You are here

Gevaarlijke stoffen

Dangerous substances. Two female workers in a laboratory

Gevaarlijke stoffen, dat wil zeggen vloeistoffen, gassen of vaste stoffen die een risico vormen voor de gezondheid of de veiligheid van werknemers, komen op vrijwel alle werkplekken voor. In heel Europa komen miljoenen werknemers in contact met chemische en biologische agentia die hen letsel kunnen toebrengen.

Voor 15 % van de werknemers in de EU maakt de omgang met gevaarlijke stoffen deel uit van hun werkzaamheden en nog eens 15 % laat weten op het werk rook, dampen, poeder of stof in te ademen.

Sommige zeer gevaarlijke stoffen, zoals asbest, dat longkanker en andere dodelijke aandoeningen van de ademhalingsorganen veroorzaakt, zijn nu verboden of bevinden zich onder strikte controle. Andere schadelijke stoffen worden echter nog op grote schaal gebruikt, en er is wet- en regelgeving voorhanden die ervoor zorgt dat de daaraan verbonden risico's naar behoren worden beheerd.

Gezondheidsrisico's

De gezondheidsproblemen die kunnen worden veroorzaakt door het werken met gevaarlijke stoffen variëren van lichte oog- en huidirritaties tot ernstige gevolgen zoals geboorteafwijkingen en kanker.  De gevolgen kunnen acuut zijn op zich op de lange termijn manifesteren, en sommige stoffen hebben een cumulatief effect. cumulative effect. Enkele van de meest voorkomende gevaren zijn:

Biologische agentia

Bacteriën, virussen, schimmels en parasieten komen in vele sectoren voor. Ze zijn doorgaans niet zichtbaar, waardoor de gevaren die eraan zijn verbonden niet altijd worden onderkend.

Met name in bepaalde sectoren lopen werknemers het risico om te worden blootgesteld aan schadelijke biologische agentia:

  • Gezondheidszorg
  • Landbouw
  • Veterinaire diensten
  • Schoonmaak en onderhoud
  • Riolering en afvalbeheer
  • Tuinieren
  • Laboratoriumwerk

Meer informatie:

Andere publicaties met betrekking tot biologische agentia:

Opkomende risico's

Nieuwe technologieën, groeiende sectoren en veranderingen in de manier waarop werk georganiseerd wordt kunnen leiden tot een groter risico op schade door biologische of chemische agentia. In de milieusector kunnen innovatieve technologieën bijvoorbeeld risico's met zich meebrengen waarover nog weinig bekend is. Een ander voorbeeld is dat steeds meer werknemers aan gevaarlijke stoffen worden blootgesteld in dienstverlenende beroepen zoals de thuiszorg en afvalbeheer, waar de blootstelling uiteenloopt, maar de kennis van de betreffende gevaren gering is. Het is belangrijker dan ooit dat werkgevers en werknemers de potentiële risico's kennen en preventieve maatregelen nemen.

Lees meer over opkomende risico's, groene banenen nanomaterialen.

Meer informatie over opkomende risico's:

Advies voor werkgevers

Om werknemers te beschermen tegen gevaarlijke stoffen moet allereerst een risicobeoordeling worden uitgevoerd. Vervolgens dienen er maatregelen te worden genomen om de risico's weg te nemen of tot een minimum te beperken. Ten slotte moet de stand van zaken regelmatig worden opgenomen en moet de doeltreffendheid van de genomen maatregelen worden beoordeeld.

De lidstaten hebben een aantal modellen ontwikkeld om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen een risicobeoordeling uit te voeren. Lees op de OSHwiki-site meer over risicobeheer voor gevaarlijke stoffen.

Werkgevers dienen tevens speciale aandacht te besteden aan groepen die een verhoogd risico lopen, zoals jongeren, zwangere vrouwen of moeders die borstvoeding geven, en die bij wet recht hebben op bijzondere bescherming.

Preventieve maatregelen

De Europese wetgeving voorziet in een hiërarchie van maatregelen die werkgevers moeten nemen om het risico van gevaarlijke stoffen voor werknemers te beheersen. Verwijdering en vervanging staan bovenaan in de hiërarchie van beheersmaatregelen.

  • Het gebruik van gevaarlijke stoffen moet waar mogelijk worden weggenomen door het proces of het product waarin de stof wordt gebruikt aan te passen
  • Als verwijdering niet mogelijk is, moet de gevaarlijke stof worden vervangen door een niet- of minder gevaarlijke stof
  • Daar waar de risico's voor werknemers niet worden voorkomen, dienen collectieve beheersmaatregelen te worden genomen om die risico's weg te nemen of te beperken. Bij wet moeten persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) in laatste instantie worden gebruikt, indien blootstelling niet doeltreffend genoeg kan worden verminderd met andere maatregelen.  
  • Voor een aantal gevaarlijke stoffen bestaan er grenswaarden voor blootstelling die in acht genomen dienen te worden
  • Risicobeheersing van gevaarlijke stoffen
  • PPT Gevaarlijke stoffen en risicobeoordeling (in 22 talen)
  • Lees de factsheet van EU-OSHA over het verwijderen en vervangen van gevaarlijke stoffen.

Goede communicatie

Werknemers moeten met het oog op hun veiligheid op de hoogte worden gehouden van:

  • De bevindingen van de risicobeoordeling van hun werkgever
  • De gevaren waaraan ze worden blootgesteld en welke gevolgen deze voor hen kunnen hebben
  • Wat ze moeten doen om hun veiligheid en die van anderen te waarborgen
  • Hoe ze kunnen controleren en ontdekken of dingen niet goed gaan
  • Bij wie ze problemen moeten melden
  • De resultaten van de controle van blootstellingsniveaus of gezondheidsbewaking
  • Preventieve maatregelen die moeten worden genomen in geval van onderhoudswerk
  • Eerste hulp en procedures in noodgevallen

Lees de e-fact van EU-OSHA over gevaarlijke stoffen en succesvolle communicatie op de werkplek.

Juridische waarborgen

Werkgevers in de EU zijn wettelijk verplicht om hun werknemers te beschermen tegen schade door gevaarlijke stoffen op de werkplek. Werkgevers moeten risicobeoordelingen uitvoeren en daarnaar handelen. Zij zijn tevens verplicht om werknemers van informatie te voorzien en ze op te leiden op het gebied van gevaarlijke stoffen en gevaarlijke bijproducten. Lees samenvattingen van de relevante EU-wetgeving.

EU-verordeningen inzake veiligheid en gezondheid op het werk zijn opgenomen in de nationale wetgeving, maar lidstaten hebben tevens het recht om er aanvullende of strengere bepalingen in op te nemen betreffende de bescherming van werknemers. Het is daarom belangrijk dat bedrijven de specifieke wet- en regelgeving in elk betrokken land raadplegen.

Lees meer over: