Napo speelt samen met zijn collega's in een reeks stomme films, zodat mensen van alle achtergronden, culturen en leeftijden hem kunnen begrijpen en zich met hem kunnen identificeren. De films behandelen uiteenlopende onderwerpen op het gebied van veiligheid en gezondheid, zoals:

• Werkgerelateerde stress en psychosociale risico's: Napo in… Als stress toeslaat
• Uitglijden en struikelen: Napo in... Daar valt niet mee te spotten!
• Werkgerelateerde risico's bij het gebruik van chemische stoffen: Pas op: chemische stoffen!

Neem zorgvuldig de informatie over rechten en toestemming door voordat u de Napo-filmpjes gebruikt.

Deze online hulpmiddelen zijn bedoeld om organisaties te helpen om met behulp van Napo-films aspecten van veiligheid en gezondheid op het werk onder de aandacht te brengen en de aanzet te geven tot groepsdiscussies hierover onder het eigen personeel en werknemers in de toeleveringsketen. Zij zijn ook geschikt voor gebruik in beroepsopleidingen.

De eerste serie, getiteld “Inzicht in aandoeningen aan het bewegingsapparaat”, is erop gericht personen en organisaties aan het denken te zetten over spier- en skeletaandoeningen, zoals rugpijn, aandoeningen aan de bovenste ledematen en RSI, in alle aspecten van het arbeidsleven. Met behulp van een dergelijk denkproces kunnen organisaties integrale oplossingen ontwikkelen om het effect van spier- en skeletaandoeningen te beperken en zo bij te dragen aan een beroepsleven dat werknemers, hun gezin en de gemeenschap voldoening geeft.

Napo helpt ook om basisscholieren vertrouwd te maken met het thema veiligheid en gezondheid. EU-OSHA heeft een online toolkit voor veiligheid en gezondheid op het werk voor leerkrachten ontwikkeld. Er worden leerpakketten aangeboden met daarin:

• de belangrijke boodschappen en leerdoelen
• ideeën voor activiteiten en onlinebronnen
• voorbeelden voor lessen van 45 minuten

Na een succesvolle proef worden de lessen verder ontwikkeld en door heel Europa verspreid.

Verordening (EG) nr. 2062/94 van de Raad van 18 juli 1994 tot oprichting van een Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk bepaalt dat er een nationaal focal point wordt opgericht. Het gaat daarbij om de bevoegde nationale autoriteit of om een door die autoriteit aangewezen nationale instelling.

Het nationale focal point moet rekening houden met het standpunt van de nationale sociale partners, in overeenstemming met de nationale wetgeving en/of praktijk.

Elke focal point beheert zijn eigen drieledige netwerk bestaande uit overheidsorganen en vertegenwoordigers van werknemers- en werkgeversorganisaties. Dit nationale netwerk weerspiegelt de situatie in de lidstaat en wordt niet vastgesteld door EU-OSHA.

Via dit netwerk krijgt EU-OSHA input voor zijn werkzaamheden en kan het producten en informatie verspreiden onder de nationale belanghebbenden. Daarnaast worden de focal points ook betrokken bij de planning en de tenuitvoerlegging van EU-OSHA-campagnes en duiden ze nationale deskundigen aan voor de werkgroepen en seminars van het agentschap.

Noorwegen, IJsland en Liechtenstein hebben als EER-landen ook nationale focal points die volwaardig deelnemen aan het netwerk van focal points van EU-OSHA, en op dezelfde manier behandeld worden als de EU-lidstaten. Zwitserland neemt als EVA-land ook deel aan het netwerk van focal points van EU-OSHA.

EU-OSHA heeft ook nationale focal points in de Westelijke Balkan en Turkije via een programma dat gefinancierd wordt via het instrument voor pretoetredingssteun (IPA). Momenteel nemen de volgende landen deel: Albanië, Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië, Kosovo (overeenkomstig resolutie 1244/99 van de VN-Veiligheidsraad), Montenegro, Servië en Turkije.

Doel van de samenwerking is deze landen te bereiden op een volwaardige deelname aan het EU-OSHA-netwerk en aan de ontwikkeling van een risicopreventiecultuur bij te dragen. De ondersteunde activiteiten betrekken zich meestal op informatie-uitwisseling en VGW-voorlichtingsactiviteiten in overeenstemming met de campagnes voor een gezonde werkplek.

De toolkit helpt bij de planning van de campagne en bij het nemen van besluiten over:

• de boodschap
• het doelpubliek
• de geografische verspreiding
• de begroting, en meer

De toolkit schrijft echter geen strikte regels voor die moeten worden nageleefd. In plaats daarvan doet de toolkit aanbevelingen waaruit u kunt kiezen en die u kunt aanpassen aan de specifieke situatie van een organisatie.

De toolkit draagt hulpbronnen aan die helpen om de campagne tot een succes te maken, waaronder tools op het gebied van:

• mediacommunicatie
• adverteren
• evenementen

De toolkit biedt tips en trucs, alsook praktijkvoorbeelden voor het gebruik ervan.

Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever om de veiligheid en gezondheid van hun werknemers te beschermen. Zij moeten daarbij bijzondere aandacht hebben voor jonge werknemers. Zij moeten een risicobeoordeling uitvoeren voordat jongeren aan het werk gaan en moeten maatregelen nemen om hen te beschermen.

Jonge werknemers moet passende taken verrichten, adequaat worden opgeleid en aan adequaat toezicht worden onderworpen. De werkgevers moeten een sterke veiligheidscultuur bevorderen en jonge werknemers betrekken bij veiligheidskwesties. Voor jonge werknemers jonger dan achttien jaar gelden er speciale regels.

Richtlijn 94/33/EG van de Raad stelt de wettelijke eisen voor werkgevers vast. Deze eisen worden uiteengezet in de regelgeving van de afzonderlijke lidstaten. De nationale veiligheids- en gezondheidsorganisaties en vakbonden zijn een goede bron van advies.

Lees het factsheet voor werkgevers.

Jongeren hebben het recht om vragen te stellen, hun zorgen te uiten en onveilig werk te weigeren.

Tegelijkertijd hebben zij de verantwoordelijkheid zich aan het OSH-beleid te houden en te zorgen voor hun eigen veiligheid en die van hun collega's.

Ben je een jonge werknemer en heb je een probleem, dan moet je dat absoluut met iemand delen. Spreek als dat mogelijk is met je baas. Spreek als dat niet mogelijk is met degene die verantwoordelijk is voor je veiligheid, iemand die zich bezighoudt met gezondheid op het werk of met een ouder, voogd of een collega die je vertrouwt. De nationale veiligheids- en gezondheidsorganisaties en vakbonden zijn een goede bron van advies.

• Stel een vraag als je iets niet zeker weet
• Ken je rechten en weet waar je hulp kunt krijgen
• Ken de risico's en weet wat je moet doen in noodgevallen
• Verricht geen taken waarvoor je niet bent opgeleid en houd je aan de procedures

Lees het factsheet voor jonge werknemers.

Leerkrachten spelen een belangrijke rol.Wanneer kinderen van jongs af aan een goede houding ten opzichte van risicopreventie en een goed begrip daarvan wordt bijgebracht, komt dat de rest van hun leven ten goede aan hun veiligheid.

EU-OSHA heeft een reeks lespakketten ontwikkeld over gezondheid en veiligheid op het werk. Deze pakketten helpen leerkrachten veiligheids- en gezondheidsthema's bij basisschoolleerlingen te introduceren op een manier die educatief is, maar ook leuk en fantasievol. Hierbij wordt gebruikgemaakt van filmpjes met het populaire karakter Napo en van creatieve activiteiten.

Leerkrachten die betrokken zijn bij de organisatie van beroepsopleidingen of werkervaringsplaatsen, moeten bij hun werkgevers nagaan welke veiligheids- en gezondheidsafspraken er gelden.

Kom meer te weten over de integratie van veiligheid en gezondheid in het onderwijs.

Ouders kunnen jongeren ondersteunen door hun bij te brengen wat hun rechten en verantwoordelijkheden zijn. Ouders kunnen ook helpen door met hen te spreken over veiligheid en gezondheid op het werk en op school.

Lees het factsheet voor ouders.

Mannen kunnen andere risico's lopen dan vrouwen. Vrouwen:

• werken in specifieke sectoren en verrichten specifieke taken
• combineren hun verantwoordelijkheden op het werk en thuis
• zijn ondervertegenwoordigd in toezichthoudende en directiefuncties
• verschillen fysiek van mannen, hoewel er tussen vrouwen onderling vaak grotere verschillen bestaan dan tussen mannen en vrouwen – bijvoorbeeld wat fysieke kracht betreft
• doen werk dat vaak onterecht wordt aangemerkt als veilig en eenvoudig

Vaak worden deze verschillen niet erkend in de veiligheids- en gezondheidspraktijken. Bovendien worden de werkbelasting van vrouwen en de stressgerelateerde risico's die zij lopen op het werk, vaak onderschat. EU-OSHA wil deze verschillen onder de aandacht brengen en de OSH verbeteren op de terreinen die vrouwen het sterkst aangaan.

In een genderbewuste aanpak van OSH wordt rekening gehouden met de verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke werknemers.

Werkgevers kunnen:

• proberen het werk veiliger en eenvoudiger te maken voor iedereen
• gendervraagstukken opnemen in de risicobeoordelingen
• kijken naar het werk dat daadwerkelijk wordt verricht, en aannames over wie risico loopt en waarom, vermijden
• flexibele arbeidstijden bieden
• vrouwen betrekken bij de besluitvorming over OSH-vraagstukken

Deze aanpak komt ten goede aan iedereen en niet alleen aan vrouwen.

Lees de EU-OSHA-factsheets voor werknemers over gendervraagstukken en risicobeoordeling.

De hoofddoelstelling is ertoe bij te dragen dat gendergerelateerde vraagstukken in aanmerking worden genomen bij de vaststelling van beleidsmaatregelen en besluiten op de werkvloer en op EU-niveau. EU-OSHA doet actief onderzoek naar gendergerelateerde risico's en trends. Dat onderzoek is onder meer gericht op sectoren waarin vrouwen actief zijn, zoals de schoonmaaksector, en op de risico's die met name vrouwen lopen. Daarnaast integreren wij het genderaspect in andere onderzoeksgebieden.

Wij bieden tools en advies om werknemers te helpen om genderbewuste risicobeoordelingen vast te stellen en uit te voeren.

Bekijk ook het onderzoek van EU-OSHA naar nieuwe risico's en trends ten aanzien van de veiligheid en gezondheid van vrouwen op het werk en ontdek gidsen met goede praktijken en tools ten behoeve van risicobeoordelingen.

De meeste arbeidsgerelateerde SSA’s ontwikkelen zich in de loop der tijd. Meestal hebben SSA’s meerdere oorzaken; verschillende risicofactoren komen vaak in combinatie voor, waaronder fysieke en biomechanische factoren, organisatorische, psychosociale en individuele factoren.

Voorbeelden van fysieke en biomechanische risicofactoren zijn:

• Hanteren van lasten, met name het maken van draai- en bukbewegingen
• Herhaalde of zware bewegingen
• Lastige en statische houdingen
• Trillingen, slechte verlichting of koude werkomgevingen
• Werk in hoog tempo
• Langdurig in dezelfde houding zitten of staan

Voorbeelden van organisatorische en psychosociale risicofactoren zijn:

• Hoge werkeisen en weinig vrijheid
• Onvoldoende pauzes of gelegenheid om van werkhouding te veranderen
• Werken in een hoog tempo, onder meer als gevolg van de introductie van nieuwe technologieën
• Lange werktijden of ploegdiensten
• Pesterijen, intimidatie en discriminatie op de werkplek
• Lage tevredenheid met het werk

In het algemeen alle psychosociale en organisatorische risicofactoren (in het bijzonder gecombineerd met fysieke risico’s) die stress, vermoeidheid, angst of andere reacties tot gevolg kunnen hebben die het risico op SSA’s weer vergroten.

Voorbeelden van individuele risicofactoren zijn:

• Medische voorgeschiedenis
• Fysieke vermogens
• Levensstijl en gewoontes (bv. roken, te weinig beweging)

Er bestaat niet een enkele oplossing en soms zal het advies van deskundigen nodig zijn bij ongebruikelijke of ernstige problemen. Veel oplossingen zijn echter eenvoudig en goedkoop, zoals het gebruiken van een wagentje bij het hanteren van goederen of het verplaatsen van artikelen op een bureau.

Werkgevers moeten voor de aanpak van SSA’s gebruikmaken van een combinatie van:

• Risicobeoordeling: met een holistische benadering het volledige scala aan oorzaken beoordelen en aanpakken (zie hierboven). Het is ook belangrijk aandacht te besteden aan de werknemers die mogelijk een groter risico lopen om een SSA op te krijgen. De prioriteit ligt bij het elimineren van de risico’s, maar ook bij de aanpassing van het werk aan de werknemers.
• Medezeggenschap: werknemers en hun vertegenwoordigers bij overleg over mogelijke problemen en oplossingen betrekken.

Lees meer over de preventie van arbeidsgerelateerde SSA’s.

Na afronding van de risicobeoordeling moet een lijst met maatregelen worden opgesteld op volgorde van prioriteit, en moeten werknemers en hun vertegenwoordigers worden betrokken bij het invoeren van deze maatregelen. De maatregelen moeten gericht zijn op primaire preventie, maar ook op het tot een minimum beperken van de ernst van aandoeningen. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat alle werknemers passende informatie, opleiding en training krijgen over gezondheid en veiligheid op de werkplek en weten hoe ze specifieke gevaren en risico’s moeten voorkomen.

Maatregelen kunnen betrekking hebben op de volgende gebieden:

• De indeling van de werkplek: pas de indeling aan om de werkhouding te verbeteren
• Middelen: zorg ervoor dat de arbeidsmiddelen ergonomisch vormgegeven zijn en geschikt zijn voor de taken
• Taken: verander werkmethoden of hulpmiddelen
• Bedrijfsvoering: plan het werk zo dat werk in herhaalde of langdurige slechte houdingen wordt voorkomen Plan pauzes in, wissel taken af of herverdeel het werk
• Organisatorische factoren: ontwikkel beleid om de werkorganisatie en de psychosociale omgeving op het werk te verbeteren en de gezondheid van het bewegingsapparaat te bevorderen

Bij de preventiemaatregelen moet ook rekening worden gehouden met de technologische veranderingen van arbeidsmiddelen en de digitalisatie van werkprocessen en daarmee samenhangende veranderingen van de manier waarop het werk wordt georganiseerd.

In voornoemd beleid moet ook rekening worden gehouden met het controleren en bevorderen van de gezondheid en met de revalidatie en herintegratie van werknemers die al een SSA hebben.

EU-OSHA heeft een meerjarig VGW-overzichtsproject over arbeidsgerelateerde SSA’s uitgevoerd. Daarbij was het de bedoeling om de problemen meet betrekking tot arbeidsgerelateerde SSA’s te onderzoeken, meer inzicht in dit onderwerp te krijgen en doeltreffende vormen van aanpak van arbeidsgerelateerde SSA’s in kaart te brengen. In het kader van dit project werd ook gekeken naar beleid en maatregelen op de werkplek die kunnen helpen om arbeidsgerelateerde SSA’s te voorkomen en chronische SSA’s te beheersen, onder meer door ondersteuning van werknemers bij revalidatie en re-integratie. Het VGW-overzichtsproject biedt beleidsmakers en onderzoekers wat zij nodig hebben en vormt een aanvulling op de campagne “Een gezonde werkplek 2020-2022”.

In Europese richtlijnen, strategieën van de EU inzake veiligheid en gezondheid op het werk, verordeningen van lidstaten en richtsnoeren voor goede praktijken wordt het belang van de preventie van SSA’s al onderkend.

Risico’s op arbeidsgerelateerde SSA’s vallen onder de VGW-kaderrichtlijn, die is bedoeld om werknemers te beschermen tegen arbeidsgerelateerde risico’s in het algemeen en de werkgever verantwoordelijk maakt voor het waarborgen van veiligheid en gezondheid op het werk. Sommige risico’s op deze aandoeningen vallen onder specifieke richtlijnen, waaronder de richtlijn over het handmatig hanteren van lasten, de beeldschermrichtlijn en de trillingenrichtlijn. De richtlijn inzake het gebruik van arbeidsmiddelen bevat voorschriften voor de houding van werknemers bij het gebruik van arbeidsmiddelen en maakt duidelijk dat werkgevers ergonomische beginselen moeten hanteren om te voldoen aan de minimumeisen voor VGW.

EU-OSHA bewaakt de incidentie, oorzaken en preventie van SSA's. EU-OSHA ondersteunt ook de uitwisseling van goede praktijken.

De eerste fase van het project liet de omvang van de VGW-problemen zien waarmee kleine en micro-ondernemingen in heel Europa geconfronteerd worden alsook een aantal factoren die medeverantwoordelijk zijn voor slecht VGW-beheer in die ondernemingen. Het literatuuronderzoek Kaders en regelingen inzake veiligheid en gezondheid op het werk bij micro- en kleine ondernemingen in de EU duidt op een "algemeen en meerdere facetten vertonend gebrek aan middelen", wat een aanzienlijk deel van deze bedrijven beweegt tot het voeren van een "lagekostenbeleid". De belangrijkste kenmerken van dergelijke bedrijven zijn een zwakke economische positie; zorgen over de economische levenskansen; gebrek aan investeringen in VGW; beperkte kennis, bewustzijn en deskundigheid aan de kant van eigenaars-leidinggevenden; en opvattingen en prioriteiten die ongunstig zijn voor VGW.

Het perspectief van de werkvloer

Via 360 diepgravende gesprekken met zowel werknemers als eigenaars-leidinggevenden werden houding en praktijken op het gebied van VGW onderzocht. Wat daarbij vaak bleek terug te keren was bijvoorbeeld een sterk reactieve benadering van VGW, het idee dat "gezond verstand" een afdoende VGW-maatregel is en de opvatting dat risico's "er nu eenmaal bij horen". Er werden echter ook voorbeelden van goede praktijken aangetroffen.

Lees het rapport Safety and health in micro and small enterprises in the EU: the view from the workplace.

Zijn er goede praktijken waarop wij kunnen voortbouwen?

Er is een breed scala aan voorbeelden uit heel Europa van succesvolle beleidsmaatregelen, strategieën en hulpmiddelen gericht op VGW in kleine en micro-ondernemingen. Meer dan veertig interventies zijn beschreven in Veiligheid en gezondheid in micro- en kleine ondernemingen in de EU: van beleid naar praktijk – beschrijving van goede voorbeelden.

De goede voorbeelden zijn nader onderzocht om vast te stellen "wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden", met inbegrip van het brede potentieel voor gunstige effecten en de mogelijkheid deze voorbeelden ook elders te kunnen toepassen.

Lees het rapport Van beleid naar praktijk: beleidsmaatregelen, strategieën, programma's en acties ter ondersteuning van VGW in micro- en kleine ondernemingen, dat ook ingaat op de ervaringen van VGW-tussenpersonen die met kleine en micro-ondernemingen werken.

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat OSH-beleidsmaatregelen en -interventies deze bedrijven bereiken?

De algemene bevindingen van het project zijn nader geanalyseerd om te komen tot op feiten gebaseerde aanbevelingen voor de ontwikkeling van doelmatiger beleidsprogramma's en interventies gericht op verbetering van VGW in kleine en micro-ondernemingen. Veiligheid en gezondheid in kleine en micro-ondernemingen in de EU: In het eindrapport van het driejarige Sesame-project wordt gewezen op het belang van:

• de betrokkenheid van alle belangrijke regelgevende actoren;
• de versterking van inspecties;
• het aanbod van duurzame, eenvoudig toepasbare en overdraagbare oplossingen;
• een betere integratie van VGW in sectorspecifieke onderwijsstelsels;
• de betrokkenheid van vakbonden en werkgeversorganisaties bij de ontwikkeling van beleid dat kleine en micro-ondernemingen kan bereiken;
• betere regelingen voor de toeleveringsketen.

Een goede risicobeoordeling is de sleutel tot een gezonde werkplek. Het maken van risicobeoordelingen kan echter gecompliceerd zijn, vooral voor kleine en micro-ondernemingen, die mogelijk niet over de middelen of knowhow beschikken om dit doeltreffend te doen.

Het Online interactive Risk Assessment (OiRA)-platform van EU-OSHA is bedoeld om deze belemmeringen weg te nemen. OiRA is het eerste initiatief op EU-niveau dat gericht is op het stimuleren van kleine en micro-ondernemingen (voornamelijk via de lidstaten en sociale partners op zowel EU- als lidstaatniveau) om hun risico's in kaart te brengen.

Lees dit OSHwiki-artikel voor meer informatie over het beoordelen van risico's op de arbeidsplaats.

• De campagnes voor een gezonde werkplek – onze twee jaar durende campagnes creëren in heel Europa bewustwording over veiligheid en gezondheid op het werk
• Het OiRA-project (Online interactive Risk Assessment) – wij voorzien in online risicobeoordelingstools voor kleine en middelgrote ondernemingen, die daarmee de risico's op de werkvloer kunnen beoordelen en beheersen
• De Esener-enquête – deze uitgebreide enquête toont een momentopname van de wijze waarop de veiligheids- en gezondheidsrisico's op het werk worden beheerd in Europa
• OSHwiki is een op samenwerking gebaseerde online-encyclopedie met correcte en betrouwbare informatie over OSH
• Foresight-projecten – wij wijzen op nieuwe en opkomende risico's op het terrein van OSH en bestuderen die. Dat doen wij aan de hand van speciale 'foresight-projecten'
• OSH-overzichten – wij publiceren overzichten over specifieke OSH-onderwerpen en stellen prioriteiten vast
• Napo-films  – een reeks korte, luchtige, stomme films over belangrijke veiligheids- en gezondheidsonderwerpen