OiRA var stofnað til að útvega verkfæri sem eru auðveld í notkun til að leiðbeina ör- og smáfyrirtækjum í gegnum áhættumatsferlið. OiRA hugbúnaðurinn sem EU-OSHA þróaði árið 2009, og hefur verið notaður síðan 2010, er byggður á hollensku áhættumatstæki sem kallast RI&E, sem hefur reynst mjög vel og hefur verið mikið notað. 

OiRA hugbúnaður EU-OSHA hjálpar atvinnurekendum vinnumarkaðarins (samtök vinnuveitenda og launþega) og landsyfirvöldum (ráðuneyti, vinnueftirlit, vinnuverndarstofnanir o.s.frv.) að framleiða sértæk áhættumatstæki sem beinast að smáum fyrirtækjum.

Skoðaðu vefsíðu OiRA verkefnisins til að fá uppfærðar upplýsingar um OiRA verkefnið (OiRA samstarfsaðilar, OiRA verkfæri birt eða undir útgáfu).

Áhættumat er undirstaða á hvers kyns nálgun við öryggis- og heilbrigðisstjórnun og er nauðsynlegt til að koma á fót heilbrigðum vinnustað. 

Í gegnum OiRA styður EU-OSHA stefnumörkun ESB um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum 2021-2027, sem hleypt var af stokkunum í júní 2021. Með því að auðvelda áhættumat stefnir OiRA að því að fjölga ör- og smáfyrirtækjum sem áhættu sína og gæði áhættumats. Verkfærin gera fyrirtækjum kleift að hefja (eða bæta) áhættumatsferlið. Þannig geta OiRA verkfæri hjálpað fyrirtækjum að verða samkeppnishæfari, til dæmis með því að draga úr kostnaði sem er afleiðing atvinnusjúkdóma og með því að lágmarka slysahættu, auk þess að bæta heildarvinnuskilyrði og frammistöðu skipulagsheilda.

Áhættumat er í dag kunnuglegt ferli fyrir margar stofnanir, sem notað er á hundruðum þúsunda vinnustaða um alla Evrópu til að koma í veg fyrir áhættu. En fyrir sum fyrirtæki, sérstaklega ör- og smáfyrirtæki, getur áhættumat verið krefjandi ferli. OiRA getur auðveldað þetta ferli og veitt fyrirtækjum þau úrræði sem þau þurfa til að takast á við slíka áskorun.

Með því að nota OiRA verkfæri munu stofnanir einnig nýta sér ákveðna þætti:

• Notkun OiRA verkfæra er algjörlega ókeypis
• Verkfæri eru í boði á netinu
• Farsímaforrit er fáanlegt
• Verkfæri eru miðuð að geiranum
• Verkfæri eru sérsniðin að aðstæðum fyrirtækja að ákveðnu marki
• Verkfæri gefa möguleika á að þróa aðgerðaáætlun og velja úr lista yfir fyrirhugaðar aðgerðir

Það eru fimm lykilatriði í OiRA ferlinu:

1. Undirbúningur: að vissu marki gerir OiRA fyrirtækjum kleift að sníða áhættumat að eigin sérstöðu með því að svara nokkrum einföldum spurningum
2. Auðkenning: þetta felur í sér að leita að þeim hlutum í vinnunni sem geta valdið skaða og greina hverjir gætu orðið fyrir hættunni
3. Mat: þessi áfangi felst í því að forgangsraða áhættunum sem hafa verið greindar. Forgangsröðunin hjálpar síðar til við að ákveða hvaða ráðstöfunum eigi að hrinda í framkvæmd fyrst
4. Aðgerðaáætlun: tólið mun síðan hjálpa til við að búa til aðgerðaáætlun og ákveða hvernig eigi að útrýma eða stjórna áhættu
5. Skýrsla: að lokum er sjálfkrafa búin til skýrsla og aðgerðaáætlun sem hægt er að prenta og/eða hlaða niður, sem gerir kleift að skrá niðurstöður áhættumatsferlisins.

Allt sem þarf til að skrá sig er gilt netfang. Sérhver einstaklingur eða stofnun getur valið úr tiltækum OiRA verkfærum sem passa best við land sitt, geira og fyrirtæki. 

Farðu á tiltæk OiRA verkfæri fyrir hvern geira og hvert land á vefsíðu OiRA verkefnisins.

Öll OiRA verkfæri hafa verið búin til af eða með þátttöku aðila vinnumarkaðarins og/eða innlendra yfirvalda. Ef þú ert aðili vinnumarkaðarins eða innlend stofnun/yfirvald og vilt taka þátt og þróa eitt eða fleiri OiRA verkfæri í atvinnugreinum, geturðu fundið frekari upplýsingar á vefsíðu OiRA verkefnisins.

Mörg fyrirtæki samtvinna í skilgreiningu sinni á nanóefnum þá staðreynd að þau eru efni sem innihalda agnir að ytri stærð, á einum stað eða fleiri, á milli 1-100 nanómetrar (nm). Lesa skilgreiningu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á nanóefnum.

Stærð nanóefna, sem eru allt að 10 000 smærri en mannahár, er sambærileg við atóm eða sameindir og fá þau nafn sitt af örsmárri uppbyggingu sinni (nanómetri er 10-9 af einum metra). Ekki bara vegna örsmárrar stærðar sinnar heldur einnig vegna annarra líkamlegra eða efnafræðilegra eiginleika, meðal annars, lögun og yfirborð, eru eiginleikar nanóefna frábrugðnir eiginleikum efna á stærri skala. 

Vegna þessa mismunar bjóða nanóefni upp og ný og spennandi tækifæri á sviðum eins og verkfræði, upplýsinga- og samskiptatækni, læknis- og lyfjafræði, svo að fátt eitt sé nefnt. Hins vegar bera þessi sömu einkenni, sem standa fyrir hinum einstöku eiginleikum nanóefna, einnig ábyrgð á áhrifum þeirra á heilbrigði manna og umhverfis. 

Nanóefni má finna í náttúrunni, til dæmis í losun eldfjalla, eða þau geta verið hjáafurðir mannlegra athafna, til dæmis í díselútblæstri eða tóbaksreyk.  En tilbúin nanóefni eru sérstaklega áhugaverð. Þau er þegar að finna í ýmiss konar vörum og efnum.

Sum slík nanóefni hafa verið notuð í áratugi, svo sem ókristallaður kísill, í steypu, dekkjum og fæðuvörum svo fátt eitt sé nefnt. Önnur hafa einungis nýlega komið í ljós, svo sem nanó-títantvíoxíð sem UV-blokkari í málningu eða sólarvörn, nanó-silfur gegn örverum í vefnaði og efnum í lækningaskyni; eða kolefnananópípur, sem víða eru notaðar vegna aflfræðilegs styrk þeirra, léttrar þyngdar, hitadreifingareiginleika og rafleiðni í rafeindatækni, við orkugeymslu, í geimförum, ökutækjum og íþróttabúnaði. Nýjar kynslóðir af nanóefnum eru í hraðri þróun og er búist við því að markaðurinn fyrir þau fari vaxandi.

Miklar áhyggjur eru uppi varðandi áhrif nanóefna á heilbrigði. Vísindanefnin fyrir aðsteðjandi og nýgreindar hættur gegn heilbrigði (SCENIHR) sýndi fram á að fjölmörg tilbúin nanóefni höfðu í för með sér hættur gegn heilbrigði. Hins vegar hafa ekki öll nanóefni endilega eituráhrif en nauðsynlegt er að nálgast hvert tilvik um sig á meðan rannsóknir eru í gangi.

Komið hefur í ljós að mikilvægustu áhrif nanóefna eru á lungu og eru meðal annars bólgur og vefjaskaði, bandvefsmyndun og æxlismyndun. Einnig kann hjarta- og æðakerfi að verða fyrir áhrifum. Sumar gerðir af kolefnananópípum geta haft í för með sér áhrif líkt og asbest. Ásamt lungum, hafa nanóefni fundist í öðrum líffærum og vefjum, meðal annars lifur, nýrum, hjarta, heila, beinagrind og mjúkvefjum.

Vegna smárrar stærðar sinnar og stórs yfirborðs, geta agnir af nanóefnum í duftformi valdið sprengihættu á meðan grófari efni gera það ekki.

Lesa umfjöllun framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um Gerðir og notkun nanóefna, þar á meðal öryggismál og umfjöllun EU-OSHA um útgefið efni „Nanóagnir á vinnustöðum“

Starfsmenn kunna að komast í snertingu við nanóefni á framleiðslustigi. En margir fleiri starfsmenn kunna að komast í snertingu við nanóefni á mismunandi stigum aðfangakeðjunnar, þar sem starfsmenn vita jafnvel ekki að nanóefni séu til staðar; þar af leiðandi er ólíklegt að gripið hafi verið til fullnægjandi ráðstafana til þess að koma í veg fyrir váhrif. Lesa umfjöllun okkar um útgefið efni um áhættuskynjun og áhættusamskipti með hliðsjón af nanóefnum á vinnustöðum.

Því geta váhrif átt sér stað með ýmsum hætti á vinnustöðum þar sem nanóefni eru notuð, meðhöndluð eða unnin og þannig komast þau út í andrúmsloftið og fólk andar þeim að sér eða þau komast í snertingu við húðina; dæmi eru allt frá heilbrigðisþjónustu eða rannsóknarstofuvinnu, til viðhalds eða byggingarvinnu.

Fræðast frekar um váhrif nanóefna á vinnustöðum

Löggjöf ESB um starfsmannavernd gildir um nanóefni þrátt fyrir að hún vísi ekki sérstaklega til þessara efna.  Sérstöku máli skiptir rammatilskipun 89/391/EEC, tilskipun um efnavalda 98/24/EC, og tilskipunin um krabbameins- og stökkbreytivalda 2004/37/EC, svo og löggjöf um kemísk efni (REACH og CLP). Það þýðir að atvinnurekendum ber skylda til þess að leggja mat á og hafa stjórn á áhættum af nanóefnum á vinnustöðum. Ef ekki er hægt að útrýma notkun og framleiðslu nanóefna eða skipta þeim út fyrir önnur efni og ferla, sem síður eru hættuleg, skal lágmarka váhrif þeirra gegn starfsmönnum með forvörnum með stigveldisstjórnun þar sem forgangur er veittur:

1. ráðstöfunum fyrir tæknilega stjórnun við upptökin;
2. skipulagsráðstöfunum;
3. persónulegum hlífðarbúnaði, sem síðasta úrræði.

Þrátt fyrir að margt sé enn á huldu eru miklar áhyggjur uppi varðandi hættur af völdum nanóefna gegn heilbrigði og öryggi. Af þeim sökum skulu atvinnurekendur ásamt starfsmönnum beita varúðarnálgun við áhættustýringuna þegar kemur að vali á forvarnaraðgerðum.

Það getur verið erfitt að greina nanóefni, upptök þeirra og váhrifsstig; hins vegar eru leiðbeiningar og tól til staðar til þess að aðstoða við að stýra áhættum nanóefna á vinnustöðum.

Lesa nánari ráðgjöf EU-OSHA um hvernig eigi að stýra áhættum af nanóefnum í heilbrigðisgeiranum, og við viðhaldsvinnu. Önnur samtök hafa einnig búið til nytsamlegt upplýsingaefni, til dæmis um nanóefni í byggingariðnaðinum  og í húsgögnum, eða í rannsóknum og þróunarstarfi.

Uppgötvið hvernig önnur fyrirtæki hafa tekist á við nanóefni í Dæmum okkar um góðar starfsvenjur við stjórnun nanóefna á vinnustöðum.

Við höfum tilhneigingu til þess að tengja orðið „grænn“ við orðið öryggi - en það sem er gott fyrir umhverfið er ekki endilega gott fyrir heilbrigði og öryggi starfsmanna sem vinna við græn störf. Í sumum tilvikum höfum við þegar séð nýja löggjöf og tækni, sem ætlað er að vernda umhverfið, setja starfsmenn í aukna hættu. Til dæmis, með því að draga úr magni úrgangs í landfyllingum hefur það leitt til aukinnar tíðni slysa og sjúkdóma meðal starfsmanna sem sjá um úrvinnslu á honum.

Ný tækni eða vinnuferlar, sem tengjast grænum störfum, geta leitt til nýrra hættna, sem kallar á nýja samsetningu á færni til þess að takast á við þá: hina „gömlu“ vinnuverndarþekkingu er einfaldlega ekki hægt að flytja yfir á hana.  Uppsetning vatnshitara, sem gengur fyrir sólarorku, felst til að mynda í þekkingu þaklagningarmanns, pípara og rafvirkja.

Hraðinn, sem búist er við vexti græna hagkerfisins, gæti leitt til gloppna í þekkingu, þar sem reynslulausir starfsmenn starfa við hluti sem þeir hafa ekki hlotið þjálfun fyrir og þannig gæti heilbrigði þeirra og öryggi verið stefnt í voða. Einnig kann að verða meiri klofningur vinnuaflsins hvað færni varðar ef ómenntuðum starfsmönnum er ýtt út í að samþykkja lélegri vinnuaðstæður. Síðast en ekki síst gæti efnahagslegur og pólitískur þrýstingur leitt til þess að litið sé framhjá vinnuverndarmálum.

Ef græn störf eiga raunverulega að vera sjálfbær þarf að tryggja að þau séu bæði til hagsbóta fyrir öryggi og heilbrigði starfsmanna og umhverfið. Í græna hagkerfinu, eins og annars staðar, leikur vinnuvernd mjög mikilvægt hlutverk í vaxandi samkeppni og framleiðslu. Á þessu sviði, þar sem þróunin er mjög hröð, þarf að tryggja að það sem er gott fyrir umhverfið sé einnig gott fyrir starfsmennina.

Með hliðsjón af því hversu hratt er búist við því að græna hagkerfið vaxi er mikilvægt að við sjáum fyrir nýjar eða aðsteðjandi vinnuverndarhættur, sem tengjast grænum störfum, áður en þær birtast. Það er af þeim sökum, sem EU-OSHA hefur staðið fyrir gerð á nákvæmri framsýnisrannsókn, sem rannsakar hvernig líkleg er að græn störf muni þróast fram til ársins 2020 og hvaða áskoranir það muni hafa í för með sér fyrir vinnuverndarmál framtíðarinnar. Rannsóknin hefur auðkennt fjölda hugsanlegra sviðsmynda með hliðsjón af þróun grænnar tækni við mismunandi efnahagslegar og félagslegar aðstæður. Markmiðið er að beina athyglinni að hugsanlegum vinnuverndarhættum á þessu sviðið og veita stjórnvöldum í Evrópusambandinu, fyrst og fremst, tól til þess að aðstoða þau við að móta vinnustaði morgundagsins og sjá til þess að vinnuafl Evrópu sé öruggt og heilbrigt.

Fræðast meira um:

Framsýnisskýrsluna um vinnuverndarmál í grænum störfum

Niðurstaða skýrslunnar og sviðsmyndirnar

Teiknimyndirnar um nýjar og aðsteðjandi vinnuverndarhættur í sviðsmyndunum

EU-OSHA hefur einnig rannsakað ítarlega vinnuverndarmál, sem tengjast þeim grænu tæknisviðum, sem nefnd eru í framsýnisrannsókninni, svo sem notkun á sólarorku í smáum stíl, grænum byggingum eða vindorku.

Fræðast meira um:

• Vinnuvernd og vindorka: lesaskýrsluna
• E-staðreyndir um vinnuvernd og notkun sólarorku í smáum stíl
• E-staðreyndir um vinnuvernd og grænar byggingar

Einnig er að finna gátlista til þess að auðkenna hugsanlegar hættur gegn öryggi og heilbrigði starfsmanna sem tengjast þessari grænu tækni og dæmi um fyrirbyggjandi ráðstafanir. Gátlistana má einnig nota til stuðnings við hættumatsferlið á vinnustöðunum:

• Gátlisti um vinnuvernd og notkun sólarorku í smáum stíl
• Gátlisti um vinnuvernd og grænar byggingar