Przywództwo w zarządzaniu

Skuteczne zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem w pracy stanowi kluczowy czynnik decydujący o trwałym sukcesie przedsiębiorstw. Ważne jest, by kadra kierownicza wyższego szczebla dążyła również do wykazywania się skutecznym przywództwem w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia oraz by kwestie te były zintegrowane z innymi zadaniami i obowiązkami. W skutecznym zarządzaniu chodzi o zapewnienie zdrowia, bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia wszystkich pracowników poprzez ograniczenie ryzyka, a także o zapewnienie ochrony przed wypadkami i chorobami wynikającymi z wykonywanej pracy.

To zadaniem lidera jest określenie strategicznego kierunku zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem w organizacji oraz motywowanie pracowników do skutecznego zaangażowania się w zapewnianie bezpieczeństwa i zdrowia.

Istnieje więc znacząca różnica pomiędzy przywództwem w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia oraz zarządzaniem bezpieczeństwem i zarządzaniem zdrowiem. Pierwsza kwestia ma charakter strategiczny, druga operacyjny. My skoncentrujemy się na przywództwie: nacisk kładziemy na kadrę zarządzającą wyższego szczebla, aż do poziomu zarządu.

Koszty i korzyści płynące z przywództwa w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia

Przywództwo jest jednym z kluczowych czynników decydujących o dobrym samopoczuciu pracownika i ma podstawowe znaczenie w promowaniu i utrzymywaniu bezpiecznego i zdrowego miejsca pracy.

Słabe przywództwo i zarządzanie w miejscu pracy mogą powodować wiele negatywnych skutków dla pracowników.

W literaturze naukowej stwierdzono silne powiązanie pomiędzy wymiarem przywództwa i lepszym samopoczuciem pracowników (tj. niższym poziomem niepokoju, depresji i stresu w pracy), mniejszą liczbą zwolnień chorobowych i mniejszą liczbą rent z tytułu niepełnosprawności.

Słabe przywództwo i zarządzenie uznano za istotny prognostyk wyników w zakresie bezpieczeństwa w organizacji, a czynniki te mogą być powiązane z zaangażowaniem pracowników w praktyki dotyczące zdrowego stylu życia. Ponadto w wielu badaniach stwierdzono, że silne i skuteczne przywództwo ma pozytywny wpływ na zdrowie i dobre samopoczucie pracowników.

Słabe przywództwo BHP może powodować szkody finansowe i szkody dla reputacji, a także przyczyniać się do słabych wyników operacyjnych i finansowych.

Na przykład: W przedsiębiorstwie chemicznym wyliczono, że wartość straty czasu wynikającej z wypadków powodujących nieobecność w pracy przez jeden lub kilka dni wynosiła ponad 22 000 euro. Rzeczywisty koszt finansowy wyliczono uwzględniając:

czas poświęcony przez kadrę kierowniczą na badanie wypadku
zatrzymanie produkcji w związku z badaniem wypadku
wszelkie zobowiązania powiązane z wypadkami w miejscu pracy
koszt wdrożenia środków zapobiegawczych w przyszłości.

Dobre przywództwo może natomiast mieć pozytywny wpływ na organizację, w tym na

poprawę reputacji przedsiębiorstwa
większą lojalność klientów i podwykonawców
lepsze morale pracowników
większą zdolność do przyciągania najlepszych pracowników: wybierany pracodawca
zdolność do zawierania nowych umów
większa wydajność i większa sprawność operacyjna.

Style przywództwa: dobry, zły i brzydki

Przywództwo może być wyrażane na różne sposoby i na różnych poziomach. W coraz liczniejszych badaniach stwierdza się, że styl przywództwa ma potencjał oddziaływania i wpływania na bezpieczeństwo, zdrowie i dobre samopoczucie pracowników.

Przywództwo przeobrażające: DOBRY

Przywództwo przeobrażające ma na celu promowanie pozytywnych zmian w osobach i systemach społecznych. Dąży do zwiększenia motywacji, poprawy morale i wyników poprzez szeroką gamę mechanizmów:

połączenie poczucia tożsamości pracowników z misją i tożsamością zbiorową organizacji	zrozumienie silnych i słabych stron pracowników, by lider mógł dopasować pracowników do zadań, tak by zoptymalizować ich wyniki
stawianie wyzwań i zachęcanie pracowników do silniejszego identyfikowania się z wykonywaną pracą	bycie wzorem dla pracowników, którego celem jest inspirowanie i motywowanie

Przywódcy przeobrażający dążą do wypływania na podwładnych poprzez

„poszerzanie i podnoszenie celów oraz dawanie im wiary w osiągnięcie celów wykraczających poza wyrażone lub niewyrażone oczekiwania”. (Dvir et al., 2002. s. 735)

Przywódcy przeobrażający mogą pozytywnie i pośrednio wpływać na dobre samopoczucie psychiczne pracownika, odwołując się do pozytywnych emocji podczas kontaktów z podwładnymi. Dodatkowo tego rodzaju przywódcy mogą również poprawiać dobre samopoczucie pracowników poprzez wpływ na postrzeganie przez pracowników znaczenia i celów wykonywanej przez nich pracy.

Przywództwo bierne: ZŁY

Bierne przywództwo obejmuje dwa kluczowe wymiary:

Zarządzanie poprzez wyjątki - zachowania (bierne): charakteryzuje się oczekiwaniem lidera aż problem wyników stanie się poważny, zanim podejmie jakiekolwiek działania naprawcze.

Przywództwo „laissez-faire”: charakteryzuje się brakiem działania, byciem niedostępnym w momencie, kiedy podwładni potrzebują kontaktu, nieumiejętnością wyjaśnienia oczekiwanych wyników oraz unikaniem zarówno podejmowania decyzji jak i odpowiedzialności płynącej z przywództwa.

Nadmierne nadzorowanie: BRZYDKI

nadmierne nadzorowanie w przywództwie Nadmierne nadzorowanie definiuje się poprzez odczucia podwładnych w odniesieniu do wymiaru, w jakim nadzorujący przejawiają trwałe wrogie i niewerbalne zachowania (poza kontaktem fizycznym).

Takie przywództwo często charakteryzuje się zachowaniami (werbalnymi i niewerbalnymi), które są postrzegane jako nadużycia, upokorzenia, agresja i nadużycia emocjonalne.

Do niektórych przykładów należą: publiczne ośmieszanie podwładnych, obwinianie podwładnych za błędy, których nie popełnili, używanie poniżających określeń i zawstydzanie. Nadużycia ze strony osób nadzorujących mają negatywny wpływ na zdrowie i dobre samopoczucie pracownika, nastawienie do pracy i wyniki w pracy.

Przywództwo BHP i zarządzanie BHP

Liderzy odgrywają kluczową i centralną rolę we wpływaniu na zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem na wiele różnych sposobów.

Należą do nich:

ustanowienie skutecznego przywództwa w zakresie zarządzania BHP	określenie strategii, polityki i celów oraz monitorowanie postępów
dostarczenie przykładów dobrej praktyki poprzez własne zachowanie	stworzenie pozytywnej kultury bezpieczeństwa i zdrowia i zaangażowanie wszystkich pracowników w kwestie bezpieczeństwa i zdrowia
zapewnienie priorytetowego traktowania bezpieczeństwa i zdrowia podczas codziennej działalności	umocowanie poszczególnych pracowników do podejmowania działań zapobiegawczych, a także zdrowe i bezpieczne zachowanie
zapewnienie pracownikom niezbędnych szkoleń w zakresie bezpieczeństwa, narzędzi i sprzętu	zaangażowanie pracowników w podejmowanie decyzji dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia

Główne cechy i aspekty przywództwa BHP

Jak wygląda silne przywództwo BHP?

Do niektórych kluczowych cech i aspektów przywództwa BHP w organizacji należą aktywne przywództwo, zaangażowanie i udział pracowników oraz skuteczna procedura oceny i przeglądu środowiska pracy (The Institute of Directors and the Health and Safety Executive, 2007).

Aktywne przywództwo BHP...

... powinno charakteryzować się widocznym aktywnym zaangażowaniem kadry kierowniczej wyższego szczebla i zarządu w kwestie związane z bezpieczeństwem w miejscu pracy i dobrym samopoczuciem pracowników. Temu aktywnemu zaangażowaniu powinien towarzyszyć wysoki poziom zaangażowania i zaufania w organizacji w odniesieniu do kwestii bezpieczeństwa i zdrowia.

Na poziomie zarządu aktywne przywództwo może charakteryzować się wyczerpującą i zintegrowaną strategią bezpieczeństwa i zdrowia, polityką w tym zakresie oraz skutecznymi strukturami zarządczymi. Na poziomie kierownictwa i osób nadzorujących aktywne przywództwo można wspierać poprzez wykorzystanie skutecznych systemów komunikacji w dwóch kierunkach oraz, w określonych przypadkach, skutecznych i otwartych struktur zarządzania.

Aktywne i stałe zaangażowanie pracowników...

... w promowanie bezpiecznych i zdrowych warunków pracy i procedur oraz zarządzanie nimi jest kluczową oznaką silnego przywództwa BHP. Liderzy mogą i powinni zachęcać pracowników do aktywnego zaangażowania w promowanie i ochronę bezpiecznego i zdrowego miejsca pracy. Można to osiągnąć poprzez informacje wysokiej jakości, szkolenia i edukację w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia.

Zachęcanie i wzmacnianie zaangażowania pracowników można osiągnąć poprzez skuteczną komunikację w dwóch kierunkach pomiędzy pracownikami a kadrą kierowniczą. Liderzy powinni uważnie słuchać pracowników i przekazywanych przez nich informacji zwrotnych.

Silne przywództwo i zarządzanie BHP powinno obejmować skuteczne procedury oceny i przeglądu...

... w tym dostosowane w czasie i skuteczne identyfikowanie ryzyka związanego z bezpieczeństwem i zdrowiem oraz zarządzanie tym ryzykiem. Wykorzystanie porad kompetentnych ekspertów może czasem być niezbędne do stworzenia takich procedur oceny i przeglądu. Liderzy powinni dążyć do monitorowania, rejestrowania i przeglądu wyników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w całej organizacji w celu zapewnienia przejrzystości dla wszystkich pracowników i udziałowców.

Więcej informacji: silne przywództwo BHP

Przedstawione praktyczne porady oparte są na przewodniku opracowanym przez brytyjską agencję ds. zdrowia i bezpieczeństwa (Health and Safety Executive) „Leading Health and Safety at Work” (The Institute of Directors and the Health and Safety Executive, 2007).

Liderzy określają strategię zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem

Polityka i praktyki BHP powinny być „prowadzone z góry”, a liderzy w organizacji odgrywają istotną rolę w prowadzeniu inicjatyw oraz jako wzory do naśladowania. To można osiągnąć i utrzymywać poprzez pewne kluczowe działania. Polityka zdrowia i bezpieczeństwa stanowi podstawową część strategii bezpieczeństwa i zdrowia w organizacji, a równocześnie stanowi odzwierciedlenie kultury organizacji. Możliwe kroki:

zarząd i kadra kierownicza wyższego szczebla określają kierunek i strategię zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem w organizacji.
Zarząd i kadra kierownicza wyższego szczebla odpowiadają za: (a) informowanie całej organizacji o polityce i praktykach organizacji w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia, (b) bycie przykładem w zakresie podstawowych kwestii związanych z bezpieczeństwem i zdrowiem.
Zarząd i kadra kierownicza wyższego szczebla opracowują strategie, politykę i praktyki zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem w pracy. Wszystko powinno być oparte na dowodach, wpisywać się w ramy zarządzania ryzykiem i mieć poparcie w aktywnym zaangażowaniu i udziale pracowników.
Polityka organizacji powinna określać odpowiedzialność zbiorową członków zarządu oraz kadry kierowniczej wyższego szczebla za silne przywództwo w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w pracy.
Polityka bezpieczeństwa i zdrowia w organizacji powinna być postrzegana i zarządzana jako żywy dokument, który powinien ewoluować i zmieniać się w czasie, uwzględniając ważniejsze zmiany w organizacji, takie jak zakup czy restrukturyzacja. Ponadto liderzy powinni mieć świadomość wszystkich znaczących rodzajów ryzyka, na jakie narażona jest organizacja, przed sformułowaniem polityki bezpieczeństwa i zdrowia.

Liderzy zapewniają tworzenie skutecznych systemów zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem

Kluczową funkcją liderów jest określanie kierunku i strategii. Odpowiadają jednak również za istnienie właściwych mechanizmów pozwalających przełożyć opracowaną strategię i politykę na skuteczne działania i praktyki.

Skuteczne zarządzanie systemami bezpieczeństwa i zdrowia uzależnione jest od trzech kluczowych zasad:

opracowane strategie i polityki muszą być przekładane na wykonalne i mierzalne cele
postępy w osiąganiu tych celów muszą być stale mierzone i poddawane przeglądowi
liderzy muszą zapewnić istnienie właściwych struktur, osób i procedur do odpowiedniego zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem.

Monitorowanie wyników bezpieczeństwa i zdrowia oraz powiązane systemy zarządzania

monitorowanie bezpieczeństwa i zdrowia Ważne jest, by zarząd i kadra kierownicza wyższego szczebla monitorowały zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem oraz wyniki w tym obszarze w stosunku do mierzalnych celów. W związku z tym system zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem musi być ustrukturyzowany i zaprojektowany w sposób zapewniający zarządowi i kadrze kierowniczej wyższego szczebla regularne informacje o bezpieczeństwie i zdrowiu, by w oparciu o te informacje możliwe było podejmowanie dostosowanych reakcji we właściwym czasie.

Liderzy powinni zapewnić:

przywiązywanie właściwej wagi do przekazywania informacji, zarówno dotyczących kontekstu (postępy w programach szkoleniowych i konserwacji), jak i danych dotyczących wypadków (samych wypadków, jak i poziomów nieobecności z powodu choroby)
przeprowadzanie i przegląd okresowych audytów skuteczności struktur zarządzania i kontroli ryzyka w odniesieniu do bezpieczeństwa i zdrowia
możliwie jak najszybsze przekazywanie zarządowi informacji o wpływie zmian takich jak wprowadzenie nowych procedur, procesów lub produktów, a także o wszelkich poważniejszych problemach związanych z bezpieczeństwem i zdrowiem
istnienie procedur wdrażających nowe i zmodyfikowane wymogi prawne oraz uwzględnianie wydarzeń i zmian zewnętrznych.

Przegląd

Formalne przeglądy mają kluczowe znaczenie dla dobrego zarządzania BHP i dobrych wyników w tym obszarze. Skuteczne monitorowanie nieobecności z powodu choroby oraz zdrowia w miejscu pracy może być źródłem informacji dla zarządu i kadry zarządzającej wyższego szczebla o problemach, które mogłyby w poważny sposób obniżyć wyniki, bądź prowadzić do wypadku lub długotrwałej choroby.

Liderzy w organizacji powinni dokonywać szczegółowego przeglądu wyników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia co najmniej raz w roku. Pracownicy powinni być zaangażowani w ten proces przeglądu, a informacje od nich płynące powinny być odnotowywane. Wyniki przeprowadzonego przeglądu powinny być omawiane przez kadrę kierowniczą i przekazywane pracownikom.

Ogólnie rzecz biorąc coroczny przegląd powinien:

zwracać uwagę na spójność polityki bezpieczeństwa i zdrowia i jej odzwierciedlenie w bieżących i przyszłych planach organizacji, jej priorytetach i celach
zwracać uwagę, czy przekazywanie informacji z systemu zarządzania bezpieczeństwem i zdrowiem zarządowi było właściwe, na czas i skuteczne
określać i oceniać wszelkie braki w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia, a także wpływ decyzji zarządu i kadry kierowniczej na wyniki w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia
zwracać uwagę na wszelkie słabości oraz wprowadzać niezbędne zmiany i określać granice czasowe monitorowania ich poprawy.

Praktyczne porady dla liderów: tworzenie skutecznych systemów bezpieczeństwa i zdrowia dla kadry zarządzającej

Przedstawione praktyczne porady oparte są na przewodniku opracowanym przez brytyjską agencję ds. zdrowia i bezpieczeństwa (Health and Safety Executive) „Leading Health and Safety at Work” (The Institute of Directors and the Health and Safety Executive, 2007).

Liderzy powinni uwzględniać konsekwencje dla bezpieczeństwa i zdrowia przy wprowadzaniu nowych procesów, nowych sposobów pracy i nowych pracowników.	Liderzy powinni zapewniać przeprowadzanie regularnej oceny ryzyka oraz wdrożenie odpowiednich działań zapobiegawczych i zarządczych w oparciu o wyniki oceny ryzyka.
Liderzy powinni zapewniać dostępność wystarczających zasobów do działań zarządczych związanych z bezpieczeństwem i zdrowiem, a zaangażowanie w te inicjatywy powinno być wyraźnie i stale wspierane przez pracowników/kadrę zarządzającą.	Liderzy powinni wzmacniać i wspierać udział pracowników w kwestiach związanych z bezpieczeństwem i zdrowiem, pamiętając również o obowiązku prawnym konsultacji z przedstawicielami pracowników.
Przywództwo jest skuteczniejsze, kiedy je widać. Członkowie zarządu i kadra kierownicza wyższego szczebla mogą wzmacniać zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem poprzez regularne kontakty z załogą i całą organizacją.	Zaangażowanie przywódców organizacji w kwestie BHP może być widoczne poprzez zapewnianie obecności kwestii bezpieczeństwa i zdrowia w porządku obrad na spotkaniach zarządu/kadry kierowniczej wyższego szczebla.
Szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia powinny objąć wszystkich liderów w organizacji. Może to pomóc w kultywowaniu i promowaniu świadomości i zrozumienia BHP. Większy poziom wiedzy i świadomości wśród liderów może im pomóc lepiej zabiegać o znaczenie BHP.	Liderzy powinni uwzględniać bezpieczeństwo i zdrowie przy mianowaniu kadry kierowniczej wyższego szczebla. Ocena kadry kierowniczej wyższego szczebla powinna obejmować ocenę jej wkładu w zarządzanie bezpieczeństwem i zdrowiem oraz wynikami w tym obszarze.
Liderzy powinni zapewnić uwzględnianie wyników w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia w sprawozdaniu rocznym przeznaczonym dla udziałowców i inwestorów. Powinni również zabiegać o to, by członkowie zarządu, również niebędący członkami kierownictwa, regularnie spotykali się z załogą i całą organizacją i zbierali informacje do formalnej oceny.

Narzędzia osobiste

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy