Margir eiginleikar eins og viska, hugsa fram í tímann, alhliða skynjun og geta til íhugunar eykst annaðhvort eða kemur fyrst fram eftir því sem árin færast yfir. Vinnureynsla og sérfræðiþekking byggist einnig upp með aldrinum.

En virknigeta af nokkru tagi, aðallega líkamleg geta og skynjun minnkar í samræmi við náttúrulega öldrun. Hugsanlegar breytingar á virknigetu ætti að hafa til hliðsjónar við áhættumat (sjá að neðan) ætti að breyta vinnu og vinnuumhverfinu til þess að mæta þessum breytingum.

Aldurstengdar breytingar á virknigetu eru ekki altækar vegna einstaklingsbundins munar á lífstíl, næringu, líkamsástandi, genetísks móttækileiga fyrir sjúkdómum, menntun og vinnu og annarra umhverfisþátta.

Eldri starfsmenn eru ekki einsleitur hópur; það getur verið töluverður munur á milli einstaklinga á sama aldri.

Aldurstengd hrörnun hefur aðallega áhrif á getu líkamans og skynfæra, en slíkt er einkum mikilvægt fyrir erfiða líkamlega vinnu. Breytingin frá námu- og framleiðsluiðnaði í átt að þjónustu- og þekkingariðnaði, ásamt aukin sjálfvirkni og vélvæðingu verkefna og notkun rafmagnsbúnaðar hefur dregið úr þörfinni á erfiðri líkamlegri vinnu.

Í því nýja samhengi er ýmiss konar geta og færni eldra fólks, eins og góð félagsleg færni, þjónusta við viðskiptavini og gæðavitund, mikils metin í vaxandi mæli.

Auk þess eru margar aldurstengdar breytingar á virknigetu mikilvægari í sumum atvinnugreinum en öðrum. Til dæmis hafa breytingar á jafnvægi áhrif á slökkviliðs- og björgunarmenn, sem vinna við erfiðar aðstæður, burðast með þungan búnað og lyfta og bera fólk; minnkuð geta til að átta sig á fjarlægð og hraða hluta á hreyfingu hefur áhrif á akstur að næturlagi en hefur ekki áhrif á skrifstofufólk.

Aldur er bara einn þáttur í fjölbreyttu vinnuafli. Aldursmiðað hættumat þýðir að tekið er mið af aldurstengdum þáttum mismunandi aldurshópa þegar lagt er mat á áhættu, þar á meðal hugsanlegar breytingar á virknigetu og heilsufari.

Áhættur sem eiga sérstaklega við eldri launþegar eru meðal annars:

• Erfitt líkamlegt vinnuálag
• Hættur sem tengjast vaktavinnu
• Heitt, kalt eða hávaðasamt vinnuumhverfi

Þar sem munurinn á milli einstaklinga eykst með aldri ætti ekki að draga ályktanir einungis út frá lífaldri. Hættumatið ætti að taka mið af kröfum í vinnunni í tengslum við getu einstaklingsins og heilsufar.

Fræðast meira um núverandi tól gagnvirka áhættumatstólsins á Netinu (OiRA) í boði, aldurstengt áhættumat og hvernig tryggja má að náð sé til allra.

Vinnugeta er jafnvægið á milli vinnunnar og eðlislegra þátta einstaklingsins; þegar vinnan og einstaklingurinn passar vel saman að þá er vinnugetan góð. Helstu þættirnir sem hafa áhrif á þetta eru:

• Heilbrigði og virknigeta
• Menntun og hæfni
• Gildi, viðhorf og áhugi
• Vinnuumhverfið og samfélagið
• Innihald, kröfur og skipulag vinnunnar

Vinnugetu má mæla með vinnugetuvísinum. Vinnugetuhugtakið gefur til kynna að aðgerðir á vinnustaðnum til þess að efla vinnugetu ættu að ná til allra þessara þátta.

Heilbrigði fólks á efri árum markast einnig af heilsufarshegðun þess fyrr í lífinu. Seinka og draga má úr minnkun virknigetu með heilbrigðum lífsstíl, svo sem reglulegri hreyfingu og heilbrigðu fæði. Vinnustaðurinn leikur lykilhlutverk í því að hvetja til heilbrigðs lífsstíls og styðja við athafnir sem koma í veg fyrir líkamlega hrörnun og aðstoða þannig við að viðhalda vinnugetunni. Heilsuefling á vinnustöðum fjallar um fjölbreytt efni, þar á meðal fæði og næringu, áfengisneyslu, hætta að reykja, fá næga líkamsæfingu, endurheimta líkamsgetu og svefn.

Skoðanakönnun á vegum EU-OSHA árið 2012 sýnir að stór hluti borgara Evrópusambandsins heldur að góður háttur á heilbrigðis- og öryggismálum sé mjög mikilvægur til þess að gefa fólki kleift að vinna lengur.

Góð hönnun vinnustaða hefur ávinning í för með sér fyrir alla aldurshópa, þar á meðal eldri starfsmenn. Eftir því sem getan breytist þarf vinnan einnig að breytast til þess að laga sig að því, til dæmis með:

• Endurhönnun á starfi eða starfaskiptum
• Tíðari stuttum hléum
• Bættu skipulagi á vaktavinnu, t.d. hraðar (2-3 daga) vaktir sem skiptast fram á við
• Góð lýsing og hávaðastýring
• Góð vinnuvistfræðileg hönnun á búnaði

Langvarandi veikindi geta valdið geðsjúkdómum, samfélagslegri útskúfun og snemmbúinni brottför af vinnumarkaðinum. Lykilinn að því að styðja við öldrun vinnuaflsins er að auðvelda endurkomu starfsmanna eftir veikindi. Dæmi um verkefni til þess að styðja við endurkomu í vinnu í Evrópulöndum eru meðal annars gerð ‘hreystinótu’ í stað veikindanótu í Bretlandi og verkefni með íhlutun fyrir endurkomu í vinnu í Danmörku.

Lesa skýrslu EU-OSHA aftur til vinnu og fræðast meira í tengdu staðreyndablaði.

Herferðin 2026–2028 Vinnuvernd er allra hagur „Stuðlum saman að vellíðan í vinnu“ miðar að því að auka vitund um áhrif sálfélagslegra áhættuþátta og stuðla að því að skapa stuðningsumhverfi fyrir alla og andlega heilbrigt vinnuumhverfi í öllum geirum.

Herferðin styður víðtækari stefnumótunarramma framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um vinnuvernd 2021-2027. Þetta efni er sífellt mikilvægara þar sem gögn sýna almenna hnignun á geðheilsu Evrópubúa, þar sem 37% starfsmanna upplifa almenna þreytu og 29% upplifa streitu, þunglyndi eða kvíða, samkvæmt vinnuverndarpúlskönnun 2025.

Fimm forgangssvið herferðarinnar eru:

• Sálfélagslegt áhættumat og áhættustjórnun
• Áreitni, kynferðislegt áreitni og ofbeldi
• Líkamleg áhætta og heilsa
• Sálfélagslegar áhættur í heilbrigðis- og félagsþjónustugeiranum
• Stuðningur við geðheilbrigði á vinnustað

Átakið 2023-25 Heilbrigðir vinnustaðir eykur vitund um áhrif nýrrar stafrænnar tækni á vinnu og vinnustaði og tilheyrandi áskoranir og tækifæri á vinnuverndarsviði. Það veitir einnig vettvang til að skiptast á lausnum á góðum starfsvenjum.

Í samræmi við „núllsýn“ nálgun á vinnutengdum dauðsföllum í stefnumörkun ESB um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum 2021-2027 sem og markmiðum evrópsku stafrænu áætlunarinnar eitast herferðin við að koma vinnuverndarmálum inn í víðtækari stefnuumræðu ESB og tekur einnig tillit til kynjavíddar og þarfa tiltekinna hópa starfsmanna í aukinni áhættu.

Fimm forgangssvið gefa herferðinni uppbyggingu:

• Stafræn vettvangsvinna
• Háþróaðir þjarkar og gervigreind
• Fjarvinna
• Snjöll stafræn kerfi
• Starfsmannastjórnun með gervigreind

Herferðin byggir aðallega á niðurstöðum og úrræðum vinnuverndaryfirlitsins um stafræna væðingu, en felur einnig í sér EU-OSHA rannsóknir á öðrum sviðum, svo sem framsýnisrannsóknum og vinnuverndaryfirliti um stuðningsreglur.

The Herferðin 2020-22 snýr að forvörnum gegn vinnutengdum stoðkerfisvandamálum. 

Stoðkerfissjúkdómar eru enn með algengustu vinnutengdu heilsufarsvandamálum Evrópu.

Áhætta sem tengist líkamsstöðu, endurteknum hreyfingum eða þreytandi eða sársaukafullum stellingum, burði eða færslu á þungum hlutum — er allt mjög algengir áhættuþættir á vinnustað sem geta valdið stoðkerfisvandamálum. Að því gefnu hversu útbreidd vinnutengd stoðkerfisvandamál eru er ljóst að nauðsynlegt er að gera meira til að auka vitund um hvernig má koma í veg fyrir þau.

Herferðin er með heildrænt sjónarhorn á orsakirnar fyrir þessu þráláta vandamáli. Hún miðar að því að miðla hágæða upplýsingum um efnið, stuðla að samþættri nálgun við meðhöndlun vandamálsins, og bjóða upp á gagnleg verkfæri og lausnir sem geta hjálpað á vinnustaðnum. 

Frekari upplýsingar um vinnutengdar stoðkerfisraskanir

Útsetning fyrir hættulegum efnum er mun algengari á vinnustöðum í Evrópu en flestir ímynda sér og meira þarf að gera til að vernda launþega gegn slíkum hættum. Herferðin Áhættumat efna á vinnustað 2018-19 miðaði að því að auka vitund um hættuleg efni á vinnustöðum og áhættunni af þeim og skapa fyrirbyggjandi menningu með því að miðla efni herferðarinnar, standa fyrir kynningarstarfi og fá fólk til að taka þátt. Hún leiddi af sér þekkingargrunn fyrir skilvirka stjórnun hættuefna, þar á meðal upplýsingar um núverandi laga- og stefnuramma, góða starfshætti, verkfæri og áhöld ásamt hugmyndum að árangursríku kynningarstarfi og vitundarvakningu.

Sérstakir hápunktar herferðarinnar voru tileinkaðir berskjölduðum hópum, staðgönguefnum og krabbameinsvöldum og vinnutengdu krabbameini, en það veldur flestum dauðsföllum af völdum vinnutengdra sjúkdóma í Evrópusambandinu. Sem einn af stofnendum herferðarinnar tekur EU-OSHA áfram virkan þátt í Vegvísinum um krabbameinsvalda en það er evrópsk aðgerðaáætlun um það hvernig megi draga úr slíkri útsetningu.

Frekari upplýsingar um stjórnun hættuefna á vinnustöðum

Herferðin Vinnuvernd alla ævi kynnti mikilvægi sjálfbærrar vinnu — þ.e. öruggar og heilsusamlegar vinnuaðstæður frá upphafi til enda starfsævi manneskju. Þar sem launþegar Evrópu eru að reskjast og eftirlaunaaldur að hækka, verða öruggar, heilsusamlegar og réttlátar vinnuaðstæður sífellt mikilvægari. Það mun gera fólki kleift að vinna lengur og fara á eftirlaun við góða heilsu.
Herferðin undirstrikaði leiðir til að stjórna vinnuvernd í samhengi við vinnuafl sem eldist og hvatti til upplýsingaskipta og miðlunar á góðum starfsháttum. Lýðfræðileg breyting hefur áhrif á flesta vinnustaði í Evrópu. Engu að síður, geta vinnustaðir lágmarkað neikvæð áhrif og aukið framleiðni, með því að innleiða ráðstafanir til að tryggja að vinnan sé sjálfbær, og gera þannig vinnuna öruggari og heilsusamlegri fyrir alla. 

 Frekari upplýsingar um öldrun og vinnuvernd

Lélegt sálfélagslegt vinnuumhverfi getur haft töluverð neikvæð áhrif á heilbrigði starfsmanna.

Sálfélagslegar áhættur eiga sér stað á öllum vinnustöðum en með takmörkuðum úrræðum er hægt er að meta þær og stjórna með árangursríkum hætti. Þessi herferð bauð upp á aðstoð og leiðbeiningar fyrir starfsmenn og atvinnurekendur við að stjórna vinnutengdri streitu og sálfélagslegum áhættum og hvatti til notkunar á hagnýtum, notendavænum tólum til þess að auðvelda slíkt.

 Frekari upplýsingar um sálfélagslega áhættu og streitu á vinnustöðum

Herferð stofnunarinnar 2012-2013 beindi kastljósinu að hættuforvörnum. Á einföldu máli fjalla forvarnir um að hafa stjórn á vinnutengdum hættum með það að lokamarkmiði að draga úr og koma í veg fyrir vinnuslys og vinnutengda sjúkdóma.

Endanleg ábyrgð á stjórn vinnutengdrar hættu er hjá atvinnurekendum og yfirstjórnendum, en viðleitni þeirra er dæmd til að mistakast ef starfsmenn eru ekki hafðir með í ráðum.

Af þessum sökum lagði þessi herferð sérstaka áherslu á mikilvægi forystu yfirstjórnenda og eigenda og að samtvinna virka þátttöku starfsmanna í allri þessari vinnu.

Frekari upplýsingar um forystu og þátttöku starfsmanna

Við hald er mjög algengur starfi: það hefur áhrif á alla vinnustaði, alla iðngeira og það varðar alla á öllum stigum (ekki bara starfsmenn með „viðhald“ í starfslýsingunni).

Herferðin leggur áherslu á mikilvægi öruggs viðhalds sem kjarni góðra starfshátta í vinnuverndarmálum.

Á meðan smáatriðin eru mismunandi á milli iðngeira (eftir gerðum vélbúnaðarins sem er notaður, til dæmis) bendir hún á meginatriðin sem eru sameiginleg almennilegu viðhaldi á fjölbreyttum vinnustöðum í Evrópu.

Markmið herferðanna:

• Auka vitund um mikilvægi viðhalds fyrir öryggi og heilbrigði launþega, áhættu í tengslum við viðhald og mikilvægi þess að það sé framkvæmt með öruggum hætti;
• Auka vitund um lagalega og aðra ábyrgð vinnuveitenda á því að framkvæma öruggt viðhald og viðskiptalegu hliðina á því að gera slíkt;
• Stuðla að einfaldri, skipulagðri nálgun að vinnuverndarstjórnun á sviði viðhalds sem byggir á viðeigandi áhættumati („grunnreglunum fimm“).

Lokamarkmiðið var auðvitað að hjálpa til við að draga úr fjölda þess fólks sem verður fyrir meiðslum eða heilsubresti af völdum ófullnægjandi eða skorts á viðhaldi nú eða í framtíðinni.

Frekari upplýsingar:

• OSHwiki
• Útgefið efni

Hættumat er hornsteinninn í vinnuverndarstjórnun.

Almennt markmið herferðarinnar var að efla samþætta nálgun stjórnenda við hættumatið og aðstoða þannig fyrirtæki við að framkvæma það með kerfisbundnum hætti og bregðast við niðurstöðum þess.

Hún leitaðist við að efla vitund fólks um áskilnað laga um að atvinnurekendur framkvæmi hættumat en einnig við að einfalda hættumatsferlið; hættumat þarf ekki að vera flókið, skrifræðislegt eða bara á hendi sérfræðinga að framkvæma. Hún talaði fyrir einfaldri, skref fyrir skref aðferð þar sem starfsmenn eru þátttakendur og hafðir með í ráðum.

