Celem działań Europejskiego Obserwatorium Ryzyka EU-OSHA jest zidentyfikowanie nowych i pojawiających się zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia w pracy, w celu podniesienia aktualności i skuteczności środków zapobiegawczych. Aby to osiągnąć Obserwatorium przedstawia ogólny obraz bezpieczeństwa i zdrowia w pracy w Europie, opisuje tendencje i ich przyczyny oraz przewiduje zmiany w pracy i ich prawdopodobny wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie w pracy
Misja
Tak jak nasze społeczeństwo ewoluuje pod wpływem nowej technologii i zmieniających się warunków ekonomicznych i społecznych, tak nasze miejsca pracy, nasze praktyki i procedury ulegają ciągłym zmianom. Te nowe sytuacje niosą ze sobą nowe zagrożenia i wyzwania dla pracowników i pracodawców, którzy z kolej domagają się politycznego, administracyjnego i technicznego podejścia, zapewniającego wysoki poziom bezpieczeństwa i zdrowia w pracy.
'przewidywanie nowych i pojawiających się zagrożeń, związanych z technologicznymi innowacjami albo wywołanych zmianą społeczną, ma zasadnicze znaczenie, jeśli zagrożenia te mają być kontrolowane. Wymaga to przede wszystkim ciągłego obserwowania samych zagrożeń, opartego na systematycznym gromadzeniu informacji i opinii naukowych”.
Dlatego w strategii zwrócono się do Agencji o utworzenie Europejskiego Obserwatorium Ryzyka (ERO) w celu wykonania tych zadań. W obecnej wspólnotowej strategii na lata 2007-2012 ponownie zwrócono uwagę na znaczenie przewidywania ryzyka i zwrócono się do Obserwatorium Agencji o podjęcie szeregu nowych inicjatyw.
Jak działamy
Obserwatorium tworzy wartość dodaną w wyniku gromadzenia i analizy informacji, umieszczania ich w kontekście (w szczególności w odniesieniu do europejskiej agendy społecznej i wspólnotowej strategii), szukając tendencji w celu „przewidzenia zmian” i przekazując skutecznie kluczowe kwestie docelowym odbiorcom: decydentom i naukowcom. Ma również na celu zachęcanie do debaty i refleksji wśród stron zainteresowanych EU-OSHA i dostarczenie platformy do dyskusji pomiędzy ekspertami i decydentami na różnych poziomach.
Niezbędne informacje w celu zidentyfikowania nowych i pojawiających się zagrożeń mogą pochodzić z różnych źródeł, takich jak dane z oficjalnych rejestrów, literatura naukowa, prognozy eksperckie lub dane z badań. Aby objąć te potencjalne źródła informacji, działania organizowane są wokół czterech głównych obszarów.
Przewidywanie zagrożeń jest głównym celem określonym dla Europejskiego Obserwatorium Ryzyka we wspólnotowej strategii na lata 2007−2012. Po konsultacji i debacie z ekspertami i zainteresowanymi stronami uzgodniono
roboczą definicję "pojawiających się zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa w pracy": zagrożenie w pracy, które jednocześnie jest nowe i narasta.
‘Nowe’ oznacza, że:
zagrożenie nie istniało wcześniej i zostało wywołane nowymi procesami, nowymi technologiami, nowymi rodzajami miejsc pracy, zmianą społeczną lub organizacją; lub
długoletnia kwestia została na nowo ujęta jako zagrożenie w wyniku zmiany w jej społecznym lub publicznym postrzeganiu; lub
nowa wiedza naukowa pozwala na uznanie długotrwałej kwestii za zagrożenie.
Zagrożenie ‘narasta’ jeśli:
liczba czynników zagrożenia rośnie; lub
narażenie na czynnik zagrożenia rośnie (poziom narażenia lub liczba narażonych osób); lub
skutek czynnika dla zdrowia pracowników jest coraz mocniejszy (waga skutków zdrowotnych lub liczba dotkniętych osób).
