Bezpieczniejsze i zdrowsze miejsca pracy dzięki odpowiedniej konserwacji.

Regularna konserwacja odgrywa ważną rolę w eliminowaniu zagrożeń w miejscu pracy oraz zapewnianiu bezpieczniejszych i zdrowszych warunków pracy. Brak konserwacji lub nieodpowiednia konserwacja mogą prowadzić do poważnych i śmiertelnych wypadków lub problemów zdrowotnych.

Do wypadków dochodzi z powodu wadliwych instalacji elektrycznych (przewody, wtyczki, sprzęt)

• wstrząs i oparzenia, pożary, zapłon w atmosferze palnej lub środowiskach potencjalnie wybuchowych

Do wypadków dochodzi, ponieważ urządzenia podnoszące nie są kontrolowane i konserwowane regularnie

• łańcuchy podnoszące są brudne/skorodowane i następuje ich zerwanie, co powoduje upadek ciężkiego ładunku

Do wypadków dochodzi z powodu braku konserwacji powierzchni roboczych i powierzchni do przemieszczania się oraz ciągów komunikacyjnych

• nierówne, wyboiste, pochyłe lub śliskie powierzchnie powodują wypadki wózków widłowych, poślizgnięcia i potknięcia

Pył stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia pracowników branży stolarskiej, kamieniołomów.

Konserwacja urządzeń odpylających ma zasadnicze znaczenie we wszystkich procesach powodujących powstawanie pyłów, aby nie dopuścić do narażenia pracowników na pył

• przewody wentylacyjne nie mogą być zablokowane i w razie uszkodzenia muszą być naprawiane
• zespoły filtrów muszą być poddawane regularnej konserwacji zgodnie z zaleceniami producenta

Konserwacja jest obarczona dużym ryzykiem.

Zagrożenia i czynniki ryzyka charakterystyczne dla konserwacji

Oprócz zagrożeń związanych z każdym środowiskiem pracy, z czynnościami konserwacji wiąże się szereg szczególnych czynników ryzyka. 

Obejmują one pracę podczas trwania procesu oraz w bliskim kontakcie z maszynami. Podczas normalnej eksploatacji automatyka zwykle zmniejsza prawdopodobieństwo błędu człowieka, który może prowadzić do wypadku. W przypadku czynności konserwacji, w przeciwieństwie do normalnej eksploatacji, nie da się w istotny sposób ograniczyć bezpośredniego kontaktu pracownika z maszyną – konserwacja jest czynnością wymagającą bliskiego kontaktu pracowników z procesami.

Obsługa techniczna często wiąże się z nietypową pracą, nierutynowymi zadaniami i często jest wykonywana w szczególnych warunkach, takich jak praca w zamkniętych przestrzeniach.

Czynności konserwacji obejmują zwykle zarówno demontaż, jak i ponowny montaż, często dotyczący skomplikowanych maszyn. Może się z tym łączyć większe ryzyko błędu człowieka, zwiększające ryzyko wypadku.

Z konserwacją wiąże się zmiana zadań i środowiska pracy. Dotyczy to zwłaszcza pracowników kontraktowych. Podwykonawstwo jest czynnikiem pogarszającym sytuację z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy – wiele wypadków i incydentów wiąże się ze zlecaniem konserwacji podwykonawcom.

Praca w warunkach presji czasowej jest także charakterystyczna dla czynności konserwacji, zwłaszcza gdy łączy się to z przestojami lub naprawami o wysokim priorytecie.

Zagrożenia, czynniki ryzyka i skutki dla zdrowia

Ponieważ konserwację przeprowadza się we wszystkich sektorach i miejscach pracy i obejmuje ona szeroki wachlarz zadań, wiąże się z nią wiele różnorodnych zagrożeń.

