Bardziej szczegółowe informacje na temat źródeł i definicji terminów w glosariuszu zagrożeń psychospołecznych znajdują się w tym pliku.
A
Autonomia w pracy
odnosi się do stopnia, w jakim pracownicy mogą wpływać na sposób wykonywania swoich obowiązków. Może to dotyczyć na przykład metod pracy i planowania.
Autostygmatyzacja
odnosi się do sytuacji, w której osoba doświadczająca stygmatyzacji zinternalizowała negatywne postawy i cechy jako część swojej tożsamości.
C
Czynniki psychospołeczne
elementy projektowania pracy i zarządzania nią oraz jej społecznych i organizacyjnych kontekstów, takie jak wymagania emocjonalne, obciążenie pracą czy wsparcie społeczne.
D
Depresja
jest powszechnym zaburzeniem psychicznym. Charakteryzuje się obniżonym nastrojem lub utratą przyjemności bądź zainteresowania aktywnościami przez dłuższy czas. Depresja różni się od zwykłych wahań nastroju i emocji towarzyszących codziennemu życiu. (Depresja nazywana jest również „zaburzeniem depresyjnym”).
E
Efektywność pracy
oznacza, w jakim stopniu dany pracownik realizuje codzienne obowiązki w sposób wspierający osiąganie celów organizacji.
I
Inkluzywne miejsca pracy
to środowisko, w którym każdy pracownik czuje się doceniany i uznawany za swój wyjątkowy wkład, a jednocześnie szanowana jest jego odmienność i różnorodność. Integracyjne miejsca pracy opierają się na proaktywnych działaniach mających na celu wyeliminowanie uprzedzeń, dyskryminacji i nierównych szans oraz dostosowują się do zdolności każdego pracownika.
K
Kultura organizacyjna
zbiór wspólnych wartości, przekonań, znaczenia i oczekiwań, które kształtują sposób, w jaki ludzie pracują i współdziałają w ramach organizacji. Wpływa na komunikację, podejmowanie decyzji i ogólne środowisko pracy
M
Mobbing
mobbing, zazwyczaj popełniany przez osoby wewnątrz organizacji, jest procesem eskalacji, który obejmuje powtarzające się próby grożenia, zastraszania, poniżania lub upokarzania co najmniej jednego współpracownika. Mobbing w pracy może być inicjowany przez przełożonych, współpracowników, podwładnych bądź klientów, czyli przez każdego, z kim pracownik ma kontakt w związku z wykonywaną pracą.
Molestowanie (lub nękanie)
molestowanie, zazwyczaj popełniane przez osoby wewnątrz organizacji, jest procesem eskalacji, który obejmuje powtarzające się próby grożenia, zastraszania, poniżania lub upokarzania co najmniej jednego współpracownika. Sprawcą w miejscu pracy może być przełożony, współpracownik, podwładny, klient lub zleceniodawca, a także każda osoba, z którą pracownik ma kontakt w związku z wykonywaną pracą.
Molestowanie seksualne (w miejscu pracy)
jakakolwiek forma niepożądanych zachowań werbalnych, niewerbalnych lub fizycznych o charakterze seksualnym, których celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności poprzez tworzenie onieśmielającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery.
N
Neuroróżnorodność
odnosi się do koncepcji, że wszyscy ludzie mają zróżnicowane profile poznawcze, zdolności neurologiczne oraz mocne i słabe strony, które należy uznać i szanować
O
Ocena ryzyka psychospołecznego
systematyczne identyfikowanie zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy oraz ocena ich potencjału do powodowania urazów lub szkód, prowadzące do decyzji, czy mogą zostać wyeliminowane, a jeśli nie, jakie środki zapobiegawcze lub ochronne są i powinny być zastosowane w celu kontrolowania ryzyka
P
Prezenteizm
odnosi się do sytuacji, w której dana osoba udaje się do pracy, mimo choroby lub urazu, a jej stan uniemożliwia jej skuteczne lub bezpieczne wykonywanie obowiązków.
Programy powrotu do pracy
programy, które mają na celu zwiększenie zdolności pracowników do powrotu do pracy i pozostania w pracy po okresie nieobecności spowodowanej chorobą, obejmujące połączenie opieki medycznej, rehabilitacji oraz interwencji i wsparcia skoncentrowanych na pracy
Promocja zdrowia psychicznego
ma na celu promowanie zdrowia psychicznego poprzez zwiększenie dobrostanu psychicznego, kompetencji i odporności psychicznej, a także poprzez tworzenie wspierających warunków życia i środowisk. Propagowanie zdrowia psychicznego w miejscu pracy obejmuje inicjatywy podejmowane przez pracodawcę w celu poprawy zdrowia psychicznego pracowników.
Promocja zdrowia w miejscu pracy
promocja zdrowia w miejscu pracy to połączone wysiłki pracodawców, pracowników i społeczeństwa na rzecz poprawy zdrowia i dobrostanu osób pracujących.
Można to osiągnąć poprzez połączenie następujących działań:
- poprawy organizacji pracy i środowiska pracy,
- wspierania aktywnego uczestnictwa oraz
- zachęcania do rozwoju osobistego
Przemoc ze strony osób trzecich
obejmuje akty agresji fizycznej lub psychicznej/werbalnej popełniane przez osoby spoza przedsiębiorstwa, a nie przez współpracowników.
Psychologicznie zdrowe i bezpieczne miejsce pracy
miejsce pracy, które promuje dobrostan psychiczny pracowników i aktywnie działa na rzecz zapobiegania szkodom dla zdrowia psychicznego i fizycznego pracowników, w tym w wyniku zaniedbania, lekkomyślności lub celowego działania
R
Różnorodność w pracy
różnorodność odnosi się do występowania różnic w danym środowisku. W miejscu pracy może ona oznaczać zróżnicowanie cech osobistych, takich jak rasa, pochodzenie etniczne, płeć, wiek, orientacja seksualna, religia, niepełnosprawność, status społeczno-ekonomiczny czy poziom wykształcenia. Zróżnicowana siła robocza jest ściśle powiązana z inkluzją. Podczas gdy „różnorodność” odnosi się do tego, kto tworzy organizację, „inkluzja” dotyczy tego, w jaki sposób organizacja funkcjonuje wobec tych różnic.
Ryzyko psychospołeczne
Możliwość wystąpienia szkód psychicznych, społecznych lub fizycznych wynikających z oddziaływania zagrożeń psychospołecznych. W tym ujęciu analizie podlega sposób, w jaki zagrożenia psychospołeczne mogą prowadzić do konkretnych skutków zdrowotnych u pracowników oraz do konsekwencji organizacyjnych.
S
Samobójstwo związane z pracą
to samobójstwo, które zostało spowodowane pracą lub do którego praca się przyczyniła.
Stres związany z pracą
można go zdefiniować jako wzorzec emocjonalnych, poznawczych, behawioralnych i fizjologicznych reakcji na niekorzystne i szkodliwe aspekty treści pracy, organizacji pracy i środowiska pracy. Jest to stan charakteryzujący się wysokim poziomem pobudzenia i napięcia, a często również poczuciem nieradzenia sobie z sytuacją
Stygmatyzacja związana ze zdrowiem psychicznym
to sytuacja, w której osoby doświadczające problemów ze zdrowiem psychicznym są oceniane, wykluczane lub niesprawiedliwie traktowane. Stygmatyzacja ta jest często wynika z nieporozumień, strachu lub stereotypów i może prowadzić do poczucia wstydu i dyskryminacji.
Ś
Środki indywidualne
W obszarze prewencji zagrożeń psychospołecznych środki indywidualne odnoszą się do działań skierowanych bezpośrednio do pracownika, mających na celu jego wsparcie, w przeciwieństwie do rozwiązań polegających na modyfikacji organizacji pracy lub warunków technicznych. Mogą one obejmować m.in. szkolenia z radzenia sobie z trudnymi klientami, treningi uważności, coaching, dostęp do poufnego poradnictwa, szkolenia z zarządzania czasem oraz rozwijania odporności psychicznej.
Środki organizacyjne
w kontekście BHP środki organizacyjne odnoszą się do zmiany aspektów organizacyjnych, procesów pracy i projektowania stanowisk pracy w celu zminimalizowania potencjalnych szkód dla pracowników. Jeśli chodzi o zagrożenia psychospołeczne, możliwe środki organizacyjne obejmują: wyjaśnienie obowiązków i zadań, jasne instrukcje, elastyczne harmonogramy pracy, rotację stanowisk, poprawę ustaleń dotyczących zastępstw, kształtowanie kultury organizacyjnej itp.
W
Wypalenie zawodowe
zespół objawów wynikający z przewlekłego stresu związanego z pracą, charakteryzujący się trzema elementami: poczuciem wyczerpania lub braku energii; narastającym zdystansowaniem psychicznym wobec pracy lub uczuciem negatywizmu bądź cynizmu w stosunku do pracy; oraz obniżoną skutecznością zawodową.
Wypalenie zawodowe
zespół objawów wynikający z przewlekłego stresu związanego z pracą, charakteryzujący się trzema elementami: poczuciem wyczerpania lub braku energii; narastającym zdystansowaniem psychicznym wobec pracy lub uczuciem negatywizmu bądź cynizmu w stosunku do pracy; oraz obniżoną skutecznością zawodową.
Z
Zaburzenia psychiczne
charakteryzują się klinicznie istotnymi zaburzeniami funkcji poznawczych, regulacji emocjonalnej lub zachowania danej osoby. Zazwyczaj wiążą się one z cierpieniem lub trudnościami w ważnych obszarach funkcjonowania.
Zagrożenia psychospołeczne
negatywne aspekty czynników psychospołecznych, które mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie pracowników i inne wyniki organizacyjne, na przykład niski poziom autonomii lub słabe wsparcie społeczne.
Zarządzanie ryzykiem psychospołecznym
proces proaktywnego radzenia sobie z zagrożeniami psychospołecznymi w miejscu pracy, począwszy od przygotowania i wdrożenia oceny ryzyka psychospołecznego, planowania i wdrażania odpowiednich środków oraz przeglądu tych środków w celu zapewnienia ciągłego dostosowywania i doskonalenia interwencji.
Zdrowie psychiczne
stan dobrego samopoczucia, w którym dana osoba realizuje swoje zdolności, może radzić sobie z typowymi trudnościami życiowymi, produktywnie i owocnie pracować oraz brać czynny udział w życiu swojej społeczności