Problemy zdrowotne, które mogą być powodowane pracą z niebezpiecznymi substancjami są bardzo zróżnicowane: od łagodnych podrażnień oczu i skóry, po poważne skutki, takie jak wady wrodzone i choroby nowotworowe. Skutki mogą być dotkliwe lub przewlekłe, a w przypadku niektórych substancji obserwuje się ich kumulację. Do najczęstszych zagrożeń zależą:

• Alergie
• Choroby skóry
• Nowotwory
• Problemy z płodnością i wady wrodzone
• Choroby układu oddechowego
• Zatrucia

Niektóre substancje niebezpieczne stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa, takie jak ryzyko pożaru, wybuchu lub uduszenia. Co więcej, większość substancji niebezpiecznych wykazuje kilka spośród tych właściwości.

Bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty występują w wielu sektorach. Zazwyczaj są one niewidoczne, w związku z czym związanego z nimi ryzyko nie zawsze bierze się pod uwagę.

Pracownicy z niektórych sektorów są szczególnie narażeni na kontakt ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi, m.in. w służbie zdrowia, rolnictwie, służbach weterynaryjnych, w branży usług czyszczenia, sprzątania i konserwacji, w gospodarce ściekami i odpadami, w ogrodnictwie i laboratoriach.

Więcej informacji:

• Arkusz informacyjny 41 Wprowadzenie do czynników biologicznych
• Artykuł OSHwiki Czynniki biologiczne
• Prawodawstwo UE dotyczące czynników biologicznych w miejscu pracy oraz zapobiegania zranieniom ostrym i wytyczne dla sektora opieki zdrowotnej
• Choroby związane z pracą wywołane czynnikami biologicznymi
• E-fakt 53 - Ocena ryzyka oddziaływania czynników biologicznych
• Czynniki biologiczne i pandemie: przegląd literatury i polityk krajowych
• Arkusz informacyjny 39 - Substancje działające uczulająco na drogi oddechowe
• Arkusz informacyjny 40 - Substancje działające uczulająco na skórę
• Arkusz informacyjny 100 - Legionelloza i choroba legionistów: Polityki europejskie i dobre praktyki

Nowe technologie, rozwój sektorów i zmiany w sposobie organizacji pracy mogą zwiększać ryzyko szkód powodowanych przez czynniki biologiczne lub chemiczne. Na przykład, innowacyjne technologie w sektorze ochrony środowiska mogą pociągać za sobą słabo rozpoznane rodzaje ryzyka. Coraz więcej pracowników jest narażonych na działanie niebezpiecznych substancji w sektorze usług, np. opiece domowej i gospodarce odpadami, gdzie stopień narażenia jest zróżnicowany, a świadomość zagrożeń niewielka. Bardziej niż kiedykolwiek do tej pory ważne jest, by pracodawcy i pracownicy rozumieli potencjalne ryzyko i podejmowali działania zapobiegawcze.

Dowiedz się więcej na temat pojawiających się zagrożeń, zielonych miejsc pracy i nanomateriałów.

Więcej informacji na temat pojawiających się zagrożeń:

• Priorytety badań nad bezpieczeństwem i higieną pracy w Europie: 2013-2020
• Sprawozdanie - Zielone miejsca pracy oraz bezpieczeństwo i higiena pracy: Prognozy dotyczące nowych i pojawiających się zagrożeń związanych z nowymi technologiami do 2020 r. i Streszczenie
• E-fakt 72 - Narzędzia zarządzania nanomateriałami w miejscu pracy i środki zapobiegawcze
• E-fakt 74 - Nanomateriały w pracach konserwacyjnych: ryzyko zawodowe i zapobieganie

Pierwszym krokiem w ochronie pracowników przed niebezpiecznymi substancjami jest przeprowadzenie oceny ryzyka. Następnie należy podjąć działania służące usunięciu lub zminimalizowaniu ryzyka. Wreszcie, sytuacja powinna być regularnie monitorowana, a skuteczność podjętych kroków weryfikowana.

Państwa członkowskie oraz EU-OSHA opracowały szereg modeli, aby pomagać małym i średnim przedsiębiorstwom w przeprowadzaniu ocen ryzyka. Narzędzie elektroniczne dotyczące substancji niebezpiecznych  pomaga pracodawcom skutecznie zarządzać niebezpiecznymi substancjami w miejscu pracy i jest źródłem wskazówek. Baza danych dotycząca narzędzi i wytycznych zawiera praktyczne działania na potrzeby miejsc pracy, takie jak porady dotyczące oceny ryzyka oraz sposoby zastępowania lub eliminowania niebezpiecznych substancji, studia przypadku i różne instrumenty.

Przeczytaj więcej o narzędziach zarządzania ryzykiem związanym z niebezpiecznymi substancjami na stronie OSHwiki. 

Pracodawcy muszą również wziąć pod uwagę potrzeby grup szczególnie wrażliwych, np. pracowników w młodym wieku czy kobiet w ciąży lub karmiących piersią, którzy na mocy przepisów prawa podlegają szczególnej ochronie. Należy również uwzględnić inne grupy pracowników, m.in. pracowników migrujących, niedoświadczonych i tych, którzy nie przeszli odpowiednich szkoleń oraz zewnętrznych wykonawców, np. świadczących usługi sprzątania; profilaktykę należy dostosować do ich potrzeb.

Hierarchia zapobiegania

Europejskie prawodawstwo dotyczące ochrony pracowników ustanawia hierarchię działań realizowanych przez pracodawców w celu ochrony pracowników przed niebezpiecznymi substancjami.

• Eliminacja i zastępowanie znajdują się na szczycie hierarchii środków kontrolnych. W miarę możliwości należy wyeliminować użycie niebezpiecznej substancji poprzez modyfikację procesu lub produktu, w którym substancja ta jest używana.
• Jeśli eliminacja nie jest możliwa, należy zastąpić niebezpieczną substancję bezpiecznym lub mniej niebezpiecznym substytutem.
• Jeżeli substancji lub procesu nie można wyeliminować ani zastąpić, można zapobiec narażeniu lub ograniczyć je, stosując odpowiednie środki techniczne lub organizacyjne. Należą do nich m.in. kontrola emisji u źródła (system zamknięty lub lokalna wentylacja wywiewna) lub zmniejszenie liczby pracowników narażonych na działanie substancji niebezpiecznych, czasu trwania i intensywności narażenia.
• Zgodnie z przepisami prawa, korzystanie ze środków ochrony indywidualnej (ŚOO) jest ostatecznością; stosuje się je tylko w sytuacji, gdy narażenia nie można skutecznie kontrolować za pomocą innych środków.

Dowiedz się więcej:

• Sekcja OSH wiki Zarządzanie ryzykiem związanym z niebezpiecznymi substancjami
• Prezentacja PPT Substancje niebezpieczne i ocena ryzyka (w 22 wersjach językowych)
• Biuletyn: Zastępowanie substancji niebezpiecznych w miejscu pracy innymi substancjami
• E-fakt 66 —Konserwacja a substancje niebezpieczne

Dobra komunikacja

Aby zapewnić im bezpieczeństwo, pracownicy powinni być informowani o:

• wynikach ocen ryzyka przeprowadzanych przez pracodawcę
• zagrożeniach, na jakie są narażeni i ich potencjalnym wpływie
• tym, co powinni zrobić, by zapewnić bezpieczeństwo sobie i innym
• Jak stwierdzić, że coś jest nie tak?
• Komu należy zgłaszać potencjalne problemy?
• Wyniki monitorowania narażenia lub profilaktycznej opieki lekarskiej
• Środki zapobiegawcze, które należy zastosować podczas prac konserwacyjnych
• Pierwsza pomoc i procedury awaryjne

Zapoznaj się z e-faktem EU-OSHA dotyczącym substancji niebezpiecznych i skutecznej komunikacji w miejscu pracy

Dopuszczalne stężenie w środowisku pracy

W odniesieniu do wielu niebezpiecznych substancji UE i państwa członkowskie ustanowiły dopuszczalne stężenie w środowisku pracy (OEL), którego należy przestrzegać.

W europejskich dyrektywach dotyczących BHP wskazano także obowiązujące (tj. takie, których należy przestrzegać) i orientacyjne (tj. takie, które powinny zostać osiągnięte) dopuszczalne stężenia substancji niebezpiecznych w środowisku pracy. Dopuszczalne stężenia w środowisku pracy (OEL) dla substancji niebezpiecznych stanowią ważne źródło informacji na potrzeby oceny ryzyka i zarządzania nim. Większość państw członkowskich UE przyjmuje własne dopuszczalne stężenia w środowisku pracy, a liczba substancji, w odniesieniu do których wartości te są ustanawiane, jest zazwyczaj większa niż określona w dyrektywach unijnych. Dopuszczalne stężenia w środowisku pracy przyjęto jednak wyłącznie w odniesieniu do ograniczonej grupy substancji stosowanych obecnie w miejscu pracy.

Istnieją setki substancji niebezpiecznych sklasyfikowanych jako substancje rakotwórcze, na których działanie mogą być narażeni pracownicy. Niektóre są generowane w trakcie procesów roboczych.

W UE obowiązują przepisy mające na celu ochronę pracowników. Zgodnie z dyrektywą w sprawie substancji rakotwórczych pracodawcy muszą przeprowadzać stosowne oceny i unikać narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagennych albo je minimalizować. Oprócz stosowania hierarchii środków zapobiegawczych:

• Jeśli pozwalają na to względy techniczne, trzeba zastąpić czynnik rakotwórczy lub mutagenny substancją, mieszaniną lub procesem, który jest bezpieczny lub mniej niebezpieczny.
• Jeżeli nie jest to wykonalne, należy w miarę możliwości technicznych postarać się, by substancje takie były produkowane i używane w obiegu zamkniętym.
• Jeżeli stworzenie obiegu zamkniętego nie jest możliwe z przyczyn technicznych, pracodawcy ograniczają narażenie do minimalnego poziomu, ograniczając ilości substancji i liczbę pracowników narażonych na ich działanie.

Wymaga się od nich, by:

• Wyznaczyli obszary ryzyka, a także stosowali odpowiednie znaki ostrzegawcze i dotyczące bezpieczeństwa
• Projektowali procesy robocze w taki sposób, by zminimalizować uwalnianie substancji
• Pozbywali się czynników rakotwórczych lub mutagennych u źródła, jednak bez szkody dla środowiska naturalnego
• Stosowali odpowiednie procedury pomiarowe (szczególnie w przypadku wczesnego wykrycia nadmiernego narażenia w związku z nieprzewidywalnym zdarzeniem lub wypadkiem)
• Stosowali indywidualne środki ochrony, jeśli środki ochrony zbiorowej nie są wystarczające
• Zapewnili odpowiednie środki higieny (regularne czyszczenie)
• Opracowali plany awaryjne
• Używali szczelnie zamkniętych i wyraźnie oznakowanych pojemników do przechowywania, przenoszenia, transportu i usuwania odpadów

Przestrzegali wymogów dotyczących informowania pracowników i organów władz, a także prowadzili ewidencję narażonych pracowników, pomiarów i wyników profilaktycznej opieki lekarskiej.

Artykuły OSHwiki: Azbest, respirabilna krzemionka krystaliczna

Przejdź do sekcji poświęconej chorobom nowotworowym związanym z pracą

Więcej informacji o Planie działania dotyczącym substancji rakotwórczych na lata 2016-2019

Wszystkie podmioty zaangażowane w utrzymywanie substancji niebezpiecznych pod kontrolą w miejscu pracy muszą znać przepisy prawne regulujące korzystanie z substancji niebezpiecznych w UE.

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, które mają na celu ochronę pracowników przed ogólnymi zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa oraz substancjami niebezpiecznymi w miejscu pracy (np. dyrektywa w sprawie środków chemicznych, dyrektywa w sprawie czynników rakotwórczych oraz dyrektywy dotyczące dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego). Wymagają one od pracodawców przeprowadzania w miejscu pracy oceny ryzyka w odniesieniu do wszystkich zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa, w tym ryzyka związanego z substancjami niebezpiecznymi, a także przyjęcia odpowiednich środków ochrony i zapobiegania. Znajdź streszczenia stosownych przepisów prawa UE.

Chodzi o zagwarantowanie podjęcia stosownych kroków u samego źródła oraz o uczynienie priorytetem działań zbiorowych, tj. mających na celu systematyczną ochronę grupy pracowników.

Przepisy REACH i rozporządzenia CLP nakładają na producentów i dostawców substancji chemicznych obowiązek dostarczania standardowych etykiet bezpieczeństwa, piktogramów określających rodzaj zagrożenia oraz kart charakterystyki. Są one źródłem informacji na temat właściwości substancji i związanych z nimi zagrożeń, a także wskazówek dotyczących ich przechowywania, przeładunku oraz zapobiegania ryzyku. Inne przepisy i wytyczne dotyczą konkretnych aspektów, takich jak produkcja, dostawy, transport i etykietowanie substancji niebezpiecznych; często są one istotne również z punktu widzenia miejsc pracy.

Unijne przepisy dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy zostały włączone do ustawodawstwa krajowego, ale państwa członkowskie mogą przyjąć dodatkowe lub bardziej restrykcyjne przepisy dotyczące ochrony pracowników. Z tego względu ważne jest, by przedsiębiorstwa sprawdzały, jakie przepisy obowiązują w danym kraju.

• Biuletyn: Ramy legislacyjne na temat substancji niebezpiecznych w miejscach pracy

Dowiedz się więcej na temat:

• Rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)
• Rozporządzenia w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania (CLP)

Wiele cech, takich jak mądrość, myślenie strategiczne, postrzeganie całościowe i rozwaga, pojawia lub rozwija się wraz z wiekiem. Z upływem lat wzrasta również doświadczenie zawodowe i wiedza fachowa.

Niektóre zdolności funkcjonalne, głównie fizyczne i sensoryczne, ulegają jednak pogorszeniu w trakcie naturalnego procesu starzenia się. Potencjalne zmiany zdolności funkcjonalnych muszą być brane pod uwagę w ocenie ryzyka (patrz poniżej) i wymagają odpowiedniego dostosowania warunków pracy i miejsca jej wykonywania.

Związane z wiekiem zmiany funkcjonalne nie są jednolite ze względu na indywidualne różnice stylu życia, odżywiania, kondycji fizycznej, predyspozycji genetycznych w zakresie podatności na choroby, poziomu wykształcenia oraz charakteru pracy i innych środowisk.

Starsi pracownicy nie są jednorodną grupą i mogą występować znaczne różnice pomiędzy osobami w tym samym wieku.

Związany z wiekiem spadek możliwości dotyczy głównie zdolności fizycznych i sensorycznych, które mają największe znaczenie przy ciężkiej pracy fizycznej. Przejście od przemysłu wydobywczego i wytwórczego w kierunku usług i przemysłu opartego na wiedzy, a także wzrost automatyzacji i mechanizacji oraz zastosowania urządzeń zasilanych elektrycznie, są czynnikami, które zmniejszyły zapotrzebowanie na ciężką pracę fizyczną.

W tej sytuacji na znaczeniu zyskuje wiele zdolności i umiejętności przypisywanych osobom starszym, takich jak umiejętności interpersonalne, obsługa klienta i świadomość jakości.