Zagrożenia fizyczne

• hałas, wibracje
• zbyt wysokie i niskie temperatury
• promieniowanie (promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie rentgenowskie, pola elektromagnetyczne)
• duże obciążenie pracą fizyczną
• czynniki ryzyka związane z ergonomią: spowodowane złym zaprojektowaniem maszyn, procesu i środowiska pracy w kontekście konserwacji: utrudniony dostęp do obiektów, które są przedmiotem pracy – męczące ruchy (schylanie się, klęczenie, sięganie, pchanie i ciągnięcie, praca w zamkniętej przestrzeni)

:: Typowe zadania:

• wiercenie, szlifowanie, piłowanie, piaskowanie
• praca na zewnątrz, konserwacja urządzeń przemysłowych (np. piece, urządzenia chłodzące)
• spawanie, kontrola rur, konserwacja szyn

:: Potencjalne skutki dla zdrowia: problemy ze słuchem spowodowane hałasem, dolegliwości mięśniowo-szkieletowe

Zagrożenia chemiczne

• azbest, włókno szklane
• wyziewy, opary, pył (np. opary asfaltu, spaliny z silników wysokoprężnych, krzemionka krystaliczna)
• rozpuszczalniki

:: Typowe zadania

• konserwacja budynków
• spawanie łukiem elektrycznym
• wykonywanie pracy w zamkniętej przestrzeni
• praca w warsztatach samochodowych
• obsługa techniczna instalacji przemysłowych, w których występują niebezpieczne substancje chemiczne

:: Potencjalne skutki dla zdrowia: problemy z oddychaniem, astma o podłożu zawodowym, alergie, pylica azbestowa, nowotwory

Zagrożenia biologiczne

• bakterie (np. legionella, salmonella)
• pleśń i grzyby

:: Typowe zadania:

• konserwacja w zakładach przetwarzania odpadów
• konserwacja w miejscach pracy z czynnikami biologicznymi, takich jak laboratoria
• konserwacja w miejscach, w których potencjalnie mogą rozmnażać się bakterie, pleśnie i grzyby, takich jak systemy klimatyzacji

:: Potencjalne skutki dla zdrowia: problemy z oddychaniem, astma, alergie, legionelloza

Psychospołeczne czynniki ryzyka

• presja czasowa
• praca zmianowa, praca w dni wolne od pracy, praca nocna, praca na wezwanie oraz nieregularne godziny pracy
• praca razem z pracownikami wykonawców / kilku wykonawców – kwestie komunikacji

:: Potencjalne skutki dla zdrowia: stres związany z pracą, zmęczenie, zwiększone ryzyko wypadków

Wysokie ryzyko wszelkiego rodzaju wypadków

• wiele wypadków związanych jest ze sprzętem roboczym oraz konserwacją maszyn, np. zmiażdżenie przez poruszające się maszyny, wskutek niespodziewanego uruchomienia
• upadki z wysokości, wypadki związane ze spadającymi przedmiotami
• porażenie prądem elektrycznym, wstrząsy elektryczne, oparzenia
• zamknięte przestrzenie, uduszenie się
• wybuch, pożar

Fakty i liczby

Analizy danych Eurostatu w oparciu o metodologię ESAW (europejskie statystyki wypadków przy pracy) mogą pomóc w ustaleniu ilości wypadków związanych z czynnościami obsługi w kilku krajach europejskich.

Ocenia się, że około 15–20% (w zależności od kraju) wszystkich wypadków i 10–15% wszystkich śmiertelnych wypadków to wypadki związane z czynnościami konserwacji.

Konserwacja, naprawa, regulacja i dostrajanie zajmują czwarte miejsce na liście 10 procesów roboczych odpowiedzialnych za najwyższą liczbę wypadków śmiertelnych w latach 2003–2005 (Eurostat-ESAW).

Coraz częściej do wypadków dochodzi nie w czasie normalnej eksploatacji, ale raczej podczas naprawy, konserwacji, czyszczenia, regulowania itp.

Według badania przeprowadzonego w 2005 r. we Francji konserwacja jest najczęściej zlecanym podwykonawcom rodzajem pracy w przemyśle. Analiza francuskiej bazy danych wypadków przy pracy pokazuje, że w 2002 r. pracownicy zajmujący się konserwacją znaleźli się na drugim miejscu pod względem liczby ofiar wypadków związanych z podwykonawstwem, zaraz za pracownikami budowlanymi.

Analiza wyników hiszpańskiego krajowego badania warunków pracy (2007 r.) wskazuje na większe narażenie pracowników zajmujących się konserwacją na hałas oraz na wibracje dłoni, ręki i całego ciała w porównaniu z innymi zatrudnionymi. Są oni także bardziej narażeni na działanie substancji niebezpiecznych, oparów i wyziewów.

Około 25% wszystkich wypadków porażenia prądem elektrycznym spowodowanych jest przenośnymi urządzeniami elektrycznymi. Nieprawidłowe podłączenie przewodów elektrycznych powoduje około 2000 pożarów rocznie. Główną przyczyną takich wypadków i pożarów jest brak przeprowadzania kontroli i obsługi technicznej (Zarząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa – HSE).

Przeczytaj nasz raport i powiązany biuletyn  Konserwacja i BHP – Obraz statystyczny

Podstawowe zasady dobrej pracy

Specyfika obsługi technicznej i konserwacji jest zróżnicowana w zależności od sektora przemysłu i zadań. Ale są pewne wspólne zasady:

• włączenie zarządzania BHP w zarządzanie konserwacją
• zorganizowane podejście oparte na ocenie ryzyka
• wyraźnie sprecyzowane role i obowiązki
• bezpieczne systemy pracy i jasne wytyczne postępowania
• odpowiednie przeszkolenie i kompetencje
• udział pracowników w ocenie ryzyka i procesie zarządzania konserwacją
• Skuteczna komunikacja

Pięć podstawowych zasad bezpiecznej konserwacji

1. Planowanie
   
   
2. Zabezpieczenie miejsca, w którym odbywa się praca
   
   
3. Stosowanie odpowiedniego sprzętu
   
   
4. Praca zgodna z planem
   
   
5. Kontrola końcowa

1. Planowanie

Konserwacja powinna rozpocząć się od właściwego planowania. Należy przeprowadzić ocenę ryzyka, a w procesie tym powinni uczestniczyć pracownicy. Na etapie planowania należy zająć się następującymi kwestiami:

Pracodawcy muszą zapewnić, by pracownicy posiadali umiejętności wymagane do wykonywania niezbędnych zadań, byli poinformowani o bezpiecznych procedurach pracy i wiedzieli, jak postępować w sytuacji wykraczającej poza ich kompetencje. Pracodawcy powinni starannie przeanalizować hierarchię służbową osób, które uczestniczą w wykonywaniu zadania konserwacji, a także wszelkie procedury, które będą stosowane podczas wykonywania danej czynności, w tym procedury zgłaszania w razie wystąpienia problemu. Jest to szczególnie ważne, jeżeli konserwacją zajmują się podwykonawcy.

Na etapie planowania zasadnicze znaczenie ma konsultowanie się z pracownikami i przekazywanie im informacji. Pracownicy wykonujący zadanie z zakresu konserwacji nie tylko powinni być poinformowani o wynikach wstępnej oceny ryzyka, ale powinni także uczestniczyć w niej. Ze względu na znajomość miejsca pracy są oni często najlepiej przygotowani do wskazania zagrożeń i najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie z nimi. Udział pracowników w procesie planowania nie tylko zwiększa bezpieczeństwo, lecz także podnosi jakość prac z zakresu obsługi technicznej.

2. Zabezpieczenie miejsca, w którym odbywa się praca

Miejsce, w którym odbywa się praca, musi być zabezpieczone przed dostępem osób nieupoważnionych, np. przez wykorzystanie barier i znaków. Należy utrzymywać czystość i bezpieczeństwo w miejscu prac, z zablokowanym dopływem energii elektrycznej, zabezpieczonymi ruchomymi częściami maszyn, zainstalowaną wentylacją czasową oraz wyznaczonymi dla pracowników bezpiecznymi drogami dojścia do miejsca pracy i opuszczenia go. Do maszyn należy przymocować znaki ostrzegawcze określające datę i czas zablokowania oraz imię i nazwisko osoby upoważnionej do zdjęcia blokady – tym samym bezpieczeństwo pracownika zajmującego się konserwacją maszyny nie będzie zagrożone przez nieopatrzne uruchomienie jej przez innego pracownika.

Jeśli to możliwe, należy zaprojektować osłony umożliwiające wykonanie drobnych prac z zakresu konserwacji maszyn bez zdejmowania zabezpieczeń. Jeśli osłona musi być zdjęta lub wyłączona, należy postępować zgodnie z procedurami dotyczącymi blokowania. Operatorzy i pracownicy zajmujący się obsługą techniczną powinni być przeszkoleni w zakresie sposobów i warunków zdejmowania osłon.

