You are here

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego

Musculoskeletal disorders. Woman being treated for musculoskeletal disorders
Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego (MSD) są jednymi z najczęstszych dolegliwości związanych z pracą. W całej Europie dotykają one milionów pracowników i kosztują pracodawców miliardy euro. Przeciwdziałanie tym zaburzeniom pomaga poprawić jakość życia pracowników, ale i ma duże znaczenie ekonomiczne.

Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego zwykle dotyczą pleców, karku, ramion i kończyn górnych, choć mogą również dotknąć kończyn dolnych. Obejmują one wszelkie urazy lub schorzenia stawów i innych tkanek. Spektrum problemów zdrowotnych rozpoczyna się od drobnych bólów, a kończy na poważniejszych schorzeniach, które wymagają zwolnienia z pracy lub leczenia. W przewlekłych przypadkach mogą one nawet prowadzić do niepełnosprawności i konieczności rezygnacji z pracy.

Dwoma głównymi grupami zaburzeń mięśniowo-szkieletowych są bóle/urazy pleców i schorzenia kończyn górnych związane z pracą (powszechnie nazywane „urazami spowodowanymi chronicznym przeciążeniem organizmu”).

Przyczyny zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego

Większość zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego rozwija się na przestrzeni czasu. Zwykle nie ma jednej przyczyny, lecz w grę wchodzą różne czynniki. Do przyczyn fizycznych i organizacyjnych czynników ryzyka zaliczają się:

  • przenoszenie ciężkich przedmiotów, zwłaszcza ze zgiętym i skręconym tułowiem,
  • powtarzające się lub energiczne ruchy,
  • niewygodna i nieruchoma pozycja,
  • wibracje, słabe oświetlenie lub niska temperatura środowiska pracy,
  • szybkie tempo pracy,
  • długotrwałe siedzenie lub stanie w tej samej pozycji.

Istnieje coraz więcej dowodów wskazujących na związek zaburzeń mięśniowo-szkieletowych z psychospołecznymi czynnikami ryzyka (zwłaszcza w połączeniu z zagrożeniami fizycznymi), takimi jak między innymi:

  • wysokie wymagania związane z pracą lub mała autonomia,
  • niski poziom zadowolenia z pracy.

Profilaktyka

Nie istnieje jedno rozwiązanie, a w nietypowych lub poważnych przypadkach czasami może zachodzić potrzeba zasięgnięcia porady ekspertów. Często jednak rozwiązanie jest proste i tanie: na przykład wystarczy zapewnić wózek do przeładunku towarów lub zmienić położenie przedmiotów na biurku.

Aby poradzić sobie z problemem zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego, pracodawcy powinni stosować kombinację dwóch elementów:

  • ocena ryzyka:w oparciu o holistyczne podejście należy dokonać oceny pełnego spektrum przyczyn i im przeciwdziałać (patrz powyżej);
  • udział pracowników:należy zaangażować pracowników i ich przedstawicieli w dyskusje na temat ewentualnych problemów i rozwiązań.

Dowiedz się więcej na temat zapobiegania zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego związanym z pracą.

Działanie

Działania zapobiegawcze mogą obejmować zmiany w zakresie:

  • układu miejsca pracy:należy je zaadaptować w sposób sprzyjający przyjmowaniu korzystniejszych postaw ciała w pracy;
  • wyposażenia:powinno być ono zaprojektowane zgodnie z zasadami ergonomii i odpowiednie do zadań;
  • pracowników:należy zwiększyć świadomość ryzyka i zapewnić szkolenia w zakresie odpowiednich metod pracy;
  • zadań:należy zmienić metody lub narzędzia pracy;
  • zarządzania:należy zaplanować pracę w sposób, który pozwoli uniknąć pracy powtarzalnej lub wykonywanej przez długi czas w złej pozycji. Należy zaplanować przerwy na odpoczynek, prowadzić rotację stanowisk lub zmieniać przydział zadań;
  • czynników organizacyjnych:należy opracować politykę w zakresie zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego.

W ramach podejścia do zarządzania zaburzeniami układu mięśniowo-szkieletowego należy również uwzględnić monitorowanie zdrowia, promocję zdrowia oraz rehabilitację i reintegrację dotkniętych nimi pracowników.

Przepisy europejskie

Na znaczenie zapobiegania zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym zwrócono już uwagę w dyrektywach europejskich, rozporządzeniach państw członkowskich i wytycznych w zakresie dobrych praktyk. Do dyrektyw należy zaliczyć dyrektywę ramową BHP i dyrektywy dotyczące następujących zagadnień: ręczne przemieszczanie ciężarów, sprzęt roboczy, minimalne normy dla miejsc pracy i praca z monitorami (komputerowymi).

W 2007 roku Komisja Europejska przeprowadziła konsultacje w sprawie możliwych działań Wspólnoty, w tym nowych przepisów. Ewentualne plany zostały zawieszone do czasu dokonania przeglądu dyrektyw unijnych w latach 2014–15. Państwa członkowskie UE i europejscy partnerzy społeczni uznają przeciwdziałanie zaburzeniom układu mięśniowo-szkieletowego za priorytet.

EU-OSHA monitoruje częstość występowania, przyczyny i profilaktykę w zakresie zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Agencja wspiera również wymianę dobrych praktyk.