Zmiana klimatu a bezpieczeństwo i higiena pracy

Dane pokazują, że zmiana klimatu już teraz wpływa na miejsca pracy: jedna trzecia pracowników w UE jest narażona na zagrożenia, takie jak ekstremalne upały, ekstremalne zjawiska pogodowe czy zła jakość powietrza. Jednocześnie 31% pracowników jest zaniepokojonych wpływem zagrożeń środowiskowych na ich bezpieczeństwo i zdrowie w miejscu pracy (EU-OSHAbadanie OSH Pulse 2025).

Dlatego zrozumienie zagrożeń BHP związanych ze zmianą klimatu ma kluczowe znaczenie dla ich oceny i zarządzania nimi. W związku z tym EU-OSHA prowadzi szereg działań badawczych, aby dostarczyć szczegółowych informacji na potrzeby polityki, profilaktyki oraz praktyki w odpowiedzi na wyzwania stawiane przez zmianę klimatu.

Wpływ zmiany klimatu na bezpieczeństwo i higienę pracy (BHP)

Rosnące temperatury 

Poważne zagrożenie dla pracowników wykonujących pracę w pomieszczeniach i na zewnątrz. Ekstremalne upały mogą powodować zmęczenie, odwodnienie, pogorszenie chorób przewlekłych oraz ciężkie choroby związane z przegrzaniem organizmu. Praca fizyczna podnosi temperaturę ciała, natomiast stres cieplny osłabia zdolność oceny sytuacji i zwiększa ryzyko wypadków. Niewystarczająca regeneracja między zmianami, zwłaszcza gdy pracownicy mieszkają w niedostatecznie chłodzonych domach, dodatkowo zwiększa obciążenie organizmu.

Ekstremalne zjawiska pogodowe

Przewiduje się, że liczba oraz intensywność powodzi i pożarów lasów w Europie będzie rosnąć, prowadząc do obrażeń i ofiar śmiertelnych. Ekstremalne warunki pogodowe mogą zwiększać ryzyko utonięć, oparzeń lub odmrożeń. Pracownicy służb ratunkowych są narażeni na dodatkowe zagrożenia, takie jak toksyczne gazy, eksplozje i zagrożenia pożarowe.

Zanieczyszczenie powietrza 

Podwyższone zanieczyszczenie powietrza oraz rosnące stężenia aeroalergenów (np. wyższe poziomy lub zwiększona alergenność pyłków) wynikające ze zmiany klimatu w połączeniu z innymi czynnikami zwiększają ryzyko chorób układu oddechowego oraz innych problemów zdrowotnych – zarówno w pomieszczeniach, jak i na zewnątrz.

Kto jest narażony?

Osoby pracujące na zewnątrz

Wysokie narażenie na upały, ekstremalne zjawiska pogodowe, zanieczyszczenia oraz choroby przenoszone przez wektory stanowi kluczowe wyzwanie.

• Narażenie na działanie promieni słonecznych zwiększa ryzyko zachorowania na raka skóry i obniża wydajność poznawczą.
• Ekstremalne zjawiska pogodowe zwiększają liczbę urazów, stresu i zgonów.
• Choroby takie jak borelioza i denga rozprzestrzeniają się geograficznie.

Najbardziej narażone rodzaje pracy:

• Rolnicy i pracownicy leśni: narażeni na stres cieplny, choroby przenoszone przez kleszcze, zanieczyszczenia, alergeny oraz ryzyko urazów i zaburzeń mięśniowo-szkieletowych podczas usuwania skutków katastrof.
• Pracownicy budowlani: często pracują w miejskich wyspach ciepła, narażeni na stres cieplny i ryzyko wypadków.
• Służby ratownicze: strażacy, policjanci i ratownicy medyczni narażeni są na wyczerpanie cieplne, oparzenia, kontakt z substancjami toksycznymi, wypadki i obciążenia psychiczne.

Osoby pracujące w pomieszczeniach

Szczególnie narażeni podczas fal upałów, zwłaszcza w słabo wentylowanych budynkach lub w branżach o wysokiej intensywności cieplnej.

• Upał może upośledzać funkcje poznawcze oraz nasilać zespół chorego budynku.
• Pracownicy ochrony zdrowia korzystający ze środków ochrony indywidualnej (ŚOI) w warunkach wysokich temperatur mogą doświadczać wyczerpania i trudności w oddychaniu.
• Fale upałów zwiększają zapotrzebowanie na opiekę medyczną, co prowadzi do wysokiego poziomu stresu i dużego obciążenia pracą, w szczególności wśród starzejącego się personelu szpitali miejskich narażonych na zjawisko miejskich wysp ciepła.

Reakcje polityczne

• Państwa członkowskie UE wymagają od pracodawców przeprowadzania ocen ryzyka w miejscu pracy oraz wdrażania środków zapobiegawczych w celu ochrony pracowników przed wszelkimi zagrożeniami związanymi z pracą. Środki te powinny być zgodne z hierarchią kontroli, w której pierwszeństwo mają rozwiązania techniczne i organizacyjne przed zastosowaniem środków osobistych.
• Niektóre zagrożenia BHP są regulowane przez szczegółowe dyrektywy oraz krajowe przepisy wdrażające te dyrektywy.
• Państwa członkowskie UE podejmują działania w zakresie zagrożeń BHP związanych ze zmianą klimatu w różnym tempie. W niektórych krajach, w zależności od rodzaju i lokalizacji pracy, zalecane limity temperatury są określane w przepisach lub porozumieniach zbiorowych.
• Środki łagodzenia zmiany klimatu mogą również wprowadzać nowe zagrożenia BHP, na przykład w sektorach energii odnawialnej, zielonego budownictwa lub recyklingu.

Zobacz główne sprawozdania i powiązane publikacje

Wytyczne i narzędzia

• W niektórych państwach członkowskich UE istnieją wytyczne dotyczące zarządzania narażeniem na wysokie temperatury i promieniowanie UV, a niektóre kraje regulują temperatury w miejscu pracy. Środki obejmują dostosowanie harmonogramów pracy, zapewnienie stref odpoczynku, nawodnienia, systemów chłodzenia oraz odzieży ochronnej.
• EU-OSHA zapewnia praktyczne wytyczne dotyczące zarządzania zagrożeniami związanymi z upałem oraz wskazówki, co robić w przypadku, gdy pracownik doświadczy choroby związanej z przegrzaniem.
• Podnoszenie świadomości na temat wpływu upałów na zdrowie w pracy oraz rozwiązań adaptacyjnych, skierowane zarówno do pracowników, jak i pracodawców, ma kluczowe znaczenie.
• Pracodawcy powinni przygotowywać plany działań na wypadek upałów oraz mogą korzystać z narzędzi cyfrowych, takich jak systemy wczesnego ostrzegania lub urządzenia sygnalizujące zagrożenie cieplne.
• Należy konsultować się z pracownikami i szkolić ich w zakresie stosowania środków zapobiegawczych.

Perspektywy: Analiza prognostyczna dotycząca wpływu przyszłych zmian klimatu i powiązanych z nimi kryzysów na bezpieczeństwo i higienę pracy (BHP)

W badaniu przeanalizowano, w jaki sposób praca będzie dostosowywać się do „nowej normalności” kształtowanej przez zmianę klimatu oraz co to oznacza dla ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w nadchodzących dekadach. W badaniu tym nie skupiono się wyłącznie na bezpośrednich zagrożeniach, takich jak stres cieplny, lecz przeanalizowano przełomowe zmiany i zakłócenia w warunkach pracy oraz kierunki, w jakich powinny ewoluować polityka i praktyka zawodowa. Przedstawione wnioski pomogą decydentom i zainteresowanym stronom przewidywać nieoczywiste wyzwania, dbając jednocześnie o zapewnienie bezpiecznych i higienicznych miejsc pracy w przyszłości.

EU-OSHA jest częścią Europejskiego Obserwatorium ds. Klimatu i Zdrowia, partnerstwa między Komisją Europejską, Europejską Agencją Środowiska (EEA) i innymi organizacjami, które ma pomóc Europie przygotować się na wyzwania zdrowotne związane z klimatem. Obserwatorium zapewnia łatwy dostęp do odpowiednich narzędzi, danych i zasobów oraz wspiera współpracę między wieloma podmiotami, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i międzynarodowym.