Bardziej szczegółowe informacje na temat źródeł i definicji terminów w glosariuszu zagrożeń psychospołecznych znajdują się w tym pliku.

A

Autonomia w pracy

odnosi się do stopnia, w jakim pracownicy mogą wpływać na sposób wykonywania swoich obowiązków. Może to dotyczyć na przykład metod pracy i planowania.

Autostygmatyzacja

odnosi się do sytuacji, w której osoba doświadczająca stygmatyzacji zinternalizowała negatywne postawy i cechy jako część swojej tożsamości.

C

Czynniki psychospołeczne

elementy projektowania pracy i zarządzania nią oraz jej społecznych i organizacyjnych kontekstów, takie jak wymagania emocjonalne, obciążenie pracą czy wsparcie społeczne.

D

Depresja

jest powszechnym zaburzeniem psychicznym. Charakteryzuje się obniżonym nastrojem lub utratą przyjemności bądź zainteresowania aktywnościami przez dłuższy czas. Depresja różni się od zwykłych wahań nastroju i emocji towarzyszących codziennemu życiu. (Depresja nazywana jest również „zaburzeniem depresyjnym”).

E

Efektywność pracy

oznacza, w jakim stopniu dany pracownik realizuje codzienne obowiązki w sposób wspierający osiąganie celów organizacji.

I

Inkluzywne miejsca pracy

to środowisko, w którym każdy pracownik czuje się doceniany i uznawany za swój wyjątkowy wkład, a jednocześnie szanowana jest jego odmienność i różnorodność. Integracyjne miejsca pracy opierają się na proaktywnych działaniach mających na celu wyeliminowanie uprzedzeń, dyskryminacji i nierównych szans oraz dostosowują się do zdolności każdego pracownika.

K

Kultura organizacyjna

zbiór wspólnych wartości, przekonań, znaczenia i oczekiwań, które kształtują sposób, w jaki ludzie pracują i współdziałają w ramach organizacji. Wpływa na komunikację, podejmowanie decyzji i ogólne środowisko pracy

M

Mobbing

mobbing, zazwyczaj popełniany przez osoby wewnątrz organizacji, jest procesem eskalacji, który obejmuje powtarzające się próby grożenia, zastraszania, poniżania lub upokarzania co najmniej jednego współpracownika. Mobbing w pracy może być inicjowany przez przełożonych, współpracowników, podwładnych bądź klientów, czyli przez każdego, z kim pracownik ma kontakt w związku z wykonywaną pracą.

Molestowanie (lub nękanie)

molestowanie, zazwyczaj popełniane przez osoby wewnątrz organizacji, jest procesem eskalacji, który obejmuje powtarzające się próby grożenia, zastraszania, poniżania lub upokarzania co najmniej jednego współpracownika. Sprawcą w miejscu pracy może być przełożony, współpracownik, podwładny, klient lub zleceniodawca, a także każda osoba, z którą pracownik ma kontakt w związku z wykonywaną pracą.

Molestowanie seksualne (w miejscu pracy)

jakakolwiek forma niepożądanych zachowań werbalnych, niewerbalnych lub fizycznych o charakterze seksualnym, których celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności poprzez tworzenie onieśmielającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery.

N

Neuroróżnorodność

odnosi się do koncepcji, że wszyscy ludzie mają zróżnicowane profile poznawcze, zdolności neurologiczne oraz mocne i słabe strony, które należy uznać i szanować

O

Ocena ryzyka psychospołecznego

systematyczne identyfikowanie zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy oraz ocena ich potencjału do powodowania urazów lub szkód, prowadzące do decyzji, czy mogą zostać wyeliminowane, a jeśli nie, jakie środki zapobiegawcze lub ochronne są i powinny być zastosowane w celu kontrolowania ryzyka

P

Prezenteizm

odnosi się do sytuacji, w której dana osoba udaje się do pracy, mimo choroby lub urazu, a jej stan uniemożliwia jej skuteczne lub bezpieczne wykonywanie obowiązków.

Programy powrotu do pracy

programy, które mają na celu zwiększenie zdolności pracowników do powrotu do pracy i pozostania w pracy po okresie nieobecności spowodowanej chorobą, obejmujące połączenie opieki medycznej, rehabilitacji oraz interwencji i wsparcia skoncentrowanych na pracy

Promocja zdrowia psychicznego

ma na celu promowanie zdrowia psychicznego poprzez zwiększenie dobrostanu psychicznego, kompetencji i odporności psychicznej, a także poprzez tworzenie wspierających warunków życia i środowisk. Propagowanie zdrowia psychicznego w miejscu pracy obejmuje inicjatywy podejmowane przez pracodawcę w celu poprawy zdrowia psychicznego pracowników.

Promocja zdrowia w miejscu pracy

promocja zdrowia w miejscu pracy to połączone wysiłki pracodawców, pracowników i społeczeństwa na rzecz poprawy zdrowia i dobrostanu osób pracujących.
Można to osiągnąć poprzez połączenie następujących działań:

  • poprawy organizacji pracy i środowiska pracy,
  • wspierania aktywnego uczestnictwa oraz
  • zachęcania do rozwoju osobistego

Przemoc ze strony osób trzecich

obejmuje akty agresji fizycznej lub psychicznej/werbalnej popełniane przez osoby spoza przedsiębiorstwa, a nie przez współpracowników.

Psychologicznie zdrowe i bezpieczne miejsce pracy

miejsce pracy, które promuje dobrostan psychiczny pracowników i aktywnie działa na rzecz zapobiegania szkodom dla zdrowia psychicznego i fizycznego pracowników, w tym w wyniku zaniedbania, lekkomyślności lub celowego działania

R

Różnorodność w pracy

różnorodność odnosi się do występowania różnic w danym środowisku. W miejscu pracy może ona oznaczać zróżnicowanie cech osobistych, takich jak rasa, pochodzenie etniczne, płeć, wiek, orientacja seksualna, religia, niepełnosprawność, status społeczno-ekonomiczny czy poziom wykształcenia. Zróżnicowana siła robocza jest ściśle powiązana z inkluzją. Podczas gdy „różnorodność” odnosi się do tego, kto tworzy organizację, „inkluzja” dotyczy tego, w jaki sposób organizacja funkcjonuje wobec tych różnic.

Ryzyko psychospołeczne

Możliwość wystąpienia szkód psychicznych, społecznych lub fizycznych wynikających z oddziaływania zagrożeń psychospołecznych. W tym ujęciu analizie podlega sposób, w jaki zagrożenia psychospołeczne mogą prowadzić do konkretnych skutków zdrowotnych u pracowników oraz do konsekwencji organizacyjnych.

S

Samobójstwo związane z pracą

to samobójstwo, które zostało spowodowane pracą lub do którego praca się przyczyniła.

Stres związany z pracą

można go zdefiniować jako wzorzec emocjonalnych, poznawczych, behawioralnych i fizjologicznych reakcji na niekorzystne i szkodliwe aspekty treści pracy, organizacji pracy i środowiska pracy. Jest to stan charakteryzujący się wysokim poziomem pobudzenia i napięcia, a często również poczuciem nieradzenia sobie z sytuacją

Stygmatyzacja związana ze zdrowiem psychicznym

to sytuacja, w której osoby doświadczające problemów ze zdrowiem psychicznym są oceniane, wykluczane lub niesprawiedliwie traktowane. Stygmatyzacja ta jest często wynika z nieporozumień, strachu lub stereotypów i może prowadzić do poczucia wstydu i dyskryminacji.

Ś

Środki indywidualne

W obszarze prewencji zagrożeń psychospołecznych środki indywidualne odnoszą się do działań skierowanych bezpośrednio do pracownika, mających na celu jego wsparcie, w przeciwieństwie do rozwiązań polegających na modyfikacji organizacji pracy lub warunków technicznych. Mogą one obejmować m.in. szkolenia z radzenia sobie z trudnymi klientami, treningi uważności, coaching, dostęp do poufnego poradnictwa, szkolenia z zarządzania czasem oraz rozwijania odporności psychicznej.

Środki organizacyjne

w kontekście BHP środki organizacyjne odnoszą się do zmiany aspektów organizacyjnych, procesów pracy i projektowania stanowisk pracy w celu zminimalizowania potencjalnych szkód dla pracowników. Jeśli chodzi o zagrożenia psychospołeczne, możliwe środki organizacyjne obejmują: wyjaśnienie obowiązków i zadań, jasne instrukcje, elastyczne harmonogramy pracy, rotację stanowisk, poprawę ustaleń dotyczących zastępstw, kształtowanie kultury organizacyjnej itp.

W

Wypalenie zawodowe

zespół objawów wynikający z przewlekłego stresu związanego z pracą, charakteryzujący się trzema elementami: poczuciem wyczerpania lub braku energii; narastającym zdystansowaniem psychicznym wobec pracy lub uczuciem negatywizmu bądź cynizmu w stosunku do pracy; oraz obniżoną skutecznością zawodową.

Wypalenie zawodowe

zespół objawów wynikający z przewlekłego stresu związanego z pracą, charakteryzujący się trzema elementami: poczuciem wyczerpania lub braku energii; narastającym zdystansowaniem psychicznym wobec pracy lub uczuciem negatywizmu bądź cynizmu w stosunku do pracy; oraz obniżoną skutecznością zawodową.

Z

Zaburzenia psychiczne

charakteryzują się klinicznie istotnymi zaburzeniami funkcji poznawczych, regulacji emocjonalnej lub zachowania danej osoby. Zazwyczaj wiążą się one z cierpieniem lub trudnościami w ważnych obszarach funkcjonowania.

Zagrożenia psychospołeczne

negatywne aspekty czynników psychospołecznych, które mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie pracowników i inne wyniki organizacyjne, na przykład niski poziom autonomii lub słabe wsparcie społeczne.

Zarządzanie ryzykiem psychospołecznym

proces proaktywnego radzenia sobie z zagrożeniami psychospołecznymi w miejscu pracy, począwszy od przygotowania i wdrożenia oceny ryzyka psychospołecznego, planowania i wdrażania odpowiednich środków oraz przeglądu tych środków w celu zapewnienia ciągłego dostosowywania i doskonalenia interwencji.

Zdrowie psychiczne

stan dobrego samopoczucia, w którym dana osoba realizuje swoje zdolności, może radzić sobie z typowymi trudnościami życiowymi, produktywnie i owocnie pracować oraz brać czynny udział w życiu swojej społeczności