Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego

Image
Musculoskeletal disorders. Woman being treated for musculoskeletal disorders

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego (MSD) są jednymi z najczęstszych dolegliwości związanych z pracą. W całej Europie dotykają one milionów pracowników i kosztują pracodawców miliardy euro. Przeciwdziałanie tym zaburzeniom pomaga poprawić jakość życia pracowników, ale i ma duże znaczenie ekonomiczne.

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego związane z pracą dotyczą pleców, szyi, ramion i kończyn górnych, ale mogą również dotyczyć kończyn dolnych. Obejmują one wszelkie uszkodzenia lub zaburzenia stawów lub innych tkanek. Spektrum problemów zdrowotnych jest szerokie: od lekkiego bólu po poważniejsze schorzenia, które wymagają zwolnienia z pracy lub leczenia. W przypadku schorzeń przewlekłych mogą one nawet prowadzić do niepełnosprawności i konieczności rezygnacji z pracy.

Przyczyny zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego

Większość zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego rozwija się na przestrzeni czasu. Zazwyczaj nie występuje jedna przyczyna zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego; w grę wchodzą często różne czynniki ryzyka oddziałujące razem, w tym czynniki fizyczne i biomechaniczne, organizacyjne i psychospołeczne oraz indywidualne.

Fizyczne i biomechaniczne czynniki ryzyka mogą obejmować:

  • przenoszenie ciężkich przedmiotów, zwłaszcza ze zgiętym i skręconym tułowiem,
  • powtarzające się lub energiczne ruchy,
  • niewygodna i nieruchoma pozycja,
  • wibracje, słabe oświetlenie lub niska temperatura środowiska pracy,
  • szybkie tempo pracy,
  • długotrwałe siedzenie lub stanie w tej samej pozycji.

Organizacyjne i psychospołeczne czynniki ryzyka mogą obejmować:

  • wysokie wymagania związane z pracą lub mała autonomia,
  • brak przerw lub możliwości zmiany pozycji pracy,
  • pracę z dużą prędkością, także jako konsekwencja wprowadzenia nowych technologii,
  • długie godziny pracy i praca zmianowa,
  • znęcanie się, nękanie i dyskryminacja w miejscu pracy,
  • niski poziom zadowolenia z pracy.

Zasadniczo wszystkie czynniki psychospołeczne i organizacyjne (zwłaszcza gdy są połączone z zagrożeniami fizycznymi) mogą prowadzić do stresu, zmęczenia, lęków i innych reakcji, które z kolei zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego.

Indywidualne czynniki ryzyka mogą obejmować:

  • przebyte choroby,
  • wydolność fizyczną,
  • styl życia i nawyki (np. palenie, brak wysiłku fizycznego).

Ocena ryzyka

Nie istnieje jedno rozwiązanie, a w nietypowych lub poważnych przypadkach czasami może zachodzić potrzeba zasięgnięcia porady ekspertów. Często jednak rozwiązanie jest proste i tanie: np. wystarczy zapewnić wózek do przeładunku towarów lub zmienić położenie przedmiotów na biurku.

Aby przeciwdziałać zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego, pracodawcy powinni stosować kombinację dwóch elementów:

  • Ocena ryzyka: przyjmując całościowe podejście, należy dokonać oceny pełnego spektrum przyczyn i im przeciwdziałać (patrz powyżej). Ważne jest również uwzględnienie pracowników, którzy mogą być w większym stopniu narażeni na zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego. Priorytetem jest wyeliminowanie zagrożeń, ale także dostosowanie pracy do pracowników.
  • Udział pracowników: należy zaangażować pracowników i ich przedstawicieli w dyskusje na temat ewentualnych problemów i rozwiązań.

Dowiedz się więcej na temat zapobiegania zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego związanym z pracą.

Plan działań zapobiegawczych

Po ukończeniu oceny ryzyka należy opracować listę środków uszeregowanych według ważności, a pracownicy i ich przedstawiciele powinni być zaangażowani w ich wdrażanie. Działania powinny koncentrować się na profilaktyce podstawowej, ale także na środkach służących zminimalizowaniu stopnia wszelkich urazów. Ważne jest, aby zapewnić wszystkim pracownikom otrzymanie odpowiednich informacji, edukacji i szkoleń na temat BHP w miejscu pracy oraz wiedzy na temat tego, jak unikać określonych zagrożeń i ryzyka.

Środki mogą obejmować następujące zagadnienia:

  • Układ miejsca pracy: należy je przystosować w sposób sprzyjający przyjmowaniu korzystniejszych postaw ciała w pracy.
  • Wyposażenie: powinno być ono zaprojektowane zgodnie z zasadami ergonomii i odpowiednie do zadań.
  • Zadania: należy zmienić metody lub narzędzia pracy.
  • Zarządzanie: należy zaplanować pracę w sposób, który pozwoli uniknąć pracy powtarzalnej lub wykonywanej przez długi czas w niewłaściwej pozycji. Należy zaplanować przerwy na odpoczynek, wprowadzić rotację stanowisk lub zmieniać przydział zadań.
  • Czynniki organizacyjne: opracowanie polityki dotyczącej zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego, aby poprawić organizację pracy i otoczenie psychospołeczne w miejscu pracy oraz promować zdrowie w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego.

Działania profilaktyczne powinny również uwzględniać zmiany technologiczne w zakresie sprzętu i cyfryzacji procesów pracy oraz powiązane zmiany w sposobach organizacji pracy.

W ramach podejścia do zarządzania zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego należy również uwzględnić monitorowanie zdrowia, promocję zdrowia oraz rehabilitację i reintegrację dotkniętych nimi pracowników.

Badania nad zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego związanymi z pracą

EU-OSHA przeprowadziła wieloletni projekt przeglądu BHP dotyczący zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego związanych z pracą. Celem projektu było zbadanie kwestii związanych z zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego związanymi z pracą, zapewnienie lepszego zrozumienia tego tematu i określenie skutecznych sposobów radzenia sobie z zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego związanymi z pracą. W ramach projektu przeanalizowano również strategie i środki w miejscu pracy mające na celu zapobieganie zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego związanym z pracą i zarządzania problemem zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego związanych z pracą, w tym wspieranie powrotu pracowników do pracy i rehabilitację. Projekt przeglądu BHP jest odpowiedzią na potrzeby podmiotów kształtujących politykę i badaczy oraz uzupełnieniem kampanii „Zdrowe i bezpieczne miejsca pracy” na lata 2020-2022.

Przepisy europejskie

Na znaczenie zapobiegania zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym zwrócono już uwagę w dyrektywach europejskich, strategiach UE dotyczących BHP, rozporządzeniach państw członkowskich i wytycznych w zakresie dobrych praktyk.

Ryzyko zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego związanych z pracą wchodzi w zakres dyrektywy ramowej w sprawie BHP, której celem jest ogólna ochrona pracowników przed ryzykiem związanym z pracą i która ustawania odpowiedzialność pracodawcy za zapewnienie bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy. Niektóre zagrożenia związane z zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego są przedmiotem dyrektyw szczegółowych, zwłaszcza dyrektywy w sprawie ręcznego przemieszczania ciężarów, dyrektywy w sprawie urządzeń wyposażonych w monitory ekranowe i dyrektywy w sprawie wibracji. Dyrektywa w sprawie użytkowania sprzętu roboczego odnosi się do pozycji przyjmowanych przez pracowników podczas użytkowania sprzętu i jasno określa, że pracodawcy muszą uwzględnić zasady ergonomii, aby spełnić minimalne wymogi BHP.

EU-OSHA monitoruje częstość występowania, przyczyny i profilaktykę w zakresie zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego. EU-OSHA wspiera również wymianę dobrych praktyk.

'Lighten the load' supports an integrated management approach to tackling MSDs, and the need to address the 'whole load on the body', which covers all the stresses and strains, environmental factors such as cold working conditions, the pace at which the work is being carried out, and the load being moved. The film shows Napo confronting different work situations and is suitable for all workers, including migrant and temporary workers. There are eleven scenes showing typical situations faced in the workplace.

Napo in Lighten the Load

Share this on: