Klimaatverandering en veiligheid en gezondheid op het werk

Uit gegevens blijkt dat klimaatverandering nu al een invloed heeft op werkplekken: een derde van de werknemers in de EU wordt blootgesteld aan risico’s zoals extreme hitte, extreme weersomstandigheden of slechte luchtkwaliteit. Tegelijkertijd maakt 31 % van de werknemers zich zorgen over de invloed van milieurisico’s op hun veiligheid en gezondheid op het werk (enquête Vinger aan de pols 2025, over veiligheid en gezondheid op het werk van EU-OSHA).

Inzicht in klimaatgerelateerde risico’s voor veiligheid en gezondheid op het werk is daarom essentieel om ze te beoordelen en ermee om te gaan. Daarom voert EU-OSHA een reeks onderzoeksactiviteiten uit om diepgaande informatie te verstrekken voor het beleid, preventie en de praktijk om zo de uitdagingen van klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden.

Klimaatgerelateerde gevolgen voor veiligheid en gezondheid op het werk

Temperatuurstijgingen 

Een groot probleem voor werknemers, zowel binnen als buiten. Extreme hitte kan vermoeidheid, uitdroging, verergering van chronische ziekten en ernstige hitteaandoeningen veroorzaken. Fysiek werk verhoogt de lichaamstemperatuur, terwijl hittestress het beoordelingsvermogen aantast en het risico op ongevallen verhoogt. Onvoldoende herstel tussen diensten, vooral wanneer werknemers in slecht gekoelde woningen wonen, maakt de belasting nog groter.

Extreme weersomstandigheden

Overstromingen en bosbranden zullen in Europa naar verwachting in aantal en hevigheid toenemen, met gewonden en doden tot gevolg. Bijzonder slechte weersomstandigheden kunnen het risico op verdrinking, brandwonden of bevriezing verhogen. Hulpverleners lopen bijkomende risico’s door blootstelling aan giftige gassen, explosies en brandgevaar.

Luchtverontreiniging 

Hoge luchtvervuiling en een toename van aeroallergenen (bv. hogere niveaus of verhoogde allergeniciteit van pollen) als gevolg van klimaatverandering in combinatie met andere factoren verhogen het risico op aandoeningen van de luchtwegen en andere gezondheidsproblemen, zowel binnen als buiten.

Wie loopt risico?

Mensen die buiten werken

Grote blootstelling aan hitte, extreme weersomstandigheden, verontreinigende stoffen en door vectoren overgedragen ziekten zijn ernstige problemen.

• Blootstelling aan de zon verhoogt het risico op huidkanker en tast de cognitieve prestaties aan.
• Extreme weersomstandigheden leiden tot meer verwondingen, stress en dodelijke ongevallen.
• Ziekten zoals Lyme en dengue komen in steeds meer regio’s voor.

Meest getroffen banen:

• Boeren en bosarbeiders: worden blootgesteld aan hittestress, door teken overgedragen ziekten, verontreinigende stoffen, allergenen en risico's op letsel en spier- en skeletaandoeningen bij het schoonmaken na rampen.
• Bouwvakkers: werken vaak in stedelijke hitte-eilanden en lopen risico op hittestress en ongevallen.
• Hulpdiensten: brandweerlieden, politieagenten en medische hulpverleners krijgen te maken met hitte-uitputting, brandwonden, blootstelling aan giftige stoffen, ongevallen en psychologische belasting.

Mensen die binnen werken

Kwetsbaar tijdens hittegolven, vooral in slecht geventileerde gebouwen of warmte-intensieve industrieën.

• Hitte kan de cognitieve prestaties aantasten en het sickbuildingsyndroomverergeren.
• Medewerkers in de gezondheidszorg die persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) gebruiken bij erg hoge temperaturen kunnen last krijgen van uitputting en ademhalingsproblemen.
• Hittegolven vergroten de vraag naar medische zorg, wat leidt tot veel stress en een hoge werkdruk, vooral voor ouder wordend personeel in stedelijke ziekenhuizen die te maken hebben met stedelijke hitte-eilanden.

Beleidsmaatregelen

• De EU-lidstaten verplichten werkgevers om risicobeoordelingen van de werkplek uit te voeren en preventieve maatregelen te nemen om werknemers tegen alle risico’s op de werkplek te beschermen. Deze maatregelen moeten de hiërarchie van controle volgen. Daarbij wordt prioriteit gegeven aan technische en organisatorische oplossingen, voordat persoonlijke maatregelen worden genomen.
• Bepaalde risico’s op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk worden behandeld in specifieke richtlijnen en de nationale verordeningen ter uitvoering daarvan.
• De EU-lidstaten pakken klimaatrisico’s op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk in verschillend tempo aan. Sommige landen nemen aanbevolen temperatuurlimieten op in verordeningen of collectieve overeenkomsten, afhankelijk van het soort werk en de locatie.
• Maatregelen ter beperking van de klimaatverandering kunnen ook nieuwe risico’s op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk met zich meebrengen, bijvoorbeeld in de sectoren hernieuwbare energie, groene bouw of recycling.

Zie de belangrijkste verslagen en aanverwante publicaties

Richtsnoeren en hulpmiddelen

• In een aantal EU-lidstaten bestaan richtlijnen voor het omgaan met blootstelling aan hitte en uv-straling en sommige landen reguleren de werktemperatuur. Maatregelen houden onder andere in: uurroosters aanpassen, rustruimtes ter beschikking stellen, hydratatie, koelsystemen en beschermende kleding.
• EU-OSHA biedt praktische richtlijnen voor het omgaan met hittegerelateerde risico’s en wat er gedaan moet worden als een werknemer aan een hittegerelateerde ziekte lijdt.
• Het is belangrijk om zowel werknemers als werkgevers bewust te maken van de gevolgen van hitte op het werk en aanpassingsmaatregelen te nemen.
• De werkgevers moeten actieplannen voor hitte opstellen en kunnen digitale hulpmiddelen gebruiken, zoals systemen voor vroegtijdige waarschuwing of apparaten die waarschuwen bij hitte.
• De werknemers moeten worden geraadpleegd en getraind in het toepassen van preventieve maatregelen.

Vooruitblik: toekomststudie over de gevolgen van ontwikkelingen en crises in verband met klimaatverandering voor de veiligheid en gezondheid op het werk

In deze studie wordt onderzocht hoe werk eruit zal zien in het “nieuwe normaal” dat ontstaat door klimaatverandering en wat dit betekent voor de bescherming van de veiligheid en gezondheid van werknemers in de komende decennia. In plaats van alleen te kijken naar directe risico’s zoals hittestress, richt de studie zich op blijvende veranderingen en verstoringen van de werkomstandigheden en op de aanpassingen die nodig zijn in het beleid en op de werkvloer. De inzichten die hieruit voortvloeien, zullen beleidsmakers en belanghebbenden helpen om op onvoorspelbare uitdagingen te anticiperen en het nodige te doen voor veilige en gezonde werkplekken in de toekomst.

EU-OSHA maakt deel uit van het Europees waarnemingscentrum voor klimaat en gezondheid, een samenwerkingsverband tussen de Europese Commissie, het Europees Milieuagentschap (EEA) en andere organisaties om Europa te helpen zich voor te bereiden op klimaatgerelateerde gezondheidsproblemen. Het waarnemingscentrum geeft vlotte toegang tot relevante tools, gegevens en hulpmiddelen en bevordert de samenwerking tussen vele actoren, zowel lokaal als internationaal.