You are here

Bezpieczeństwo i higiena pracy w mikroprzedsiębiorstwach oraz małych przedsiębiorstwach

Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa (MMP), stanowiące rdzeń gospodarki UE, mają kluczowy wkład we wzrost gospodarczy, innowacje, zatrudnienie i integrację społeczną.

Zalecenie Komisji 2003/361/WE zawiera następujące definicje mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw (MMP):

  • Mikroprzedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 10 pracowników, a jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln euro.
  • Małe przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 50 pracowników, a jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 10 mln euro.

W latach 2015–2016 MMP stanowiły 98,8 % wszystkich przedsiębiorstw niefinansowych w UE, co odpowiada liczbie 22,7 miliona firm. Zatrudniają one około połowę pracowników w UE (około 30 % pracowników jest zatrudnionych w mikroprzedsiębiorstwach, a 20 % w małych przedsiębiorstwach).

Jakie wyzwania stoją wobec MMP?

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy (BHP) w MMP jest na niskim poziomie, a ich pracownicy są narażeni na większe ryzyko wypadków w miejscu pracy i chorób związanych z pracą. MMP są niejednolite i brakuje im spójnej reprezentacji. Wiąże się to z wyzwaniami w zakresie monitorowania warunków pracy, zwiększania świadomości i egzekwowania przepisów BHP. Kwestia ta ma priorytetowe znaczenie w krajowych strategiach BHP, w ramach strategicznych Komisji Europejskiej oraz w kontekście europejskiego filara praw socjalnych.

Różne badania, w tym przeprowadzone przez EU-OSHA Europejskie badanie przedsiębiorstw na temat nowych i pojawiających się zagrożeń (ESENER), pokazują, że im mniejsze jest przedsiębiorstwo, tym większe stoją przed nim wyzwania w zakresie BHP. Mimo to wyniki ESENER pokazują również, że nawet bardzo małe przedsiębiorstwa wykazują wysoki poziom zarządzania BHP w niektórych państwach i sektorach UE. To wskazuje, że przy odpowiednim wsparciu zarządzanie BHP w MMP może ulec znacznej poprawie. 

Projekt EU-OSHA na rzecz poprawy BHP w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach

Szeroko zakrojony projekt EU-OSHA „Poprawa BHP w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach” (2014–2018) miał na celu identyfikację kluczowych czynników sukcesu w zakresie polityki, strategii i praktycznych rozwiązań służących poprawie BHP w europejskich MMP.

Co badanie mówi nam o BHP w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach?

Pierwsza faza projektu ujawniła skalę wyzwań w zakresie BHP stojących przed MMP w całej Europie oraz niektóre czynniki mające wpływ na niski poziom zarządzania BHP w tych przedsiębiorstwach. W przeglądzie literatury Kontekst i środki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy stosowane w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach w UE wskazano „ogólny i wielostronny brak zasobów” powodujący, że znaczna część MMP prowadzi strategie biznesowe polegające na cięciu kosztów. Do głównych cech takich przedsiębiorstw należą słaba pozycja ekonomiczna; obawy o gospodarcze przetrwanie; brak inwestycji w BHP; niewielka wiedza, świadomość i kompetencje po stronie właścicieli-zarządzających; oraz nastawienie i priorytety niesprzyjające BHP.

Z punktu widzenia miejsca pracy

Nastawienia i praktyki w zakresie BHP w MMP poddano analizie w ramach 360 obszernych rozmów z pracownikami i właścicielami-zarządzającymi. Do często spotykanych postaw należą bardzo reaktywne podejście do BHP; pogląd, że „zdrowy rozsądek” jest wystarczającym środkiem BHP, i przekonanie, że zagrożenia są „częścią danej pracy”. Stwierdzono jednak również przykłady dobrych praktyk.

Przeczytaj sprawozdanie Bezpieczeństwo i zdrowie w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach w UE: z perspektywy miejsca pracy.

Czy istnieją dobre praktyki, które można wykorzystać?

W całej Europie występują różne przykłady skutecznych polityk, strategii i narzędzi BHP odnoszących się do kwestii BHP w MMP. W raporcie Bezpieczeństwo i zdrowie w mikro- i małych przedsiębiorstwach w UE: od polityki do praktyki – opis dobrych przykładów szczegółowo opisano ponad 40 takich działań.

Dobre przykłady poddano dalszej analizie w celu ustalenia, „co działa, dla kogo i w jakich okolicznościach”, przy uwzględnieniu ich szerokich możliwości wywierania pozytywnych skutków i możliwości przenoszenia.

Przeczytaj raport Od polityki do praktyki: polityki, strategie, programy i działania wspierające BHP w mikro- i małych przedsiębiorstwach, w którym analizuje się też doświadczenia pośredników BHP pracujących z MMP.

Jak można dopilnować, aby polityka i interwencje w zakresie BHP docierały do MMP?

Przeanalizowano ogólne ustalenia dotyczące projektu w celu sformułowania opartych na dowodach zaleceń w odniesieniu do opracowania bardziej skutecznych programów i interwencji strategicznych służących poprawie BHP w MMP. Bezpieczeństwo i zdrowie w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach w UE: Sprawozdanie końcowe dotyczące 3-letniego projektu SESAME wskazuje, że istotne znaczenie mają następujące czynniki:

  • zaangażowanie wszystkich kluczowych podmiotów regulacyjnych;
  • zintensyfikowanie kontroli regulacyjnych;
  • oferowanie zrównoważonych, łatwych w stosowaniu rozwiązań z możliwością przenoszenia;
  • skuteczniejsze uwzględnienie BHP w sektorowych systemach edukacji;
  • udział związków zawodowych i organizacji pracodawców w tworzeniu polityk skierowanych do MMP;
  • lepsze rozwiązania w ramach łańcucha dostaw.

EU-OSHA pomaga MMP oceniać zagrożenia w miejscach pracy

Odpowiednia ocena ryzyka ma kluczowe znaczenie dla zdrowych miejsc pracy. Prowadzenie ocen ryzyka może być jednak istotnym wyzwaniem, szczególnie w przypadku MMP, którym może brakować zasobów lub wiedzy fachowej do skutecznej realizacji tego zadania.

Przezwyciężeniu powyższych trudności ma służyć stworzona przez EU-OSHA platforma internetowych interaktywnych narzędzi oceny ryzyka (OiRA). OiRA jest pierwszą inicjatywą na poziomie UE mającą na celu zachęcanie MMP do oceny swoich zagrożeń (głównie poprzez państwa członkowskie i partnerów społecznych na poziomie UE i państw członkowskich).

Więcej informacji o ocenie ryzyka zawodowego w MMP znajduje się w tym powiązanym artykule OSHwiki.