3. Stosowanie odpowiedniego sprzętu

Pracownicy uczestniczący w wykonywaniu zadań konserwacji powinni posiadać odpowiednie narzędzia i sprzęt, które mogą różnić się od tych używanych na co dzień. Biorąc pod uwagę, że mogą oni pracować w miejscach, które nie są przeznaczone do tego, by pracowali tam ludzie, i że mogą być narażeni na wiele różnych zagrożeń, muszą mieć także odpowiedni sprzęt ochrony osobistej.

Jeśli chodzi o sprzęt i narzędzia, które będą używane, pracodawcy powinni zapewnić:

Cały sprzęt ochrony osobistej musi:

Na przykład pracownicy czyszczący lub wymieniający filtry wentylacji wyciągowej mogą być narażeni na znacznie wyższe stężenia pyłu niż normalnie występujące na danym stanowisku pracy. Dostęp do takich filtrów, które często znajdują się w rejonie dachu, także musi być zabezpieczony.

4. Praca zgodna z planem

Pracowników i kierowników należy poinformować o bezpiecznych procedurach pracy, muszą oni je zrozumieć i prawidłowo stosować. Praca powinna być monitorowana, tak by przestrzegano ustalonych bezpiecznych systemów pracy i przepisów obowiązujących w danym miejscu pracy. Obsługę techniczną wykonuje się często pod presją – np. kiedy awaria spowodowała przestój w produkcji. Procedur bezpiecznej pracy należy przestrzegać nawet wtedy, gdy występuje presja czasowa: „chodzenie na skróty” może być bardzo kosztowne, jeśli doprowadzi do wypadków, urazów lub uszkodzenia mienia.

Należy wprowadzić procedury na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń. Częścią bezpiecznego systemu pracy powinno być zaprzestanie pracy w przypadku pojawienia się nieprzewidzianego problemu lub problemu wykraczającego poza kompetencje danej osoby. Ważne jest by pamiętać, że wyjście poza zakres własnych umiejętności i kompetencji może spowodować wypadek.

5. Przeprowadzanie kontroli końcowych

Proces konserwacji musi kończyć się kontrolami w celu upewnienia się, że zadanie zostało wykonane do końca, że obiekt, który był poddawany obsłudze technicznej jest w bezpiecznym stanie oraz że miejsce zostało oczyszczone ze wszystkich odpadów powstałych podczas tego procesu. Kiedy wszystko zostanie sprawdzone i uznane za bezpieczne, zadanie można oficjalnie uznać za zakończone i można powiadomić o tym kierowników i innych pracowników.

Końcowy etap obejmuje sporządzenie dokumentacji opisującej wykonaną pracę i zawierającej uwagi dotyczące ewentualnych napotkanych trudności, wraz z zaleceniami dotyczącymi ulepszeń. Najlepiej byłoby omówić to także na zebraniu załogi, w trakcie którego pracownicy uczestniczący w procesie oraz pracujący w otoczeniu mogliby przedstawić swoje uwagi dotyczące danej czynności konserwacji i przedstawić odpowiednie sugestie usprawnienia procesu.

Europejskie prawodawstwo dotyczące konserwacji (obsługi technicznej)

Od roku 1989 przyjęto szereg dyrektyw europejskich ustanawiających ogólne ramy minimalnych wymagań dotyczących ochrony pracowników w miejscu pracy.

Dyrektywy te mają także zastosowanie do czynności obsługi technicznej; przede wszystkim dyrektywa ramowa nakładająca na pracodawców obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka w miejscu pracy.

Dyrektywa Rady 89/391 – tzw. „dyrektywa ramowa” dotycząca ogólnych zasad prewencji i ochrony pracowników przed wypadkami w pracy i chorobami zawodowymi

Zawiera ona ogólne zasady zapobiegania, określa obowiązki pracodawców związane z oceną ryzyka, eliminowaniem zagrożeń i czynników powodujących wypadki, informowaniem, konsultacjami i współudziałem oraz szkoleniem pracowników i ich przedstawicieli.

Komisja Europejska opracowała Wytyczne w sprawie oceny ryzyka w miejscu pracy, mające pomóc pracodawcom i pracownikom we wdrożeniu wymagań dotyczących oceny ryzyka, określonych w dyrektywie ramowej 89/391/EWG. W przewodniku tym pracownicy zajmujący się obsługą techniczną zostali określeni jako „pracownicy, którzy mogą być narażeni na podwyższone ryzyko”. Przewodnik wskazuje także na potrzebę przeprowadzania odrębnej oceny ryzyka dla czynności obsługi technicznej.

Na podstawie „dyrektywy ramowej” przyjęto szereg dyrektyw szczegółowych; wszystkie mają znaczenie dla prowadzenia obsługi technicznej w bezpieczny sposób, a wiele z nich zawiera szczegółowe przepisy odnoszące się do czynności konserwacji i wymagań dotyczących konserwacji, w dążeniu do wyeliminowania zagrożeń w miejscu pracy.

Dyrektywa Rady 89/654/EWG

dotycząca minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miejscu pracy zawiera m.in. wymóg zapewnienia przez pracodawców, by

• drogi prowadzące do wyjść ewakuacyjnych i same wyjścia były zawsze całkowicie wolne od przeszkód
• była wykonywana obsługa techniczna miejsc pracy oraz maszyn i urządzeń, a każda zauważona usterka mogąca zagrozić bezpieczeństwu i zdrowiu pracowników była usuwana w możliwie najkrótszym terminie
• sprzęt służący zapewnieniu bezpieczeństwa oraz urządzenia eliminujące zagrożenia były regularnie konserwowane i sprawdzane

Dyrektywa Rady 89/655/EWG

dotycząca minimalnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa i higieny użytkowania sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy, przy czym użytkowanie sprzętu roboczego obejmuje konserwację i obsługę techniczną, w tym w szczególności czyszczenie, stanowi, że

• pracodawca podejmuje konieczne środki zapewniające, że w ciągu całego czasu pracy sprzęt roboczy jest utrzymywany przez odpowiednią konserwację w stanie zgodnym z przepisami ust. 1 lit. a) lub b) w zależności od przypadku
• sprzęt roboczy narażony na działanie czynników mogących pogorszyć jego stan i doprowadzić do sytuacji niebezpiecznych, jest poddawany:

- kontrolom okresowym oraz kontrolom specjalnym, w celu utrzymania odpowiedniego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa oraz wykrycia usterek i ich usunięcia we właściwym czasie

• gdy użytkowany sprzęt roboczy może powodować powstanie szczególnego zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników, pracodawca podejmuje konieczne środki zapewniające:

- ograniczenie użytkowania sprzętu roboczego wyłącznie do pracowników, którym przydzielono jego użytkowanie
- wykonywanie napraw, modyfikacji, konserwacji lub obsługi technicznej przez pracowników, którzy są odpowiednio wyznaczeni do przeprowadzenia takich prac

Określa ona także minimalne wymagania dotyczące urządzeń sterowniczych i zabezpieczających oraz przepisów dotyczących konserwacji:

• musi być możliwe przeprowadzenie prac konserwacyjnych podczas postoju maszyny. Jeżeli jest to niemożliwe, musi istnieć możliwość podjęcia odpowiednich środków ochronnych w celu przeprowadzenia takich prac lub takie prace będą przeprowadzane poza strefami niebezpiecznymi
• jeżeli dla jakiejkolwiek maszyny przewidziany jest dziennik konserwacji, to musi on być prowadzony na bieżąco
• pracownicy muszą mieć zagwarantowane bezpieczeństwo dostępu i przebywania we wszystkich obszarach koniecznych do produkcji, regulacji i prac konserwacyjnych

Ponadto zawiera ona przepisy dotyczące użytkowania sprzętu roboczego wykorzystywanego do tymczasowej pracy na wysokości, np. szczegółowe przepisy dotyczące używania drabin, rusztowań.

Dyrektywa Rady 89/656/EWG

w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników korzystających z wyposażenia ochronnego w miejscu pracy stanowi, że pracodawca dostarcza bezpłatnie środki ochrony indywidualnej oraz zapewnia ich prawidłowe działanie i odpowiedni stan higieniczny poprzez niezbędne konserwacje, naprawy i wymiany.

ZAŁĄCZNIK III do dyrektywy podaje niepełną orientacyjną listę działalności i sektorów działalności, które mogą wymagać indywidualnego wyposażenia ochronnego.

Dyrektywa Rady 92/91/EWG

dotycząca minimalnych wymagań mających na celu poprawę warunków bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi

zawiera m.in. minimalne wymagania dotyczące sektorów na lądzie i poza lądem, w tym przepisy dotyczące konserwacji.

Dyrektywa Rady 92/104/EWG

w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony pracowników odkrywkowego i podziemnego przemysłu wydobywczego.

Pracodawca podejmuje niezbędne środki, by zagwarantować:

• zaprojektowanie, wykonanie, wyposażenie, przekazanie do eksploatacji, prowadzenie i utrzymywanie miejsc pracy w taki sposób, by pracownicy mogli wykonywać zleconą im pracę bez narażania swojego bezpieczeństwa i/lub zdrowia i/lub bezpieczeństwa i zdrowia innych pracowników
• powierzanie pracy związanej ze szczególnym ryzykiem tylko kompetentnemu personelowi i wykonywanie jej zgodnie z podanymi instrukcjami

Dyrektywa Rady 93/103/WE

dotycząca minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w pracy na statkach rybackich stanowi, że państwa członkowskie muszą podejmować środki niezbędne w celu zapewnienia, aby właściciele

• poddawali statki, ich urządzenia i wyposażenie przeglądom technicznym oraz jak najszybciej usuwali wszelkie wykryte wady

Dyrektywa Rady 98/24/WE

w sprawie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed ryzykiem związanym ze środkami chemicznymi w miejscu pracy stanowi, że konserwacja i naprawa, w których można przewidzieć ryzyko narażenia lub które z innych względów mogą mieć szkodliwe skutki dla bezpieczeństwa i zdrowia, powinny być uwzględnione w ocenie zagrożenia. Stanowi ona także, że zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników narażonych na działanie niebezpiecznych środków chemicznych w pracy eliminuje się lub sprowadza do minimum poprzez

• planowanie i organizację pracy w miejscu pracy
• dostarczenie stosownego sprzętu do pracy ze środkami chemicznymi oraz procedury konserwacji, które zapewniają zdrowie i bezpieczeństwo pracowników w miejscu pracy itd.

Dyrektywa 2006/42/WE

w sprawie maszyn, zmieniająca dyrektywę 95/16/WE, zawiera w preambule stwierdzenie, że koszty społeczne dużej liczby wypadków powodowanych bezpośrednio przez użytkowanie maszyn można zmniejszyć przez projektowanie i wykonanie maszyn bezpiecznych z samego założenia oraz przez właściwe ich instalowanie i konserwację.

ZAŁĄCZNIK I dotyczący zasadniczych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa odnoszących się do projektowania i wykonywania maszyn obejmuje zasady bezpieczeństwa kompleksowego, wymagania dotyczące układów sterowania oraz szczegółowe przepisy dotyczące konserwacji maszyn, a także wymagania odnoszące się do informacji, ostrzeżeń i instrukcji.

Kilka dyrektyw szczegółowych przyjęto w celu przeciwdziałania narażeniu pracowników na potencjalnie szkodliwe czynniki fizyczne w miejscu pracy, takie jak wibracje, hałas, pola elektromagnetyczne, promieniowanie optyczne i promieniowanie jonizujące. Dyrektywy te zawierają przepisy mające na celu unikanie lub ograniczanie narażenia na czynniki ryzyka m.in. przez odpowiednie programy konserwacji sprzętu roboczego, miejsc pracy i systemu miejsc pracy.

• dyrektywa 2002/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (wibracji)
  
  
• dyrektywa 2003/10/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem)
• dyrektywa 2006/25/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (sztucznym promieniowaniem optycznym)
• dyrektywa 2004/40/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi)

Inne ważne dyrektywy

• dyrektywa Rady 92/58/EWG w sprawie minimalnych wymagań dotyczących znaków bezpieczeństwa i/lub zdrowia w miejscu pracy
• dyrektywa 1999/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników narażonych na przebywanie w środowiskach potencjalnie wybuchowych
• dyrektywa Rady 83/477/EWG z dnia 19 września 1983 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (druga dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 8 dyrektywy 80/1107/EWG), zmieniona dyrektywą Rady 91/382/EWG, dyrektywą Rady 98/24/WE, dyrektywą 2003/18/WE i dyrektywą 2007/30/WE
• dyrektywa 2000/54/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy
• dyrektywa Rady 92/57/EWG w sprawie wdrożenia minimalnych wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na tymczasowych lub ruchomych budowach
• dyrektywa Rady 96/82/WE w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi

Więcej informacji w sekcji Prawodawstwo europejskie