Glossary

Termini Kimiċi
Kimika

Isem użat b'mod komuni għal elementi, komposti u taħlitiet kimiċi ta’ komposti u elementi.

Aġent kimiku

Dan it-terminu jintuża fil-leġiżlazzjoni bażika tal-OSH: 

Aġent kimiku' ifisser kull element jew kompost kimiku, waħdu jew f'taħlita, kif jidher fl-istat naturali tiegħu jew kif prodott, użat jew irrilaxxjat, li jinkludu r-rilaxx bħala skart, minn kull attività ta' xogħol, sewwa jekk prodott intenzjonalment u sewwa jekk le u sewwa jekk imqiegħed fis-suq u sewwa jekk le;

Oġġett kimiku

Oġġett li matul il-produzzjoni jingħata forma, superfiċje jew disinn speċjali li jiddetermina l-funzjoni tiegħu aktar minn dak li tagħtih il-kompożizzjoni tiegħu.

Eżempji tipiċi huma tajers, għamara tal-plastik, apparat elettroniku, tessuti bbażati fuq fibri kimiċi, kejbils

Prodott kimiku

Prodott li jikkonsisti minn sustanza jew kompost kimiku wieħed jew aktar. Il-funzjoni tiegħu hija fil-biċċa l-kbira determinata mill-kompożizzjoni kimika tiegħu.
Eżempji tipiċi huma kolla, żebgħat, linka, diżinfettanti, bijoċidi, plastifikanti, silikon, logħob tan-nar, żjut lubrikanti, eċċ.

Kompost

Kompost kimiku li jikkonsisti minn żewġ elementi kimiċi jew aktar.

Sustanza perikoluża (ara wkoll “Sustanza perikoluża”)

Il-klassifikazzjoni ta’ sustanzi perikolużi hija bbażata fuq kategoriji definiti fid-Direttiva CLP. Dawn il-kategoriji jinkludu perikli fiżiċi (splussivi, fjammabbli, instabbli, eċċ.), perikli għas-saħħa (l-aspetti kollha ta’ ħsara għas-saħħa fuq terminu qasir u fit-tul) u perikli ambjentali (ambjent akwatiku eċċ.).

Trab

Partikoli solidi ta’ sustanza jew taħlita sospiżi f’gass (normalment l-arja).

Dħaħen

It-terminu duħħan japplika b’mod partikolari għal partikoli solidi fini bħala sospensjoni fl-arja, spiss iġġenerati minn volatilizzazzjoni minn sustanzi mdewba (eż. dħaħen mill-iwweldjar jew mill-gomma).

Gass

Gass tfisser sustanza li: 
(i) f'50°C għandha pressjoni ta’ fwar akbar minn 300 kPa (assolut); jew 
(ii) tkun kompletament gassuża f'20 °C bi pressjoni standard ta’ 101,3 kPa;

Kontaminanti tal-arja ġġenerati — ara: Sustanzi ġġenerati
Sustanzi ġġenerati — kontaminanti tal-arja ġġenerati

Is-sustanzi u l-kontaminanti tal-arja jistgħu jiġu ġġenerati minn proċess fil-postijiet tax-xogħol, eż. proċessi ta’ kombustjoni fejn jiġu emessi dħaħen, egżost u duħħan u, proċessi ta’ tħin u tqattiegħ li jarmu trab. Dawn is-sustanzi ġġenerati u l-kontaminanti tal-arja jistgħu jkunu perikolużi.

Sustanza perikoluża — ara “Sustanza perikoluża”

Sustanza li tissodisfa l-kriterji relatati ma' perikli fiżiċi, perikli tas-saħħa jew perikli ambjentali, imniżżla fil-partijiet 2 sa 5 tal-Anness I tar-Regolament CLP, u kklassifikata f'relazzjoni mal-klassijiet ta' periklu rispettivi previsti f'dak l-Anness.

Il-klassifikazzjoni ta’ sustanzi ta’ ħsara hija bbażata fuq kategoriji definiti fid-Direttiva CLP. Dawn il-kategoriji jinkludu perikli fiżiċi (splussivi, fjammabbli, instabbli eċċ.) perikli għas-saħħa (l-aspetti kollha ta’ ħsara fuq medda qasira u fit-tul għas-saħħa) u perikli ambjentali (ambjent
akkwatiku eċċ.) 
Ħafna drabi sustanzi dannużi u sustanzi perikolużi jintużaw bħal sinonimi. Ma hemm l-ebda distinzjoni

Likwidu

Likwidu tfisser sustanza jew taħlita li: 
(i) f’50 °C għandha pressjoni ta’ fwar ta’ mhux iktar minn 300 kPa (3 bar);
(ii) mhix kompletament gassuża f’20 °C u fi pressjoni standard ta’ 101,3 kPa; u 
(iii) li jkollha punt ta’ taħlil jew punt ta’ taħlil inizjali ta’ 20 °C jew inqas fi pressjoni  standard ta’ 101,3 kPa;

Taħlita

"Taħlita" tfisser taħlita jew soluzzjoni magħmula minn żewġ sustanzi jew iżjed.

Iġġenerati minn proċess

Kontaminanti ġġenerati minn proċess jistgħu jkunu ġġenerati bħala emissjonijiet minn kwalunkwe tip ta’ proċess li jwassal għal espożizzjoni fuq il-postijiet tax-xogħol, eż. proċessi ta’ kombustjoni, proċessi li fiżikament jew kimikament jiddegradaw jew b’xi mod ieħor jimmodifikaw il-materjal tal-bidu.

Solidu

Solidu tfisser sustanza jew taħlita li ma tissodisfax id-definizzjonijiet ta’ likwidu jew gass (CLP)

Solidu huwa stat ta’ materja. Huwa kkaratterizzat minn riġidità strutturali u reżistenza għal bidliet fil-forma jew fil-volum

Sustanza

‘Sustanza’ tfisser element kimiku u l-komponenti tiegħu fl-istat naturali jew miksub minn kwalunkwe proċess ta’ manifattura, inkluż kwalunkwe addittiv meħtieġ biex ikunu ppreservati l-istabbiltà tiegħu u kwalunkwe impurità li toħroġ mill-proċess użat, iżda bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe solvent li jista’ jkun isseparat mingħajr ma tkun affattwata l-istabbiltà tas-sustanza jew tinbidel il-kompożizzjoni tagħha; Element kimiku jew komponent ta’ żewġ elementi kimiċi jew iktar.

Saħħa u Sigurtà
Karċinoġenu

Karċinoġenu tfisser sustanza jew taħlita ta’ sustanzi li jikkawżaw il-kanċer jew iżidu l-inċidenza tiegħu.

Splussiv

Sustanza jew taħlita splussiva hija sustanza jew taħlita ta’ sustanzi solida jew likwida li fiha nfisha hija kapaċi, permezz ta’ reazzjoni kimika, tipproduċi l-gass f’tali temperatura u pressjoni u f’tali ħeffa li tikkawża ħsara fl-ambjent tal-madwar.

Esponiment

Esponiment jiddeskrivi li sustanza tkun preżenti fl-ambjent ta’ ħaddiem u tista’ jew tinġibed man-nifs jew tittieħed b’kuntatt mal-ġilda (anke l-għajnejn, il-widnejn) jew permezz ta’ inġestjoni. 

Kuntatt ta’ organiżmu ma’ aġent kimiku, radjoloġiku, jew fiżiku. Esponiment huwa kwantifikat bħala l-ammont tal-aġent disponibbli fil-konfini tal-iskambju tal-organiżmu (eż. il-ġilda, il-pulmuni, il-musrana) u disponibbli għal assorbiment.

Fjammabbli

Is-CLP jagħmel differenza bejn gassijiet fjammabbli, likwidi u solidi aerosols u japplika kriterji differenti. Definizzjoni ssimplifikata hija li s-sustanzi kollha li jistgħu jieħdu n-nar u jaqbdu jew isostnu t-tkebbis u l-ħruq ta’ materjali oħra huma klassifikati bħala fjammabbli.

Periklu

Periklu huwa kwalunkwe ħaġa li għandha l-potenzjal li tikkawża ħsara. Il-perikli jistgħu jaffettwaw in-nies, il-proprjetà, il-proċessi; jistgħu jikkawżaw inċidenti u problemi tas-saħħa, telf ta’ produzzjoni, ħsara lill-makkinarju, eċċ. 

Inġestjoni

Il-konsum ta’ ikel, mediċina, likwidi, jew sustanzi oħra fil-ġisem mill-ħalq. 

Inalazzjoni

It-teħid tan-nifs għal ġol-pajpijiet tan-nifs u l-pulmuni

Irritanti, Ġilda

L-irritazzjoni tal-ġilda tfisser il-produzzjoni ta' ħsara irreparabbli lill-ġilda wara li tiġi applikata sustanza tat-test għal mhux aktar minn 4 sigħat.

Mutaġenu

Il-mutazzjoni tfisser bidla permanenti fl-ammont jew l-istruttura tal-materjal ġenetiku f’ċellola. Il-kelma "mutazzjoni" tapplika kemm għal bidliet ġenetiċi li jintirtu li jistgħu jidhru fuq il-livell fenotipiku u għall-modifikazzjonijiet tad-DNA li hemm warajhom meta jkunu magħrufa (inkluż bidliet speċifiċi f’pari ta’ sustanzi li jitħalltu mal-aċtu u trażlokazzjonijiet kromożomali).

Tossiċità riproduttiva

It-tossiċità riproduttiva tinkludi effetti ħżiena fuq l-iffunzjonar sesswali u l-fertilità fl-irġiel u n-nisa adulti, kif ukoll tossiċità ta’ l-iżvilupp fl-ulied.

Riskju

Ir-riskju fuq il-post tax-xogħol jirreferi għall-probabbiltà u s-severità ta’ korriment jew marda li sseħħ bħala riżultat tal-esponiment għal periklu. 

Sensitizzaturi

Sensitizzatur respiratorju tfisser sustanza li twassal għal ipersensittività tal-pajpijiet tan-nifs wara li jibilgħu is-sustanza bix-xamm.

Sensitizzatur tal-ġilda tfisser sustanza li twassal għal reazzjoni allerġika wara kuntatt mal-ġilda

Sensitizzanti

Sensitizzatur respiratorju tfisser sustanza li twassal għal ipersensittività tal-pajpijiet tan-nifs wara li jibilgħu is-sustanza bix-xamm.

Sensitizzatur tal-ġilda tfisser sustanza li twassal għal reazzjoni allerġika wara kuntatt mal-ġilda

Tossika (akuta)

Minn perspettiva legali sustanza kimika (sustanza, taħlita) hija tossika akuta jekk tissodisfa dawn il-kriterji CLP:
Tossiċità akuta tfisser dawk l-effetti avversi li jseħħu wara amministrazzjoni orali jew dermali ta’ doża waħda ta’ sustanza jew taħlita, jew dożi multipli mogħtija fi żmien 24 siegħa, jew esponiment inalatorju ta’ 4 sigħat.

CLP jagħmel differenza bejn tossiċità orali, dermali u inalatorja.

Tossika (oħrajn)

L-esponiment għal sustanzi perikolużi jista’ jwassal għal danni speċifiċi għall-organi. CLP jagħmel differenza bejn danni speċifiċi għall-organi minħabba esponiment uniku jew esponimenti repetuti.

Leġiżlazzjoni
CAD

ara: Id-Direttiva dwar Aġenti Kimiċi

Id-Direttiva dwar Karċinoġeni u Mutaġeni

Direttiva 2004/37/KE (id-Direttiva dwar il-Karċinoġeni u l-Mutaġeni, CMD) 
tad-29 ta’ April 2004 dwar il-protezzjoni tal-ħaddiema mir-riskji relatati mal-espożizzjoni għal karċinoġeni jew mutaġeni fuq il-post tax-xogħol

Id-Direttiva dwar Aġenti Kimiċi

Id-Direttiva tal-Kunsill 98/24/KE (id-Direttiva dwar l-Aġenti Kimiċi, CAD)
tas-7 ta' April 1998 dwar il-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema mir-riskji li għandhom x'jaqsmu mal-aġenti kimiċi fuq il-post tax-xogħol (l-erbatax-il Direttiva individwali fit-tifsira tal-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE)

Klassifikazzjoni, tikkettjar u ppakkjar flimkien mal-abbr. CLP

Ir-Regolament (KE) Nru 1272/2008 (Regolament CLP)
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 2008 dwar il-klassifikazzjoni, l-ittikkettar u l-imballaġġ tas-sustanzi u t-taħlitiet, li jemenda u jħassar id-Direttivi 67/548/KEE u 1999/45/KE, u li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1907/2006

CLP

ara : Il-klassifikazzjoni, l-imballaġġ u t-tikkettar

CMD

ara d-Direttiva dwar Karċinoġeni u Mutaġeni

GHS

ara: Sistema Globalment Armonizzata 

Sistema Globalment Armonizzata

Dwar il-GHS

Limitu ta Esponiment minħabba x-Xogħol

Direttiva 2009/161/UE — il-valur ta’ limitu indikattiv ta’ esponiment professjonali

OEL

ara: Limitu ta' Esponiment minħabba x-Xogħol 

REACH

ara:  Ir-Reġistrazzjoni, il-Valutazzjoni, l-Awtorizzazzjoni u r-Restrizzjoni ta' Sustanzi Kimiċi

Ir-Reġistrazzjoni, il-Valutazzjoni, l-Awtorizzazzjoni u r-Restrizzjoni ta Sustanzi Kimiċi

Ir-Regolament (KE) Nru 1907/2006 (Regolament REACH)
tat-18 ta’ Diċembru 2006 dwar ir-Reġistrazzjoni, il-Valutazzjoni, l-Awtorizzazzjoni u r-Restrizzjoni ta’ sustanzi kimiċi (REACH), li jistabbilixxi Aġenzija Ewropea għas-Sustanzi Kimiċi

Skedi ta Data ta Sigurtà

Regolament (KE) Nru 1907/2006 - REACH

SDS

ara: Skedi ta' Data ta' Sigurtà

Miżuri u Proċeduri
Miżuri ta’ Kontroll — ara: Miżuri

Il-miżuri kollha li għandhom l-għan li jnaqqsu l-ġenerazzjoni ta’ sustanzi perikolużi u r-riskju ta’ esponiment.

Pittogrammi tal-periklu

Pittogramma ta' periklu tfisser kompożizzjoni grafika li tinkludi simbolu flimkien ma' elementi grafiċi oħra, bħal kontorn, motif tal-isfond jew kulur li hija maħsuba li twassal informazzjoni speċifika dwar il-periklu konċernat;

Dikjarazzjoni ta periklu

Dikjarazzjoni ta’ periklu tfisser frażi assenjata lil klassi u kategorija ta’ periklu li tiddeskrivi n-natura tal-perikli ta’ sustanza jew taħlita perikoluża, inkluż, fejn ikun xieraq, il-grad ta’ periklu;

Kejl ta kontaminanti tal-arja

Kejl tal-konċentrazzjoni ta’ kontaminanti tal-arja fil-post tax-xogħol. Il-kejl jista’ jintuża biex jitkejjel l-esponiment tal-ħaddiema jew biex tiġi studjata l-konċentrazzjoni ta’ kontaminanti tal-arja fil-post tax-xogħol, eż. tnixxijiet, l-identifikazzjoni ta’ sorsi li jarmu l-kontaminanti tal-arja u l-evalwazzjoni tal-effettività tal-egżosts lokali bħala bażi għad-deċiżjonijiet dwar x’miżuri għandhom jittieħdu. Skont liema sustanza għandha titkejjel, hemm disponibbli tipi differenti ta’ tagħmir tal-kejl. 

Kejl tal-esponiment

Kejl tekniku tal-esponiment ta’ ħaddiema għal sustanzi perikolużi bl-użu ta’ metodi u strumenti ta’ kejl speċifiċi għas-sustanza/għall-grupp tas-sustanza. L-aktar li jiġi applikat huwa l-kejl ta’ konċentrazzjonijiet fl-arja fuq il-postijiet tax-xogħol - permanenti jew skont il-każ, - u ta’ sustanzi perikolużi jew il-metaboliti tagħhom f’sustanzi bijoloġiċi (eż. demm jew awrina) tal-ħaddiem(a) espost/i.

Miżuri - Miżuri ta Kontroll

Il-miżuri kollha li għandhom l-għan li jżidu s-sikurezza u s-saħħa. Il-miżuri jistgħu jew inaqqsu l-ġenerazzjoni ta’ sustanzi perikolużi jew inaqqsu r-riskju ta' esponiment. 

Miżuri organizzattivi

Il-miżuri kollha li għandhom l-għan li jnaqqsu l-esponimenti għal sustanzi perikolużi b’mezzi organizzattivi, (eż. tnaqqis fin-numru ta’ ħaddiema f’żoni esposti)

Tagħmir ta’ Protezzjoni Personali u l-abbrevjazzjoni PPE

PPE tfisser:

(a) tagħmir iddisinjat u manifatturat biex jintlibes jew jinżamm minn persuna għal protezzjoni kontra riskju wieħed jew aktar għas-saħħa jew is-sigurtà ta’ dik il-persuna;

(b) komponenti interkambjabbli għat-tagħmir imsemmi fil-punt (a) li huma essenzjali għall-funzjoni protettiva tiegħu;

(c) sistemi ta’ konnessjoni għat-tagħmir imsemmi fil-punt (a) li ma jinżammux jew ma jintlibsux minn persuna, li huma ddisinjati biex iqabbdu dak it-tagħmir ma’ apparat estern jew ma’ punt ta’ ankraġġ affidabbli, li mhumiex iddisinjati biex jitwaħħlu b’mod permanenti u li ma jeħtiġux xogħlijiet ta’ rbit qabel l-użu;

Valutazzjoni tar-Riskju

L-għan tal-valutazzjoni tar-riskji okkupazzjonali huwa biex tipproteġi s-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema. Il-valutazzjoni tar-riskju tinkludi l-identifikazzjoni tar-riskji, l-evalwazzjoni ta’ kemm hu serju r-riskju u tiddeċiedi jekk hemmx il-ħtieġa li tieħu azzjoni biex tnaqqas ir-riskju.
Skont liġijiet dwar is-saħħa u s-sigurtà, dawk kollha li jħaddmu għandhom iwettqu valutazzjoni regolari tar-riskju.

Skedi ta Data ta Sigurtà (SDS)

SDS tipprovdi informazzjoni dwar il-karatteristiċi ta’ prodott kimiku, il-perikli u l-istruzzjonijiet għall-immaniġġjar, ir-rimi u t-trasport, l-ewwel għajnuna, miżuri għat-tifi tan-nar u sikurezza biex jitnaqqas l-esponiment. L-informazzjoni f'SDS hija meħtieġa biex tifhem ir-riskji u tkun taf kif timmaniġġa l-prodott kimiku b'mod sikur.

Sostituzzjoni

Is-sostituzzjoni ta’ sustanza perikoluża jew prodott kimiku jew sustanzi perikolużi ġġenerati minn proċess b’oħrajn inqas perikolużi.

Miżuri Tekniċi

Il-miżuri kollha li għandhom l-għan li jnaqqsu l-esponiment għal sustanzi perikolużi bl-użu ta’ apparat tekniku