Zdrowie psychiczne w miejscu pracy – materiały praktyczne

Zapobieganie zagrożeniom psychospołecznym związanym z pracą i zarządzanie nimi  

Zarządzanie zagrożeniami psychospołecznymi ma kluczowe znaczenie, jeśli chcemy stworzyć miejsce pracy, które wspiera zdrowie psychiczne pracowników. Ocena zagrożeń w miejscu pracy i zarządzanie nimi stanowi nie tylko odpowiedzialność moralną i mądrą inwestycję pracodawców, ale także wymóg prawny wynikający z dyrektywy ramowej 89/391/EWG.

W ramach zapobiegania zagrożeniom psychospołecznym analizuje się organizację pracy i interakcje międzyludzkie. Dobrze zorganizowane środowisko pracy może pozytywnie wpływać na zdrowie psychiczne i odwrotnie – źle zarządzane może wywoływać stres. Proces ten obejmuje:

• identyfikację zagrożeń psychospołecznych;
• eliminację zagrożeń, a jeśli nie jest to możliwe – złagodzenie ich za pomocą środków organizacyjnych i technicznych; oraz
• wzmocnienie zdolności pracowników do zarządzania zagrożeniami, których nie można wyeliminować ani rozwiązać poprzez zmiany organizacyjne.

Zdrowe miejsce pracy to takie, gdzie zagrożenia psychospołeczne się identyfikuje, eliminuje oraz odpowiednio się nimi zarządza. Niektóre zagrożenia, takie jak duży koszt emocjonalny ponoszony przez pracowników zatrudnionych w służbie zdrowia lub pogotowiu ratunkowym, są nieodłącznym elementem pracy. Można jednak nimi właściwie zarządzać, aby zmniejszyć ich siłę oddziaływania. Niezależnie od sektora lub wielkości firmy, zagrożeniom psychospołecznym można zapobiegać lub je kontrolować, przyjmując odpowiednie podejście.

Skuteczne zarządzanie zagrożeniami wymaga zaangażowania ze strony kierownictwa, jasnych zasad i jasno określonych ról. Zaangażowanie pracowników ma kluczowe znaczenie, ponieważ to właśnie oni są w stanie najlepiej rozpoznać problemy istniejące w danym miejscu pracy. Udowodniono, że ciągłe uczestnictwo pracowników jest ważne dla skutecznego zarządzania zagrożeniami psychospołecznymi.

Środowisko pracy, które wspiera zdrowie psychospołeczne, sprzyja budowaniu zaufania i współpracy, oraz zwalcza stygmatyzację, zapewniając pracownikom możliwość pełnego wykorzystania i rozwijania swoich umiejętności.

Wspieranie pracowników stojących w obliczu wyzwań zawodowych lub osobistych

Pracownicy mogą potrzebować wsparcia z różnych powodów, zarówno tych związanych z pracą, jak i życiem osobistym. Jeśli na zdrowie psychiczne pracownika wpływa stres związany z pracą lub zagrożenia psychospołeczne, pracodawcy muszą zapewnić wsparcie i wdrożyć działania naprawcze natychmiast po wykryciu problemu. Trwałe i skuteczne rozwiązanie problemu zależy od właściwego ogólnego zarządzania zagrożeniami psychospołecznymi w firmie.

Pracownicy mogą również borykać się z problemami związanymi ze zdrowiem psychicznym lub przeżywać trudności natury osobistej, np. problemy rodzinne lub żałoba. Może to wpływać na ich wydajność pracy, a wyznaczone im zadania mogą być dla nich przytłaczające. W takich przypadkach ważne jest, aby nie obwiniać pracownika, a zamiast tego skupić się na praktycznym wsparciu, np. tymczasowo dostosować jego pracę do potrzeb lub zorganizować pomoc psychologa. Działania te, choć nie są prawnie wymagane, stanowią dla takich pracowników moralne i praktyczne wsparcie, zapewniając bezpieczeństwo i higienę pracy.

Od pracodawców nie oczekuje się diagnozowania ani leczenia zaburzeń psychicznych, ale mogą oni wspierać pracowników, dostosowując środowisko pracy i w razie potrzeby organizując pomoc z zewnątrz. Środki bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) mogą pomóc pracownikom nadal pracować, nie pogarszając dodatkowo ich stanu zdrowia. Takie działania nie tylko sprzyjają zdrowiu pracowników, ale także przyczyniają się do budowania pozytywnej kultury pracy, zwiększając zaangażowanie, zmniejszając rotację pracowników i zwiększając wydajność ich pracy.

Tworzenie miejsc pracy, które uwzględniają różnice i usuwają bariery utrudniające pracownikom możliwość uczestnictwa.

Niektórzy pracownicy mają szczególne potrzeby lub doświadczają długotrwałych trudności w zakresie zdrowia psychicznego. Miejsce pracy, które bierze te trudności pod uwagę, pozwala pracownikom na pozostanie w pracy lub powrót do niej, zarówno w krótko-, jak i długoterminowej perspektywie. Usuwanie barier ograniczających pracownikom możliwość udziału jest czymś więcej niż zobowiązaniem etycznym – jest to inwestycja strategiczna. Potwierdzono, że tacy pracownicy, gdy otrzymują wsparcie w dobrze zorganizowanym środowisku, są często bardzo wydajni i zaangażowani.

Osoby z zaburzeniami neurorozwojowymi, np. z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), autyzmem lub dysleksją, mogą wymagać takiego dostosowania warunków ich pracy, które jednocześnie pozwoli wykorzystać w sposób maksymalny ich mocne strony. Udogodnienia w miejscu pracy, takie jak ograniczanie do minimum czynników rozpraszających uwagę lub elastyczne godziny pracy, mogą pomóc im w rozwoju, wnosząc wyjątkową perspektywę i zwiększając wydajność. 

Miejsce pracy powinno być dostosowane do potrzeb. Na przykład cichsze miejsca pracy, oprogramowanie do sterowania głosem, elastyczne godziny pracy lub telepraca. Nawet niewielkie zmiany mogą wywrzeć znaczący wpływ. Zaspokojenie tych potrzeb ma również zasadnicze znaczenie dla sprawnego powrotu pracownika do pracy po urlopie na poratowanie zdrowia psychicznego, zmniejszając obciążenia finansowe i psychospołeczne pracowników oraz minimalizując koszty firmy związane z zatrudnieniem tymczasowym.

Tworzenie inkluzywnych miejsc pracy wymaga radzenia sobie ze zjawiskiem stygmatyzacji istniejącej w obszarze zdrowia psychicznego, która często powstrzymuje pracowników przed szukaniem wsparcia. Zwalczając stygmatyzację, organizacje upowszechniają tworzenie zdrowszego i bezpieczniejszego środowiska pracy, otwartego dla wszystkich.