:

• Καταχώριση, αξιολόγηση, αδειοδότηση και περιορισμοί των χημικών προϊόντων (κανονισμός REACH)
• Κανονισμός για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία (CLP)

Πολλά χαρακτηριστικά, όπως η σοφία, η στρατηγική σκέψη, η ολιστική αντίληψη και η ικανότητα διαβούλευσης, είτε ενισχύονται είτε πρωτοεμφανίζονται με την πάροδο του χρόνου. Η εμπειρογνωμοσύνη και η πείρα συσσωρεύονται επίσης με την πάροδο του χρόνου.

Υπάρχουν όμως ορισμένες λειτουργικές δεξιότητες, κυρίως σωματικές και αισθητηριακές, οι οποίες εξασθενούν ως αποτέλεσμα της φυσικής διαδικασίας της γήρανσης. Κατά την εκτίμηση κινδύνων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εν δυνάμει αλλαγές των λειτουργικών ικανοτήτων (βλ. παρακάτω) και, κατά συνέπεια, η εργασία και το εργασιακό περιβάλλον πρέπει να τροποποιούνται ώστε να αντιμετωπίζονται οι αλλαγές αυτές.

Οι αλλαγές των λειτουργικών ικανοτήτων που συνδέονται με την ηλικία δεν είναι ομοιόμορφες σε όλους τους ανθρώπους. Αυτό οφείλεται στις ατομικές διαφορές ως προς τον τρόπο ζωής, τη διατροφή, τη φυσική κατάσταση, τη γενετική προδιάθεση σε σχέση έναντι διαφόρων παθήσεων, το μορφωτικό επίπεδο, καθώς και το εργασιακό και τα λοιπά περιβάλλοντα.

Οι μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα. Μπορούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ ατόμων της ίδιας ηλικίας.

Η εξασθένηση του οργανισμού που συνδέεται με την ηλικία επηρεάζει κυρίως τις σωματικές και αισθητηριακές δεξιότητες, η σημασία των οποίων είναι σημαντική ιδίως για την εκτέλεση κοπιαστικών σωματικών εργασιών. Η στροφή από την εξορυκτική και τη μεταποιητική βιομηχανία προς τις υπηρεσίες και τη βιομηχανία της γνώσης, η αύξηση της αυτοματοποίησης και της μηχανοποίησης των εργασιών, καθώς και η χρήση ηλεκτρικού εξοπλισμού, έχουν μειώσει την ανάγκη εκτέλεσης κοπιαστικών σωματικών εργασιών.

Στο πλαίσιο αυτό, πολλές ικανότητες και δεξιότητες που συνδέονται με μεγαλύτερης ηλικίας άτομα, όπως οι υψηλού επιπέδου ικανότητες όσον αφορά τις διαπροσωπικές σχέσεις, την εξυπηρέτηση πελατών και την ευαισθητοποίηση σε θέματα ποιότητας, εκτιμώνται ολοένα και περισσότερο.

Επιπλέον, πολλές αλλαγές που συνδέονται με την ηλικία έχουν μεγαλύτερη σημασία κατά την εκτέλεση κάποιων επαγγελματικών δραστηριοτήτων σε σχέση με κάποιες άλλες. Για παράδειγμα, οι αλλαγές στην ικανότητα ισορροπίας έχουν επιπτώσεις για τους πυροσβέστες και το προσωπικό διάσωσης που εργάζονται υπό αντίξοες συνθήκες, φορούν βαρύ εξοπλισμό και σηκώνουν και μεταφέρουν ανθρώπους. Η μειωμένη ικανότητα εκτίμησης των αποστάσεων και της ταχύτητας κινούμενων αντικειμένων είναι σημαντική για τη νυχτερινή οδήγηση αλλά δεν επηρεάζει τους υπαλλήλους γραφείου.

Η ηλικία είναι μία μόνο από τις παραμέτρους που διαμορφώνουν ένα ετερόκλητο εργατικό δυναμικό. Η εκτίμηση κινδύνων με γνώμονα την ηλικία λαμβάνει υπόψη τα χαρακτηριστικά των διαφόρων ηλικιακών ομάδων εργαζομένων που συνδέονται με την ηλικία, περιλαμβανομένων των αλλαγών όσον αφορά τις λειτουργικές ικανότητες και την εν γένει κατάσταση της υγείας.

Μεταξύ των κινδύνων που συνδέονται με τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένους περιλαμβάνονται οι εξής:

• Υπερβολικός σωματικός φόρτος εργασίας
• Κίνδυνοι που συνδέονται με την εργασία σε βάρδιες
• Θερμά, κρύα ή θορυβώδη εργασιακά περιβάλλοντα

Καθώς οι διαφορές σε ατομικό επίπεδο αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου, οι εκάστοτε παραδοχές πρέπει να διατυπώνονται αποκλειστικά με γνώμονα την ηλικία. Η εκτίμηση των κινδύνων πρέπει να εξετάζει τις εργασιακές απαιτήσεις σε σχέση με τις δεξιότητες και την εν γένει κατάσταση της υγείας κάθε ατόμου.

Μάθετε περισσότερα σχετικά με τα διαθέσιμα εργαλεία της τρέχουσας έκδοσης του διαδικτυακού διαδραστικού λογισμικού εκτίμησης κινδύνου (OiRA), τις εκτιμήσεις κινδύνων με γνώμονα την ηλικία και την κατοχύρωση της καθολικής εφαρμογής του μέτρου.

Ως ικανότητα προς εργασία νοείται η ισορροπία μεταξύ εργασίας και ατομικών πόρων. Όταν η εργασία και οι ατομικοί πόροι συνδυάζονται αρμονικά, η ικανότητα προς εργασία είναι καλή. Οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν τη σχέση αυτή είναι:

• η υγεία και οι λειτουργικές ικανότητες
• η εκπαίδευση και οι δεξιότητες
• οι αξίες, οι συμπεριφορές και τα κίνητρα
• το εργασιακό περιβάλλον και η κοινότητα εργασίας
• το περιεχόμενο, οι απαιτήσεις και οι οργάνωση της εργασίας

Η ικανότητα προς εργασία υπολογίζεται βάσει του δείκτη ικανότητας προς εργασία. Η έννοια της ικανότητας προς εργασία υποδηλώνει ότι τα μέτρα που εφαρμόζονται στον χώρο εργασίας για την προαγωγή της ικανότητας προς εργασία πρέπει να καλύπτουν όλους αυτούς τους παράγοντες.

Η ανθρώπινη υγεία στα μεταγενέστερα στάδια της ζωής επηρεάζεται από την κατάσταση της υγείας στα προγενέστερα στάδια της ζωής. Η μείωση των λειτουργικών ικανοτήτων μπορεί να καθυστερήσει και να ελαχιστοποιηθεί μέσω της υιοθέτησης υγιούς τρόπου ζωής, συστηματικής άσκησης και υγιεινής διατροφής. Ο χώρος εργασίας μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση υγιούς τρόπου ζωής και στην ενίσχυση δραστηριοτήτων που προλαμβάνουν τη σωματική εξασθένηση, συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση της ικανότητας προς εργασία. Η προαγωγή της υγείας στον χώρο εργασίας (WHP) καλύπτει ποικίλα θέματα, όπως η δίαιτα και η διατροφή, η κατανάλωση οινοπνεύματος, η διακοπή του καπνίσματος, η επαρκής άσκηση και αποκατάσταση, καθώς και η διάρκεια του ύπνου.

Ο ορθός σχεδιασμός του χώρου εργασίας συνεπάγεται οφέλη για όλες τις ηλικιακές ομάδες εργαζομένων, περιλαμβανομένων των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας. Καθώς οι ικανότητες αλλάζουν, το περιεχόμενο της εργασίας πρέπει επίσης να αλλάζει ώστε να ανταποκρίνεται στις εν λόγω αλλαγές, πχ. μέσω:

• επανασχεδιασμού της θέσης εργασίας ή εκ περιτροπής εργασίας
• πιο συχνών σύντομων διαλειμμάτων
• βελτίωσης της οργάνωσης της εργασίας σε βάρδιες, π.χ. μέσω ταχέως εναλλασσομένων σύντομων (διάρκειας 2–3 ημερών) βαρδιών
• βελτίωσης του φωτισμού και ελέγχου του θορύβου
• εργονομικού σχεδιασμού του εξοπλισμού

Οι μακροχρόνιες ασθένειες ενδέχεται να προκαλούν προβλήματα ψυχικής υγείας, κοινωνικού αποκλεισμού και πρόωρης αποχώρησης από την αγορά εργασίας. Η διευκόλυνση της επιστροφής των εργαζομένων στην εργασία μετά την ανάρρωσή τους από ασθένεια αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό μέτρο στήριξης του γηράσκοντος εργατικού δυναμικού. Παραδείγματα πρωτοβουλιών ευρωπαϊκών χωρών για την προαγωγή της επιστροφής στην εργασία αποτελούν, μεταξύ άλλων, η «γνωμάτευση ικανότητας προς εργασία» («fit note») αντί της «γνωμάτευσης ασθενείας» («sick note») στο Ηνωμένο Βασίλειο και το σχέδιο παρέμβασης «Επιστροφή στην εργασία» στη Δανία.

Διαβάστε την έκθεση του EU-OSHA σχετικά με την επιστροφή στην εργασία και αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες στο σχετικό ενημερωτικό δελτίο.