Toekomstige ontwikkelingen en crises in verband met klimaatverandering

Aandachtspunten van de verkennende studie

• Onderzoeken hoe beleid en praktijken op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk zich moeten ontwikkelen om in te spelen op de veranderende werkomstandigheden die het gevolg zijn van klimaatverandering en daarmee samenhangende ontwikkelingen.
• Verder kijken dan alleen de directe klimaatgerelateerde risico’s (zoals hittestress) en onderzoeken hoe de aanpassing aan het ‘nieuwe normaal’ werkomstandigheden zal beïnvloeden.
• In kaart brengen van nieuwe risico’s voor werknemers als gevolg van veranderingen in de werkomgeving, werktijden, blootstelling, materialen, productieprocessen en vereiste vaardigheden.
• Inzichten aanreiken om beleidsmakers en belanghebbenden te helpen anticiperen op nieuwe veranderingen en verstoringen, en tegelijkertijd de veiligheid en gezondheid van werknemers in de komende decennia waarborgen.

Wat klimaatverandering en daarmee samenhangende ontwikkelingen betekenen voor banen, werkplekken en veiligheid en gezondheid op het werk

• Klimaatverandering, variërend van steeds vaker voorkomende droogtes, hittegolven en overstromingen tot nieuwe ziekteverspreiders, verandert de manier waarop we ons werk doen.
• Bovendien zullen daarmee verband houdende preventie- en aanpassingsmaatregelen, zoals nieuw ontworpen infrastructuur, aangepaste stadsplanning, nieuwe organisatorische processen of nieuwe soorten banen, van invloed zijn op de werkomstandigheden.
• Klimaatmaatregelen zoals de Europese Green Deal, het koolstofarm maken van de economie en de overgang naar een circulaire economie zullen een grote invloed hebben op regio’s, gemeenschappen en werkplekken.
• Aanpassing brengt voor de veiligheid en gezondheid op het werk zowel uitdagingen als kansen met zich mee. Zo kunnen activiteiten van de circulaire economie, zoals reparatie, recycling en demontage, duurzame banen opleveren, maar kunnen ook nieuwe risico’s ontstaan in verband met materialen, afvalverwerking of vervoer.
• Deze gevolgen worden versterkt door bredere factoren, aangezien migratie, geopolitieke spanningen en economische onzekerheid bepalend zijn voor de ontwikkelingen binnen organisaties en op arbeidsmarkten.

Welke risico’s voor de veiligheid en gezondheid op het werk moeten worden aangepakt?

• Gezondheidsrisico’s in verband met lichamelijk en geestelijk welzijn, opkomende door vectoren overgedragen ziekten en nieuwe blootstellingspatronen.
• Gevaarlijke stoffen, vervuiling en hittestress.
• De vraag naar meer veerkracht en nieuwe vaardigheden om het hoofd te bieden aan onzekerheid als gevolg van bedrijfsverstoringen door financiële, technische of maatschappelijke instabiliteit.
• Nieuwe technologieën en functieprofielen die voortvloeien uit klimaatactie (bv. de groene transitie), zoals hernieuwbare energie, elektrificatie, duurzaam bouwen, veerkrachtig stedenbouwkundig ontwerp en veranderingen in het voedselsysteem.
• Toenemende ongelijkheid, met name in de behandeling van oudere werknemers en werknemers met bestaande aandoeningen.

Toekomstscenario’s

In de toekomstscenario’s wordt gekeken naar de mogelijke indirecte gevolgen van klimaatverandering voor gezondheid en veiligheid op het werk. Er worden verschillende situaties beschreven die in de toekomst zouden kunnen ontstaan. Dit zijn geen voorspellingen, maar voorbeelden die laten zien hoe belangrijke onzekerheden op elkaar kunnen inwerken. De scenario’s laten zien wat er kan gebeuren, zodat mensen zich een beeld kunnen vormen van de verschillende mogelijke uitkomsten en na kunnen denken over de gevolgen daarvan.

Scenario 1 – Rechtvaardige transitie: Dit is het meest optimistische scenario waarin klimaatneutraliteit en een sterke bescherming van werknemers zich beiden verder ontwikkelen.

Scenario 2 – Paradijzen voor veiligheid en gezondheid op het werk: Er zijn krachtige systemen voor veiligheid en gezondheid op het werk, maar klimaatactie schiet tekort, wat leidt tot grote ongelijkheid en afhankelijkheid van automatisering.

Scenario 3 – Klimaatrace: Overhaaste klimaatmaatregelen zonder garanties voor veiligheid en gezondheid op het werk leiden tot aanzienlijke nieuwe risico’s voor werknemers.

Scenario 4 – Hoop op organisatie van onderaf: Gezien de zwakke instellingen moet bescherming van werknemers van onderaf worden georganiseerd, wat duidelijk maakt hoe risicovol het is om te vertrouwen op een inactieve overheid.

Hoewel we ons bij het opstellen van onze scenario’s hebben laten leiden door beschikbare gegevens, richt ons verkennend onderzoek zich in eerste instantie op de factoren eco-angst, massamigratie, de bredere economie, technologie, klimaatadaptatie, nieuwe manieren van werken en waarden, en opkomende vaardigheden en beroepen.