Wiele zmian związanych z wiekiem ma ponadto wpływ na zdolność wykonywania niektórych, ale nie wszystkich, czynności zawodowych. Na przykład zmiany zmysłu równowagi są istotne w przypadku strażaków i pracowników służb ratowniczych, którzy pracują w ekstremalnych warunkach, obsługując ciężki sprzęt i przenosząc ludzi. Z kolei pogorszenie zdolności oceny odległości i prędkości poruszających się obiektów ma wpływ na zdolność kierowania pojazdami w nocy, ale nie ma znaczenia w przypadku pracowników biurowych.

Wiek to tylko jeden z aspektów zróżnicowanej siły roboczej. Ocena ryzyka uwzględniająca aspekt wieku oznacza wzięcie pod uwagę właściwości różnych grup wiekowych, w tym potencjalnych zmian zdolności funkcjonalnych i stanu zdrowia.

Ryzyko istotne dla starszych pracowników to w szczególności:

• ciężka praca fizyczna,
• zagrożenia związane z pracą zmianową,
• wysoka/niska temperatura i hałas w miejscu pracy.

Jako że różnice indywidualne zwiększają się wraz z upływem lat, nie można dokonywać założeń wyłącznie w oparciu o wiek. Ocena ryzyka powinna uwzględniać wymagania pracy w stosunku do umiejętności i stanu zdrowia danej osoby.

Dowiedz się więcej o aktualnie dostępnych narzędziach interaktywnej oceny ryzyka (OiRA), ocenie ryzyka uwzględniającej aspekt wieku i działaniach na rzecz objęcia oceną każdej osoby.

Zdolność do pracy oznacza równowagę pomiędzy pracą i możliwościami indywidualnymi; właściwe dopasowanie tych dwóch czynników przekłada się na dobrą zdolność do pracy. Na ten stan rzeczy wpływają przede wszystkim:

• zdrowie i możliwości funkcjonalne,
• edukacja i kompetencje,
• wartości, postawy i motywacja,
• środowisko pracy i otoczenie,
• treść, wymagania i organizacja pracy.

Zdolność do pracy można ocenić w oparciu o wskaźnik zdolności do pracy (WAI). Zgodnie z koncepcją zdolności do pracy działania podejmowane w miejscu pracy powinny obejmować wszystkie powyższe czynniki.

Zdrowie ludzi w późniejszym życiu zależy od ich zachowań zdrowotnych we wcześniejszych latach. Spadek zdolności funkcjonalnych można opóźnić i zminimalizować poprzez nawyki zdrowego trybu życia, takie jak regularne ćwiczenia i zdrowe odżywianie. Miejsce pracy powinno odgrywać zasadniczą rolę w promowaniu zdrowego trybu życia i wspieraniu działań zapobiegających spadkowi możliwości fizycznych, tym samym przyczyniając się do utrzymania zdolności do pracy. Promocja zdrowia w pracy obejmuje różne zagadnienia, takie jak dieta i odżywianie, spożycie alkoholu, rzucenie palenia, aktywność fizyczna, regeneracja i sen.

Dobrze zaprojektowane miejsce pracy niesie korzyści dla wszystkich grup wiekowych, w tym osób starszych. Zmiany możliwości i zdolności powinny być kompensowane zmianami w organizacji pracy, takimi jak na przykład:

• przeprojektowanie stanowiska pracy lub rotacja,
• częstsze krótkie przerwy,
• lepsza organizacja pracy w systemie zmianowym, np. szybka rotacja zmian do przodu (co 2–3 dni),
• odpowiednie oświetlenie i ograniczanie hałasu,
• ergonomiczna konstrukcja urządzeń,

Długotrwała choroba może powodować problemy ze zdrowiem psychicznym, wykluczenie społeczne i przedwczesne opuszczanie rynku pracy. Ułatwienie powrotu do pracy po chorobie jest kluczem do wspierania starzejącej się siły roboczej. Przykładem inicjatyw na rzecz wspierania powrotu do pracy w krajach europejskich jest wprowadzenie zaświadczeń o zdolności do pracy w miejsce zwolnień lekarskich w Wielkiej Brytanii i projektu interwencyjnego „Powrót do pracy” w Danii.

Zapraszamy do lektury raportu EU-OSHA dotyczącegopowrotu do pracy i biuletynu na ten temat.

Celem kampanii „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” na lata 2026–2028 „Zdrowa praca, zdrowa głowa” jest zwiększanie świadomości na temat wpływu zagrożeń psychospołecznych oraz promowanie tworzenia wspierających, inkluzywnych i sprzyjających zdrowiu psychicznemu środowisk pracy we wszystkich sektorach.

Kampania wspiera szersze strategiczne ramy Komisji Europejskiej dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027. Temat ten nabiera coraz większego znaczenia, ponieważ dane wskazują na ogólne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego w Europie – według badania Puls BHP z 2025 r. 37% pracowników doświadcza ogólnego zmęczenia, a 29% odczuwa stres i lęk lub cierpi na depresję.

Pięć priorytetowych obszarów tej kampanii to:

• Ocena ryzyka psychospołecznego i zarządzanie nim
• Nękanie, molestowanie seksualne i przemoc
• Zagrożenia psychospołeczne a zdrowie
• Zagrożenia psychospołeczne w sektorze zdrowia i opieki społecznej
• Zdrowie psychiczne w pracy

Kampania „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” na lata 2023-2025 zwiększa świadomość na temat wpływu nowych technologii cyfrowych na pracę i miejsca pracy oraz związane z tym wyzwania i możliwości w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). Stanowi ona również platformę wymiany dobrych praktyk.

Zgodnie z podejściem „wizja zero” do zgonów związanych z pracą, zawartym w strategicznych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027, jak również z celami europejskiej strategii cyfrowej, kampania dąży do włączenia BHP do szerszej debaty politycznej UE, a także uwzględnia aspekt płci oraz potrzeby określonych grup pracowników narażonych na większe ryzyko.

Kampania skupia się wokół pięciu obszarów priorytetowych:

• Praca za pośrednictwem platform internetowych
• Zaawansowana robotyka i sztuczna inteligencja
• Praca zdalna
• Inteligentne systemy cyfrowe
• Zarządzanie pracownikami za pomocą sztucznej inteligencji

Kampania opiera się głównie na ustaleniach i zasobach zawartych w przeglądzie BHP dotyczącym cyfryzacji 2020-2023, lecz obejmuje również badania prowadzone przez EU-OSHA w innych dziedzinach, takich jak badania prognostyczne i przegląd BHP dotyczący wspierania zgodności.

The Kampania na lata 2020–2022 skupia się na zapobieganiu zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego. 

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego nadal są jednym z najpowszechniejszych problemów zdrowotnych związanych z pracą w Europie.

Zagrożenia związane z wadą postawy, narażenie na powtarzalne ruchy lub męczące lub bolesne pozycje, noszenie lub przenoszenie ciężarów – wszystkie te powszechne czynniki ryzyka w miejscu pracy mogą prowadzić do zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Biorąc pod uwagę częstość ich występowania, należy podjąć działania, aby podnieść świadomość na temat sposobów zapobiegania opisywanym schorzeniom związanym z pracą.

W kampanii przedstawiono kompleksowy obraz przyczyn tego utrzymującego się problemu. Jej celem jest rozpowszechnianie wiarygodnych informacji na ten temat, zachęcanie do przyjęcia zintegrowanego podejścia do zarządzania problemem i zaoferowanie praktycznych narzędzi i rozwiązań mogących pomóc na poziomie miejsc pracy. 

Więcej informacji o zaburzeniach układu mięśniowo-szkieletowego

Narażenie na substancje niebezpieczne w europejskich miejscach pracy jest bardziej powszechne, niż się powszechnie uważa. Dlatego należy podejmować więcej działań na rzecz ochrony pracowników przed takimi zagrożeniami. Celem kampanii na lata 2018–2019 „Zdrowe i bezpieczne miejsca pracy – Substancje niebezpieczne pod kontrolą” było zwiększenie świadomości w zakresie substancji niebezpiecznych w miejscu pracy i związanych z nimi zagrożeń oraz budowanie kultury zapobiegania takim zagrożeniom przez rozpowszechnianie materiałów informacyjnych i prowadzenie działań promocyjnych i aktywizujących. Podczas kampanii powstała baza wiedzy o sposobach skutecznego zarządzania substancjami niebezpiecznymi. Zawiera informacje o istniejących ramach prawnych i politycznych, rozwiązaniach, narzędziach i instrumentach, które można uznać za dobre praktyki, oraz pomysłach na skuteczną komunikację i działalność informacyjną.

Do głównych tematów kampanii należały szczególnie narażone grupy osób, zastępowanie substancji niebezpiecznych oraz substancje rakotwórcze i nowotwory związane z pracą, które stanowią największą część śmiertelnych chorób zawodowych w UE. W następstwie kampanii EU-OSHA pozostaje aktywnym partnerem w realizacji planu działania dotyczącego substancji rakotwórczych – europejskiego programu działań na rzecz zmniejszenia narażenia na takie substancje.

Więcej informacji o bezpiecznym zarządzaniu substancjami niebezpiecznymi w pracy

W ramach kampanii „Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie” promowano zrównoważoną pracę, czyli zdrowe i bezpieczne warunki pracy od początku do końca życia pracownika. Pracownicy w Europie starzeją się, a wiek emerytalny jest podnoszony, więc coraz ważniejsze jest to, by warunki pracy były bezpieczne, zdrowe i sprawiedliwe. Dzięki temu można pracować dłużej, a na emeryturę odchodzić w dobrym zdrowiu.
Głównym tematem kampanii było to, jak należy zarządzać BHP w kontekście starzejącej się siły roboczej, a jej celem – wspieranie wymiany informacji i dobrych praktyk. Zmiany demograficzne mają wpływ na większość miejsc pracy w Europie. Jednakże wprowadzając środki zapewniające zrównoważony charakter pracy, przedsiębiorstwa i organizacje mogą minimalizować negatywne skutki oraz zwiększać wydajność, tak aby praca była bezpieczniejsza i zdrowsza dla wszystkich. 

 Więcej informacji o starzeniu się pracowników oraz bezpieczeństwie i higienie pracy

Złe psychospołeczne warunki pracy mogą mieć poważne negatywne skutki dla zdrowia pracowników.

Psychospołeczne zagrożenia występują we wszystkich miejscach pracy, lecz nawet przy ograniczonych zasobach można je właściwie oceniać i skutecznie nimi zarządzać. W ramach kampanii przekazywano wsparcie i porady dla pracowników i pracodawców w zakresie zarządzania stresem w pracy oraz zagrożeniami psychospołecznymi, a także propagowano wykorzystanie w tym celu praktycznych i łatwych w obsłudze narzędzi.

 Więcej informacji o zagrożeniach psychospołecznych i stresie w pracy

Kampania, którą Agencja prowadziła w latach 2012–2013, skupiała się na zapobieganiu ryzyku. Mówiąc prosto, zapobieganie polega na takim zarządzaniu ryzykiem związanym z pracą, aby prowadziło ono do zmniejszenia liczby wypadków w pracy i chorób zawodowych.

Ostateczna odpowiedzialność za zarządzanie ryzykiem spoczywa na pracodawcach i kierownictwie wyższego szczebla, lecz bez aktywnego zaangażowania pracowników ich wysiłki są skazane na niepowodzenie.

Dlatego też w kampanii szczególny nacisk położono na połączenie wiodącej roli kierownictwa wyższego szczebla i właścicieli przedsiębiorstw z aktywnym zaangażowaniem pracowników.

Więcej informacji o przywództwie i udziale pracowników

Obsługa techniczna ma bardzo powszechny charakter: odnosi się do wszystkich miejsc pracy we wszystkich sektorach przemysłu oraz dotyczy pracowników na wszystkich szczeblach (nie tylko pracowników obsługi technicznej).

W kampanii podkreślono znaczenie jej bezpieczeństwa jako podstawy dobrych praktyk w zakresie BHP.

Wskazano wspólne zasady prawidłowej obsługi technicznej we wszystkich zakładach pracy w Europie, mimo że szczegółowe rozwiązania w poszczególnych branżach różnią się od siebie (na przykład w zależności od konkretnych rodzajów używanych maszyn).

Cele kampanii:

• zwiększanie świadomości w zakresie znaczenia obsługi technicznej dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, związanych z nią zagrożeń oraz konieczności prowadzenia jej w sposób bezpieczny;
• zwiększanie świadomości w zakresie spoczywających na pracodawcach zobowiązań prawnych i innych obowiązków związanych z bezpieczeństwem obsługi technicznej oraz w zakresie biznesowego uzasadnienia odpowiednich rozwiązań;
• promowanie prostego i usystematyzowanego podejścia do zarządzania BHP w trakcie obsługi technicznej, opartego na prawidłowej ocenie ryzyka (pięć podstawowych zasad).

Nadrzędnym celem podejmowanych działań jest oczywiście zmniejszenie liczby osób poszkodowanych w wyniku braku lub niewłaściwego prowadzenia obsługi technicznej, obecnie i w przyszłości.

Więcej informacji:

• OSHwiki
• Publikacje

Ocena ryzyka jest podstawą zarządzania bezpieczeństwem i higieną w miejscu pracy.

Celem ogólnym kampanii było promowanie zintegrowanego podejścia zarządczego do oceny ryzyka, aby pomagać organizacjom w systematycznym prowadzeniu takiej oceny i podejmowaniu działań w oparciu o jej wyniki.

Podczas kampanii dążono do zwiększenia wiedzy na temat obowiązków prawnych pracodawcy w zakresie prowadzenia ocen ryzyka, ale także do objaśnienia procesu oceny ryzyka, która nie musi być skomplikowanym, zbiurokratyzowanym zadaniem wyłącznie dla ekspertów. Zalecano proste podejście krok po kroku, a także konsultacje z pracownikami i zaangażowanie pracowników.

W ramach kampanii stworzyliśmy interaktywne narzędzie on-line oceny ryzyka (OiRA). Można je uznać za odpowiednią dla XXI w. odpowiedź na wyzwania związane z propagowaniem BHP wśród mikro- i małych przedsiębiorstw. Projekt OiRA może pomóc wielu tysiącom małych przedsiębiorstw z różnych części UE w przeprowadzaniu oceny ryzyka w sposób prosty i oszczędny.

Więcej informacji:

• OSHwiki
• Strona internetowa projektu OiRA

Celem inicjatywy na rzecz zdrowego miejsca pracy było zapewnienie pracodawcom i pracownikom małych i średnich przedsiębiorstw łatwego dostępu do informacji na temat sposobów zwiększania bezpieczeństwa, higieny i wydajności miejsc pracy.

Inicjatywą objęto 12 państw członkowskich UE: Cypr, Republikę Czeską, Estonię, Węgry, Łotwę, Litwę, Maltę, Polskę, Republikę Słowacką, Słowenię, Bułgarię i Rumunię, a także Turcję i Chorwację.

Kampania była skierowana do MŚP i miała następujące przesłanie: „Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla ciebie. Dobre dla firmy”.

Więcej informacji o bezpieczeństwie i higienie pracy w mikroprzedsiębiorstwach oraz małych przedsiębiorstwach

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego, atakujące mięśnie, stawy, ścięgna, wiązadła i nerwy, są najczęstszą przyczyną nieobecności w pracy praktycznie we wszystkich państwach członkowskich UE.

Celem kampanii było promowanie zintegrowanego zarządzania tym problemem oraz podkreślenie znaczenia współpracy pracodawców, pracowników i rządów na rzecz radzenia sobie z zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego.

W kampanii położono nacisk na koncepcję „zarządzania obciążeniem”. Obejmuje ona nie tylko przenoszony ciężar, ale również wszystkie „przeciążenia” ciała spowodowane czynnikami środowiskowymi oraz tempo realizacji zadania.

Zwrócono również uwagę na znaczenie zatrzymywania, rehabilitacji i powrotu do pracy osób cierpiących na takie schorzenia lub z nich wyleczonych.

Więcej informacji o związanych z pracą zaburzeniach układu mięśniowo-szkieletowego

Kampania była poświęcona kwestii zapewnienia młodzieży bezpiecznego i zdrowego startu w życiu zawodowym.

Młodzi ludzie są szczególnie podatni na wpływ środowiska pracy, w którym często niedostatecznie dba się o bezpieczeństwo i higienę ich pracy.

Wielu wypadkom i problemom zdrowotnym młodych pracowników można jednak zapobiec. Młodzi ludzie chętnie przyjmują informacje na temat BHP, a gdy mają wiedzę o potencjalnych zagrożeniach, chcą się przed nimi chronić.

Kampania obejmowała promowanie świadomości zagrożeń wśród młodych ludzi i pracodawców w zakładach pracy, a także w szkołach i na uczelniach. Miała na celu dotarcie do osób w młodym wieku, aby wpajać im kulturę zapobiegania ryzyku.

Więcej informacji o bezpieczeństwie i zdrowiu młodych ludzi w pracy

Na hałas narażeni są nie tylko pracownicy budownictwa i przemysłu wytwórczego. Może on być problemem w wielu miejscach pracy: w fabrykach, gospodarstwach rolnych, telefonicznych centrach obsługi klienta bądź salach koncertowych.

Kampania skupiała się na zarządzaniu hałasem w miejscu pracy, a jej motto brzmiało: „Hałas w pracy – to może kosztować więcej niż utratę słuchu”.

Więcej informacji o problemach związanych z hałasem w OSHwiki

Budownictwo jest jednym z największych sektorów w Europie.

Niestety należy do branż najgorzej radzących sobie z bezpieczeństwem i higieną pracy. To problem, który kosztuje przedsiębiorców i podatników miliardy euro rocznie, a przede wszystkim powoduje ogromne ludzkie cierpienia.

Kampania miała pomóc wszystkim zainteresowanym podmiotom w tym sektorze w tworzeniu bezpieczniejszego, zdrowszego i wydajniejszego środowiska pracy.

Więcej informacji: OSHwiki

W całej Europie miliony pracowników są narażone na niebezpieczne substancje w miejscach pracy, a niewłaściwe postępowanie z takimi zagrożeniami może mieć różne szkodliwe skutki dla zdrowia ludzi.

W prawie europejskim określono obowiązki pracodawców w zakresie zarządzania tymi zagrożeniami. Pracodawcy i pracownicy mają dostęp do bardzo wielu wytycznych – aby jednak chroniły one zdrowie pracowników, muszą być przestrzegane.

Głównym celem kampanii było zwiększenie wiedzy na temat wskazanych zagrożeń i wspieranie działań na rzecz ograniczenia zdrowotnego ryzyka wiążącego się ze stosowaniem substancji niebezpiecznych.

Więcej informacji o bezpiecznym zarządzaniu substancjami niebezpiecznymi w pracy

Każdego roku stres jest przyczyną milionów straconych dni pracy.

Bardzo wiele osób przeżywa go w milczeniu, a firmy często nie zdają sobie sprawy z tego, jak duży jest jego negatywny wpływ na wyniki ich działalności.

Kampania koncentrowała się na zapobieganiu stresowi w miejscu pracy i na zarządzaniu stresem.

Więcej informacji o zagrożeniach psychospołecznych i stresie w pracy

W całej UE co roku giną tysiące osób w wypadkach przy pracy, a wypadki skutkujące ponad trzydniową nieobecnością w pracy liczy się w milionach.

Problem ten jest szczególnie dotkliwy w małych i średnich przedsiębiorstwach.

Kampania skupiała się na zapobieganiu wypadkom przy pracy.

Więcej informacji na ten temat w OSHwiki

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe należą do najpowszechniejszych dolegliwości związanych z pracą. W Europie cierpią na nie miliony osób pracujących we wszystkich sektorach zatrudnienia, a dla pracodawców wiążą się one z kosztami liczonymi w miliardach euro.

Problemu tego można jednak w dużej mierze uniknąć lub znacznie go zmniejszyć, przestrzegając obowiązujących przepisów BHP oraz wytycznych dotyczących dobrych praktyk.

Głównym tematem pierwszej kampanii EU-OSHA było skuteczne zarządzanie ryzykiem związanym z zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego.

Więcej informacji o związanych z pracą zaburzeniach układu mięśniowo-szkieletowego

• Dyrektywa ramowa dotycząca bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy

• Stanowiska pracy, wyposażenie, oznakowanie, środki ochrony indywidualnej

• Narażenie na czynniki chemiczne i bezpieczeństwo chemiczne

• Narażenie na zagrożenia fizyczne

• Narażenie na czynniki biologiczne

• Przepisy dotyczące obciążenia pracą, zagrożeń ergonomicznych i psychospołecznych

• Przepisy branżowe i przepisy dotyczące pracowników

Streszczenia dyrektyw są dostępne jedynie w języku angielskim, ale łącze na końcu każdego streszczenia odsyła do pełnego tekstu dyrektywy we wszystkich językach UE.

Oprócz dyrektywy ramowej przyjęto szereg dyrektyw szczegółowych dotyczących szczególnych aspektów bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy. Mimo to dyrektywa ramowa nadal ma zastosowanie do wszystkich obszarów objętych zakresem dyrektyw szczegółowych. W przypadku gdy dyrektywy szczegółowe zawierają bardziej rygorystyczne i szczegółowe przepisy, przepisy te są nadrzędne. Dyrektywy szczegółowe dostosowują zasady określone w dyrektywie ramowej do:

• określonych zadań (na przykład ręcznego przemieszczania ciężarów);
• określonych zagrożeń w pracy (na przykład narażenia na niebezpieczne substancje lub czynniki fizyczne);
• określonych stanowisk pracy i branż (na przykład tymczasowych miejsc pracy, przemysłu wydobywczego, statków rybackich);
• określonych grup pracowników (na przykład kobiet w ciąży, pracowników młodocianych, pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas określony);
• niektórych aspektów dotyczących pracy (na przykład organizacji czasu pracy).

W dyrektywach szczegółowych określono sposoby oceny tych zagrożeń i w niektórych przypadkach ustanowiono wartości graniczne dla określonych substancji lub czynników.

Komisja Europejska ogłosiła w swoim komunikacie Bezpieczniejsze i zdrowsze warunki pracy dla wszystkich – nowelizacja przepisów i polityki UE w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracytrzy najważniejsze działania w kwestii bezpieczeństwa i zdrowia w pracy; podstawą komunikatu jest dyrektyw Unii Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (ocena REFIT).

Również niektóre dyrektywy europejskie oparte na art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej odnoszą się do kwestii bezpieczeństwa i zdrowia. W oparciu o tę podstawę prawną przyjęto kilka dyrektyw technicznych w ramach tzw. „nowego podejścia”, przy czym europejskie organizacje normalizacyjne – Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN), Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki (CENELEC) i Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych (ETSI) – ustanawiają i systematycznie aktualizują normy europejskie.

W strategicznych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021-2027 nakreślono strategiczne zasady europejskiej polityki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Punktem wyjścia inicjatyw ustawodawczych na poziomie europejskim jest wniosek ustawodawczy sporządzony przez Komisję Europejską. Zgodnie ze „zwykłą procedurą ustawodawczą” dyrektywy UE przyjmuje Rada Europejska i Parlament Europejski. W niektórych przypadkach instytucje te przekazują Komisji Europejskiej uprawnienia ustawodawcze w zakresie dostosowania dyrektyw do postępu technicznego.

Europejscy partnerzy społeczni odgrywają istotną rolę w europejskim procesie podejmowania decyzji w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy ze względu na wymóg prowadzenia z nimi konsultacji na różnych etapach. W Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewidziano ponadto możliwość zawierania porozumień autonomicznych. Dotychczas w wyniku europejskiego dialogu społecznego zawarto kilka porozumień autonomicznych.

Pierwsze dyrektywy europejskie w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy przyjęto w oparciu o ogólne przepisy dotyczące harmonizacji rynku. Było to wynikiem braku jednoznacznego określenia w Traktacie kompetencji ustawodawczych w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy; stan ten utrzymywał się aż do połowy lat 80. XX wieku. Do tego czasu kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy postrzegano jako uzupełniające w odniesieniu do harmonizacji rynku i polityki gospodarczej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Przykładowo na tej podstawie przyjęto dyrektywę 77/576/EWG w sprawie zbliżania przepisów krajowych odnoszących się do umieszczania znaków bezpieczeństwa w miejscu pracy oraz dyrektywę 78/610/EWG w sprawie zbliżania przepisów krajowych dotyczących ochrony pracowników narażonych na działanie monomeru chlorku winylu.

Jednolity akt europejski z 1987 r. był ważnym krokiem naprzód dzięki wprowadzeniu do Traktatu nowego przepisu prawnego dotyczącego polityki społecznej, który miał na celu „ulepszenia, w szczególności dotyczące środowiska pracy, w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa pracowników”. Wprowadzenie tego przepisu do Traktatu wyraźnie podkreśliło znaczenie bezpiecznych warunków pracy. Ponadto w nowym Protokole w sprawie polityki społecznej upoważniono Komisję Europejską do promowania na poziomie europejskim dialogu społecznego między przedstawicielami pracodawców i pracowników.

Traktat z Amsterdamu z 1997 r. dodatkowo wzmocnił kompetencje ustawodawcze w dziedzinie europejskiej polityki społecznej poprzez uwzględnienie porozumienia społecznego w Traktacie. W Traktacie z Lizbony, z wyjątkiem zmiany numeracji artykułów dotyczących polityki społecznej, utrzymano treść przepisów uprzednich art. 136 ff TWE (obecnie art. 151 ff Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej).