OiRA is een platform dat ontwikkeld is om micro- en kleine organisaties gebruiksvriendelijke tools te verschaffen die hen door het risicobeoordelingsproces leiden. De OiRA-software, die in 2009 door EU-OSHA werd ontwikkeld, is sinds 2010 in gebruik. De software is gebaseerd op RI&E, een succesvol en veelgebruikt risicobeoordelingsinstrument van Nederlandse bodem. 

De OiRA-software van EU-OSHA helpt sectorale sociale partners (werkgevers- en werknemersorganisaties) en nationale instanties (ministeries, arbeidsinspecties, arbeidsveiligheidsorganisaties enz.) om sectorspecifieke risicobeoordelingsinstrumenten te ontwikkelen die gericht zijn op kleine bedrijven.

Bezoek de website van het OiRA-project voor actuele informatie over OiRA (OiRA-partners, bestaande of binnenkort te verschijnen OiRA-tools).

Risicobeoordeling ligt aan de basis van elke aanpak op het gebied van beheer van veiligheid en gezondheid op het werk (VGW) en is essentieel voor het creëren van een gezonde werkplek. 

Via OiRA ondersteunt EU-OSHA het Strategisch EU-kader voor gezondheid en veiligheid op het werk 2021-2027, dat in juni 2021 in werking is getreden. OiRA vergemakkelijkt de risicobeoordeling met als doel dat meer micro- en kleine ondernemingen VGW-risico’s gaan beoordelen en de kwaliteit van hun risicobeoordelingen verbeteren. Met behulp van de tools kunnen ondernemingen het risicobeoordelingsproces opstarten (of verbeteren). Op deze manier kunnen de OiRA-tools ondernemingen helpen concurrerender te worden, bijvoorbeeld door de met beroepsziekten gemoeide kosten te verlagen, ongevallenrisico’s tot een minimum te beperken en de algemene arbeidsomstandigheden en prestaties van de organisatie te verbeteren.

Risicobeoordeling is in het bedrijfsleven inmiddels een ingeburgerd proces en wordt op honderdduizenden werkplekken in heel Europa gebruikt om risico’s te voorkomen. Maar sommige ondernemingen, vooral micro- en kleine organisaties, lopen bij het beoordelen van de risico’s tegen problemen aan. OiRA kan de risicobeoordeling vergemakkelijken door organisaties de middelen aan de hand te doen die zij nodig hebben om aan de uitdagingen het hoofd te bieden.

Toepassing van OiRA-instrumenten heeft een aantal voordelen:

• Het gebruik van de OiRA tools is gratis
• De tools zijn online beschikbaar
• Er is een mobiele applicatie beschikbaar
• De tools zijn sectorgericht
• De tools kunnen tot op zekere hoogte worden afgestemd op de omstandigheden van de betrokken onderneming
• Het is mogelijk om met behulp van de tools een actieplan te ontwikkelen en te kiezen uit een lijst van voorgestelde maatregelen.

Het OiRA-proces bestaat uit vijf belangrijke stappen:

1. Voorbereiding: de onderneming beantwoordt een paar eenvoudige vragen op basis waarvan zij de risicobeoordeling tot op zekere hoogte kan afstemmen op haar eigen specifieke kenmerken
2. Inventarisatie: mogelijke gevaren op het werk worden opgespoord en er wordt gekeken wie hieraan mogelijk blootstaan
3. Evaluatie: deze stap bestaat uit het prioriteren van de in kaart gebrachte risico’s. Door risico’s te prioriteren, kan later worden bepaald welke maatregelen er eerst moeten worden genomen
4. Actieplan: de tool helpt bij de opstelling van een actieplan en bij het nemen van de beslissing hoe de risico’s worden weggenomen of beheerst
5. Rapport: tot slot worden automatisch een rapport en een actieplan gegenereerd die kunnen worden afgedrukt en/of gedownload, zodat de resultaten van het risicobeoordelingsproces kunnen worden gedocumenteerd.

Voor inschrijving is een geldig e-mailadres voldoende. Elke persoon of organisatie kan de OiRA-tools kiezen die het best bij zijn/haar land, sector en onderneming passen. 

Bekijk de beschikbare OiRA-tools per sector en per land op de website van het OiRA-project.

Alle OiRA-tools zijn gemaakt door of met medewerking van de sociale partners en/of nationale instanties. Bent u een sociale partner of een nationale instantie/autoriteit en wilt u worden betrokken bij het project en een of meer sectorale OiRA-tools ontwikkelen, ga dan voor meer informatie naar de OiRA-website.

Veel organisaties hanteren een definitie van nanomaterialen waarin de gemeenschappelijke factor is dat het materialen zijn die deeltjes bevatten met een of meer externe dimensies tussen 1 en 100 nanometer (nm). Lees de definitie van nanomaterialen van de Europese Commissie.

Qua grootte zijn nanomaterialen, die wel 10 000 keer kleiner kunnen zijn dan een menselijke haar, te vergelijken met atomen of moleculen. 'Nano' duidt erop dat ze zeer klein zijn: een nanometer is 10–9 meter. Nanomaterialen verschillen niet alleen door hun geringe grootte van vergelijkbare, grootschaligere materialen, maar ook door andere fysieke of chemische eigenschappen, waaronder hun vorm en oppervlak. 

Door deze aparte eigenschappen bieden nanomaterialen nieuwe, sensationele mogelijkheden op allerlei gebieden, zoals bijvoorbeeld dat van de techniek, de informatie- en communicatietechnologie en de medische en farmaceutische industrie. Dezelfde kenmerken die nanomaterialen hun unieke eigenschappen geven zijn echter ook verantwoordelijk voor hun gevolgen voor de volksgezondheid en het milieu. 

Nanomaterialen kunnen zich van nature voordoen bij bijvoorbeeld vulkaanuitbarstingen of kunnen het bijproduct van menselijke activiteiten zijn. Denk aan dieseluitlaatgassen of tabaksrook.  Van bijzonder belang zijn echter speciaal geproduceerde nanomaterialen. Deze bevinden zich al in een zeer breed aanbod van producten en toepassingen.

Sommige van dergelijke nanomaterialen worden al tientallen jaren gebruikt, zoals synthetische amorfe silica in beton, banden en levensmiddelen. Andere zijn pas recentelijk ontdekt, zoals nanotitaniumdioxide als UV-werende stof in verven of zonnebrandmiddelen, nanozilver als antibacterieel middel in textiel en medische toepassingen of koolstofnanobuizen, die een brede toepassing hebben vanwege hun mechanische sterkte, hun geringe gewicht, hun warmteverspreidende eigenschappen en hun elektrisch geleidend vermogen. Denk voor toepassingen aan de elektronica, energieopslag, de bouw van ruimtevaartuigen en voertuigen, en sportattributen. Er worden met grote regelmaat nieuwe generaties van nanomaterialen ontwikkeld en de markt ervoor zal naar verwachting blijven groeien.

De blootstelling aan nanomaterialen kan gezondheidsrisico's met zich meebrengen. Het Wetenschappelijk Comité voor nieuwe gezondheidsrisico’s (WCNG) heeft vastgesteld dat blootstelling aan een aantal geproduceerde nanomaterialen tot gezondheidsrisico's kan leiden. Niet alle nanomaterialen zijn echter per definitie giftig. Het onderzoek dat hiernaar wordt uitgevoerd moet dan ook toegespitst worden op de afzonderlijke materialen.

De belangrijkste gevolgen van de blootstelling aan nanomaterialen zijn in de longen gevonden en zijn bijvoorbeeld ontstekingen, weefselschade, fibrose en tumoren. Ook het hart en het vaatstelsel kunnen worden aangetast. Bepaalde typen koolstofnanobuizen kunnen asbestachtige gevolgen hebben. Gebleken is dat behalve de longen ook andere organen en weefsels door nanomaterialen kunnen worden aangetast, waaronder de lever, de nieren, het hart, de hersenen, het skelet en zacht weefsel.

Door hun geringe grootte en grote oppervlak kunnen fijne nanomaterialen in poedervorm tot ontploffingsgevaar leiden, terwijl dat bij hun grovere varianten niet het geval hoeft te zijn.

Lees het document over typen nanomaterialen en hun toepassingen, alsmede veiligheidsaspecten van de Europese Commissie en de publicatie over blootstelling aan nanodeeltjes op de werkplek van EU-OSHA.

Medewerkers kunnen tijdens een productieproces in contact komen met nanomaterialen. In verschillende stadia van de toeleveringsketen kunnen nog veel meer werknemers aan nanomaterialen worden blootgesteld, zonder dat zij dit beseffen; daarom is het onwaarschijnlijk dat er voldoende maatregelen worden genomen om blootstelling te voorkomen. Lees onze publicatie over de risicoperceptie en informatieverstrekking met betrekking tot de risico's van nanomaterialen op het werk.

De blootstelling aan nanomaterialen kan zich derhalve voordoen in diverse werkomgevingen waar deze materialen worden gebruikt of verwerkt, waardoor ze via de lucht kunnen worden verspreid en kunnen worden ingeademd of in de contact met de huid kunnen komen; dit kan bijvoorbeeld plaatsvinden in de gezondheidszorg of in een laboratorium, maar ook in de onderhoudssector of de bouw.

Lees meer over de blootstelling aan nanomaterialen op de werkplek.

De EU-wetgeving met betrekking tot de bescherming van werknemers geldt ook voor nanomaterialen, hoewel er niet expliciet naar deze materialen wordt verwezen.  Relevant in dit verband zijn Kaderrichtlijn 89/391/EEG, Richtlijn 98/24/EG inzake chemische agentia en Richtlijn 2004/37/EG inzake de bescherming tegen carcinogene of mutagene agentia, alsmede de wetgeving met betrekking tot chemicaliën (de REACH- en de CLP-verordening). Dit betekent dat werkgevers de risico's van nanomaterialen op het werk moeten beoordelen en in juiste banen moeten leiden. Als het gebruik en de ontwikkeling van nanomaterialen niet kunnen worden uitgebannen en er geen minder gevaarlijke materialen en processen voor in de plaats kunnen komen, moet de blootstelling van de werknemer worden geminimaliseerd door preventiemaatregelen, waarbij de volgende hiërarchie geldt:

1. technische beheersingsmaatregelen bij de bron;
2. organisatorische maatregelen;
3. persoonlijke beschermingsmiddelen, in laatste instantie.

Te midden van alle onduidelijkheden blijft als feit overeind dat er ernstige ongerustheid heerst over de gezondheids- en veiligheidsrisico's van nanomaterialen. Daarom moeten werkgevers, samen met werknemers, een preventieve aanpak volgen als het gaat om de keuze van maatregelen die de risico's moeten indammen.

Het kan lastig zijn om nanomaterialen en hun uitstootbronnen te herkennen en de mate van blootstelling eraan goed in te schatten, maar met deze informatie en hulpmiddelen is het risicobeheer van nanomaterialen op de werkplek goed uit te voeren.

EU-OSHA geeft specifiek advies voor de risicobeheersing van nanomaterialen in de gezondheidszorg en de onderhoudssector. Ook andere organisaties hebben nuttig informatiemateriaal samengesteld, bijvoorbeeld over nanomaterialen in de bouw  en in de meubelbranche of op het gebied van onderzoek en ontwikkeling.

Lees de beproefde methoden die andere bedrijven hebben toegepast voor de omgang met nanomaterialen op de werkplek in voorbeelden van goede praktijken

We associëren het woord 'groen' doorgaans met veiligheid – maar wat goed is voor het milieu, is niet automatisch goed voor de veiligheid en de gezondheid van mensen die een groene baan hebben. Het komt voor dat nieuwe wetgeving en technologieën die bedoeld zijn om het milieu te beschermen, tot gevolg hebben dat werknemers in gevaar worden gebracht. Zo heeft de vermindering van de hoeveelheid afval dat naar stortplaatsen moet worden afgevoerd, geleid tot een stijging van het aantal ongevallen en ziekten onder de werknemers die dit afval verwerken.

De nieuwe technologieën en werkprocessen die met groene banen verband houden, kunnen tot nieuwe gevaren leiden, die op hun beurt om nieuwe combinaties van vaardigheden vragen: de 'oude' kennis op het gebied van veiligheid en gezondheid kan niet zomaar naar deze nieuwe technologieën en werkprocessen worden overgeheveld. Bij de installatie van bijvoorbeeld een zonneboiler moeten de dakdekker, de loodgieter en de elektricien nauw samenwerken.

Als de groene economie werkelijk zo snel groeit als wordt voorspeld, kan dat tot vaardigheidstekorten leiden. Dit kan tot gevolg hebben dat onervaren werknemers zich moeten bezighouden met processen waarvoor ze niet zijn opgeleid en waarbij hun veiligheid en gezondheid gevaar lopen. Daarnaast is het mogelijk dat het personeelsbestand verder gepolariseerd raakt en dat lager opgeleide werknemers zich gedwongen zien genoegen te nemen met slechtere arbeidsomstandigheden. Tot slot kunnen veiligheid en gezondheid onder druk van economische en politieke overwegingen uit het zicht raken.

Willen groene banen werkelijk duurzaam worden, dan moeten we ervoor zorgen dat deze zowel de veiligheid en de gezondheid van de werknemers als het milieu ten goede komen. Net als in andere sectoren spelen veiligheid en gezondheid in de groene economie een cruciale rol bij het verbeteren van het concurrentievermogen en de productiviteit. De sector ontwikkelt zich razendsnel en daarom moeten we ervoor zorgen dat wat goed is voor het milieu, ook goed is voor de werknemers.

Gezien de snelheid waarmee de groene economie naar verwachting zal groeien, is het van groot belang dat we nieuwe of opkomende risico's voor de veiligheid en de gezondheid op het werk tijdig onderkennen. Daarom heeft EU-OSHA een gedetailleerde Foresight-studie uitgevoerd om te achterhalen hoe de groene werkgelegenheid zich in de periode tot 2020 zal ontwikkelen en wat deze ontwikkeling voor de veiligheid en de gezondheid op het werk zal betekenen. In deze studie worden aan de hand van de ontwikkelingen op het gebied van groene technologieën onder verschillende economische en sociale omstandigheden diverse toekomstscenario's beschreven. Het doel is de aandacht te vestigen op mogelijke risico's voor de veiligheid en de gezondheid in deze sector en met name EU-beleidsmakers instrumenten aan te reiken om de werkplek van de toekomst vorm te geven en de veiligheid en de gezondheid van de Europese werknemers te beschermen.

Meer informatie:

Het Foresight-rapport over de gevolgen voor de veiligheid en de gezondheid in groene banen

De samenvatting van het rapport en de scenario's

Cartoons over de nieuwe en opkomende risico's voor veiligheid en gezondheid in de scenario's

EU-OSHA heeft ook diepgravend onderzoek verricht naar OSH-kwesties in verband met specifieke vlakken van groene technologie, die worden uitgelicht in de prognosestudie. Daarbij gaat het onder meer om kleinschalige toepassingen voor zonne-energie, groen bouwen of windenergie.

Lees meer op:

• E-fact over veiligheid en gezondheid op het werk en kleinschalige toepassingen voor zonne-energie
• E-fact over veiligheid en gezondheid op het werk en groene gebouwen
• Veiligheid en gezondheid op het werk en windenergie: lees hetrapport en de samenvattend E-fact.

Er zijn ook checklists verkrijgbaar om potentiële gevaren voor de veiligheid en gezondheid van werknemers in verband met deze groene technologieën vast te stellen. Deze checklists bevatten tevens voorbeelden van preventieve maatregelen en zouden kunnen worden gebruikt als ondersteuning van het risicobeoordelingsproces op de werkplek:

• Checklist veiligheid en gezondheid op het werk en kleinschalige toepassingen voor zonne-energie
• Checklist veiligheid en gezondheid op het werk en groene gebouwen
• Checklist veiligheid en gezondheid op het werk en windenergie