Gagnvirka áhættumatstólkið okkar á Netinu (OiRA) er afrakstur herferðarinnar og líta má á það sem lausn 21. aldarinnar við að efla vinnuvernd hjá ör- og smáfyrirtækjum. OiRA verkefnið á kost á því að aðstoða þúsundir smárra fyrirtækja alls staðar í Evrópusambandinu við að framkvæma hættumat með einföldum og hagkvæmum hætti.

Frekari upplýsingar:

• OSHwiki
• Vefsíða OiRA verkefnisins

Verkefnið heilbrigðir vinnustaðir miðaði að því að veita atvinnurekendum og starfsmönnum smárra og meðalstórra fyrirtækja auðveldan aðgang að upplýsingum um hvernig megi gera vinnustaði þeirra öruggari, heilbrigðari og afkastameiri.

Hún fór fram í 12 aðildarríkjum Evrópusambandsins: Kýpur, Tékklandi, Eistlandi, Ungverjalandi, Lettlandi, Litháen, Möltu, Póllandi, Slóvakíu, Slóveníu, Búlgaríu og Rúmeníu svo og í Tyrklandi og Króatíu.

Herferðinni var beint að smáum og meðalstórum fyrirtækjum með skilaboðunum: „Vinnuvernd er allra hagur. Fyrir þig og þinn vinnustað.

Frekari upplýsingar um vinnuvernd í ör- og smáfyrirtækjum

Stoðkerfissjúkdómar hafa áhrif á vöðva, liðamót, sinar, liðbönd og taugar líkamans og eru stærsta ástæða fjarvista frá vinnu í nánast öllum aðildarríkjum Evrusambandsins.

Herferðin leitaðist við að efla samþætta nálgun stjórnenda við vandamálið og lagði áherslu á hugmyndafræðina um að atvinnurekendur, starfsmenn og stjórnvöld ættu að starfa saman að því að finna lausn á stoðkerfisvandamálum.

Hún lagði áherslu á hugtakið að „stjórna byrðunum“: þar sem, til dæmis, ekki einungis er tekið mið af byrðunum sem bornar eru heldur allri áreynslu sem umhverfisþættir leggja á líkamann og þeim hraða sem vinnan er framkvæmd.

Hún leggur einnig áherslu á mikilvægi þess að hafa stjórn á því að starfsmenn sem þjást af eða hafa þjáðst af stoðkerfisvandamálum haldist í starfi, fái endurhæfingu og snúi aftur til starfa.

Frekari upplýsingar um vinnutengdar stoðkerfisraskanir

Herferðin var tileinkuð því að tryggja að ungt fólk fái örugga og heilbrigða byrjun á starfsævinni.

Ungt fólk er sérstaklega viðkvæmt í vinnuumhverfinu þar sem það fær oft á tíðum ófullnægjandi upplýsingar um vinnuverndarmál.

Mörg af slysunum og heilsufarsvandamálunum sem hrjá ungt fólk má koma í veg fyrir, ungt fólk er móttækilegt fyrir upplýsingum um vinnuverndarmál og mun bregðast við og verja sig ef það veit af hugsanlegum hættum.

Herferðin fól meðal annars í sér að efla áhættuvitund ungs fólks og atvinnurekenda á vinnustöðum og einnig í skólum og háskólum: í þeirri viðleitni að ná til ungs fólks til þess að innræta þeim áhættuforvarnir á unga aldri.

Frekari upplýsingar um ungt fólk og vinnuvernd

Það eru ekki bara starfsmenn í greinum eins og byggingariðnaði eða framleiðslu sem eru í áhættu. Hávaði getur verið vandamál í margs konar vinnuumhverfi, allt frá verksmiðjum til býla, símamiðstöðva til tónlistarhúsa.

Herferðin einblíndi á að hafa stjórn á hávaða á vinnustöðum með slagorðinu „hávaði á vinnustöðum - hann getur kostað þig meira en bara heyrnina“.

Frekari upplýsingar um vandamál af völdum hávaða á OSHwiki

Byggingariðnaðurinn er einn af stærstu iðngreinum Evrópu.

Því miður býr hann einnig við eina verstu stöðu vinnuverndarmála, vandamál sem kostar fyrirtæki og skattgreiðendur milljarða evra á hverju ári fyrir utan þær hryllilegu mannlegu þjáningar sem hann veldur.

Herferðin var hönnuð til þess að aðstoða alla hagsmunaaðila í iðnaðinum við að byggja öruggara, heilbrigðara, og afkastameira vinnuumhverfi.

Frekari upplýsingar: OSHwiki

Um Evrópu verða milljónir starfsmanna fyrir hættulegum áhrifum efna á vinnustöðum og misbrestur á því að stýra tengdum hættum getur skaðað heilbrigði fólks með margskonar hætti.

Evrópulöggjöf kveður á um skyldur atvinnurekenda til þess að hafa stjórn á slíkum hættum og mjög mikið er til af leiðbeiningum fyrir atvinnurekendur og starfsmenn en það þarf að framfylgja því ef vernda á heilbrigði starfsmanna.

Lykilmarkmið herferðarinnar var að auka vitund um hætturnar og að hvetja til aðgerða til þess að draga úr heilbrigðishættum við notkun hættulegra efna.

Frekari upplýsingar um stjórnun hættuefna á vinnustöðum

Streita ber ábyrgð á milljónum töpuðum vinnudögum á hverju ári.

Of mörg fórnarlömb bera þjáningar sínar í einrúmi og of mörg fyrirtæki átta sig ekki á því í hvaða umfangi streita hefur slæm áhrif á frammistöðu fyrirtækisins.

Herferðin einblíndi á forvarnir og stjórnun streitu á vinnustöðum.

Frekari upplýsingar um sálfélagslega áhættu og streitu á vinnustöðum

Á hverju ári deyja þúsundir einstaklinga í vinnuslysum í Evrópusambandinu og milljónir slysa leiða til fjarvista frá vinnu í meira en þrjá daga.

Vandamálið er sérstaklega alvarlegt í smáum og meðalstórum fyrirtækjum.

Herferðin einblíndi á forvarnir gegn vinnutengdum slysum.

Frekari upplýsingar um efnið á OSHwiki

Stoðkerfisvandamál er einn algengusti vinnutengdi kvillinn sem hrjáir milljónir evrópskra starfsmanna í öllum atvinnugeirum og kostar atvinnurekendur milljarða evra.

Hins vegar má koma í veg fyrir stóran hluta vandamálsins með því að fylgja þeim heilbrigðis-, öryggisreglum og leiðbeiningum um góða starfshætti sem þegar eru til staðar.

Fyrsta herferð EU-OSHA einblíndi á skilvirka stjórnun stoðkerfisvandamála.

Frekari upplýsingar um vinnutengdar stoðkerfisraskanir

• Rammatilskipunin um vinnuvernd

• Vinnustaðir, búnaður, merki, persónulegur hlífðarbúnaður

• Útsetning kemískra efna og öryggi þeirra

• Útsetning á líkamlegum hættum

• Útsetning á líffræðilegum efnum

• Ákvæði um vinnuálag, vinnuvistfræði og sálfélagslegar áhættur

• Ákvæði fyrir sérstakar atvinnugreinar og launþega

Yfirlit yfir tilskipanirnar er aðeins í boði á ensku en hlekkir í lok hverrar samantektar eru á heildartexta tilskipunarinnar á öllum tilskipunum ESB.

Auk rammatilskipunarinnar hefur röð sjálfstæðra tilskipana, sem fjalla um sérstakar hliðar vinnuverndar, verið samþykktar. Þrátt fyrir það heldur rammatilskipunin áfram að gilda um öll svið sem sjálfstæðu tilskipanirnar fjalla um. Þar sem sjálfstæðu tilskipanirnar innihalda strangari og sértækari ákvæði að þá gilda þau. Sjálfstæðu tilskipanirnar sérsníða meginreglur rammatilskipunarinnar að:

• Ákveðnum verkefnum (t.d. handvirkri meðhöndlun á byrði)
• Sérstökum hættum á vinnustöðum (t.d. útsetning á hættulegum efnum eða eðlisfræðilegum áhrifavöldum)
• Sérstökum vinnustöðum og atvinnugreinum (t.d. tímabundnum vinnustöðum, námuiðnaði, fiskiskipum)
• Sérstökum starfsmannahópum (t.d. þunguðum konum, ungum launþegum, starfsmönnum með fastan ráðningarsamning)
• Ákveðnum vinnutengdum þáttum (t.d. skipulagi vinnutímans)

Sjálfstæðu tilskipanirnar skilgreina hvernig eigi að leggja mat á þessar áhættur og kveða stundum á um mörk fyrir ákveðin efni eða áhrifavalda.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur tilkynnt þrjár efstu öryggisráðstafanir og heilsuverkefni í samskiptum sínum Öruggari og heilbrigðari vinna fyrir alla - Nútímavæðing á löggjöf ESB um atvinnuvernd og heilbrigði, sem byggist á mati á lokaskýrslu Evrópusambandsins varðandi tilskipun um atvinnuvernd og heilbrigði (REFIT endurskoðunarmat).

Auk þess tengjast sumar tilskipanir ESB, sem byggja á 114. grein sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins, vinnuverndarmálum. Á þeim lagagrunni hefur röð tæknilegra tilskipana, undir hinni svokölluðu nýju nálgun verið samþykkt þar sem evrópsku staðlasamtökin - Staðlasamtök Evrópu (CEN), Rafstaðlasamtök Evrópu (CENELEC) og Fjarskiptastaðlasamtök Evrópu (ETSI) – kveða á um og uppfæra Evrópustaðla með reglulegum hætti.

Evrópski stefnuramminn um vinnuvernd 2021-2027 kveður á um pólitískan ramma fyrir stefnu heilbrigðis- og öryggismála í Evrópu. Upphafspunktur löggjafarmála á Evrópuvettvangi er sá að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins býr til drög að lagafrumvarpi. Samkvæmt hefðbundna löggjafarferlinu er það ráðherraráðið og Evrópuþingið sem samþykkja tilskipanir Evrópusambandsins. Í nokkrum tilvikum fela þau framkvæmdastjórn Evrópusambandsins löggjafarvaldið til þess að samþykkja tilskipanir varðandi tæknilegar framfarir.

Aðilar vinnumarkaðarins í Evrópu leika mikilvægt hlutverk í evrópska ákvarðanatökuferlinu á sviði vinnuverndarmála því samráð er haft við þá á ýmsum stigum. Sáttmálinn um starfshætti Evrópusambandsins gerir einnig ráð fyrir möguleika á því að samþykkja einhliða samkomulög. Fram að þessu hefur samráðið við aðila vinnumarkaðarins í Evrópu leitt til samþykktar á fjölmörgum einhliða samkomulögum.

Fyrstu evrópsku tilskipanirnar um vinnuverndarmál voru samþykktar á grunni almennra ákvæða um markaðssamræmingu. Það var vegna þess að sérstakar valdheimildir skorti í sáttmálanum á sviði vinnuverndarmála þangað til um miðjan níunda áratug síðustu aldar. Fyrir þann tíma var litið á vinnuverndarmál sem viðauka við markaðssamræmingu og efnahagsstefnur Efnahagsbandalags Evrópu. Til dæmis, var tilskipun 77/576/EBE um samræmingu á innlendri löggjöf um öryggismerki á vinnustöðum og tilskipun 78/610/EBE um samræmingu á útsetningarmörkum vínílklóríðeinliða á vinnustöðum, samþykktar á þeim grunni.

Einingarlög Evrópu 1987 var stórt skref fram á við, því þau kynntu til sögunar nýtt lagaákvæði um félagsmálastefnu í sáttmálanum sem miðaði að úrbótum, einkum á vinnuumhverfinu hvað varðar vinnuvernd launþega. Með því að setja þetta ákvæði í sáttmálann að þá var mikilvægi vinnuaðstæðna gert skýrt. Auk þess heimilaði nýi félagsmálakaflinn framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að efla samræður á vinnumarkaði á milli atvinnurekenda og fulltrúa launþega á Evrópuvettvangi.

Með Amsterdamsáttmálanum 1997 voru valdheimildir á sviði félagsmálastefnu í Evrópu styrktar enn frekar með því að setja félagsmálasamninginn inn í sáttmálann. Lissabonsáttmálinn — fyrir utan að endurraða greinunum um félagsmálastefnuna — viðhélt innihaldi ákvæða fyrrum greinar 136 ff TEC (nú grein 151 ff í sáttmálanum um starfshætti Evrópusambandsins).

Leiðtogi fyrirtækis — háttsettir yfirmenn, framkvæmdastjórar og/eða stjórn — eru í stöðu til þess að koma í veg fyrir slys og vanheilsu á vinnustöðum. Þeir geta gert það með því að:

• Skuldbinda sig og miðla skilvirkri vinnuverndarstefnu yfirstjórnenda
• Þróa kraftmikil öryggis- og heilbrigðisstjórnunarkerfi
• Fylgjast með frammistöðu kerfanna
• Sýna gott fordæmi með því að fylgja ávallt öllum öryggisferlum
• Hvetja starfsfólk til þess að taka þátt í því að tryggja gott öryggi og heilbrigði

Óskilvirk eða engin forysta í vinnuverndarmálum getur leitt til slysa eða jafnvel dauðsfalla svo og lélega geð- og líkamlega heilsu meðal starfsmanna. Hún getur skaða orðstír fyrirtækisins. Léleg forysta getur raunar haft í för með sér töluverðan fjárhagslegan kostnað vegna til að mynda, veikindadaga, tapaðs tíma og bótagreiðslna.

Góð forysta í vinnuverndarmálum hins vegar:

• Kemur í veg fyrir slys og sjúkdóma
• Eykur afköst og skilvirkni
• Bætir starfsandann
• Hjálpar fyrirtækjum við að fá nýja samninga og laða að sér hæfa starfsmenn

Þú getur tekið nokkur einföld skref til þess að tryggja að fyrirtækið þitt njóti góðs af góðri forystu í vinnuverndarmálum. Hér eru nokkur hagnýt ráð sem byggja á leiðarvísi frá bresku Health and Safety Executive:

• Framkvæmdu áhættumat reglulega og gerðu ráðstafanir í samræmi við niðurstöðurnar
• Hafðu ávallt öryggis- og heilbrigðisáhrif í huga við komu nýrra starfsmanna, verkferla og vinnuaðferða
• Sýnileg forysta er áhrifarík forysta. Tryggðu að leiðtogar heimsæki verksmiðjugólf reglulega í fyrirtækinu til þess að tala við starfsmenn um vinnuverndarvandamál og -lausnir
• Sýndu fram á skuldbindingu þína með því að tryggja að öryggis- og heilbrigðismál séu ávallt á dagskrá stjórnarfunda
• Veittu öllum leiðtogum öryggis- og heilbrigðisþjálfun til þess að stuðla að aukinni vitund um gildi vinnuverndar

Einn af lyklunum að góðri forystu í vinnuverndarmálum er að fá starfsmenn til liðs við sig. Atvinnurekendum ber lagaleg skylda til þess að ráðfæra sig við starfsmenn um öryggis- og heilbrigðismál. En það er nokkur ávinningur í því að ganga lengra en lágmarkskröfurnar. Vinnuverndarstjórnun er líklegri til þess að heppnast ef hún hvetur til virkar þátttöku starfsmanna og kemur á samtali á milli starfsmanna og stjórnenda.

Árið 2012 hratt EU-OSHA af stað tveggja ára herferð um þetta efni, undir heitinu Vinnuvernd er allra hagur 2012-2013 vinnuvernd - allir vinna.

Herferðinni lauk með viðmiðunarviðburði þar sem aðilar herferðarinnar skiptust á dæmum um góðar starfsvenjur, vinnusmiðjur um efni eins og „leiðtogaþjálfun“ og „öryggis- og heilbrigðismenning fyrirtækis“ voru haldnar.