Pierwsze kroki w kierunku zidentyfikowania pojawiających się zagrożeń poczyniono wraz z publikacją czterech eksperckich raportów prognostycznych, które obejmowały pojawiające się zagrożenia fizyczne, biologiczne, psychospołeczne oraz chemiczne. Raporty są wynikiem konsultacji z ekspertami za pośrednictwem metody Delphi, uzupełniono je następnie licznymi przeglądami literatury i szczegółowymi raportami mającymi na celu analizę głównych zagrożeń zidentyfikowanych w prognozach eksperckich, takich jak narażenie w miejscu pracy na nanomateriały.
W obecnej wspólnotowej strategii na lata 2007−2012 wzywa się Europejskie Obserwatorium Ryzyka do ‘rozszerzenia zakresu przewidywania ryzyka tak, aby obejmował on ryzyko związane z nowymi technologiami, zagrożeniami biologicznymi, skomplikowanymi interfejsami ludzko-maszynowymi oraz wpływ tendencji demograficznych.’ Jest to wsparcie dla inicjatywy Obserwatorium uruchomienia projektu prognozy przy tworzeniu serii scenariuszy w celu zbadania możliwego wpływu innowacji technologicznych na bezpieczeństwo i zdrowie w pracy do roku 2020. Projekt będzie się koncentrował na „zielonych miejscach pracy”, ponieważ bodziec do „ekologizacji” gospodarki jest szansą na przewidzenie potencjalnych nowych zagrożeń w tych pojawiających się miejscach pracy i na zapewnienie wdrożenia skutecznych środków w celu zapobiegania takim zagrożeniom. Utworzone scenariusze powinny pomóc decydentom lepiej ocenić, jakie decyzje powinni rozważyć, tworząc lepsze przepisy BHP w przyszłości.
Badanie przedsiębiorstw (ESENER)
Wśród wielu zagrożeń w miejscu pracy w badaniu szczególnie skoncentrowano się na rosnącym − i stosunkowo nowym − obszarze zagrożeń psychospołecznych. Zagrożenia te, związane ze sposobem planowania i organizacji pracy i zarządzania nią oraz z ekonomicznym i społecznym kontekstem pracy, prowadzą do podniesienia poziomu stresu i mogą również skutkować poważnym pogorszeniem zdrowia psychicznego i fizycznego.
W badaniu pyta się ankietowanych o środki podejmowane w miejscu pracy, główne bodźce do podejmowania działań i najważniejsze przeszkody. Pytania obejmują zarządzanie zdrowiem i bezpieczeństwem w ogólności, zarządzanie zagrożeniami psychospołecznymi i udział pracowników.
Wraz z oddzielnymi wywiadami skierowanymi do kierownictwa i przedstawicieli ds. zdrowia i bezpieczeństwa badanie ESENER obejmuje blisko 36 000 wywiadów telefonicznych, odnoszących się do podmiotów sektora prywatnego i publicznego zatrudniających co najmniej 10 pracowników, w 27 państwach członkowskich UE oraz Chorwacji, Turcji, Norwegii i Szwajcarii.
Pełen zestaw danych ESENER jest dostępny w archiwum danych Wielkiej Brytanii (UK Data Archive - UKDA) Uniwersytetu Essex pod adresem http://www.esds.ac.uk/findingData/snDescription.asp?sn=6446&key=esener. Aby uzyskać dostęp do plików, użytkownicy muszą najpierw zarejestrować się w UKDA. Informacje na temat procedury rejestracji są dostępne pod adresem http://www.data-archive.ac.uk/aandp/access/login.asp. W razie pytań dotyczących rejestracji lub dostępu do danych prosimy o kontakt z biurem pomocy pod adresem help_[at]_esds.ac.uk.
Archiwum zapewnia również dostęp do dokumentacji badania i przewodnik dla użytkowników danych. Przed rozpoczęciem pracy z danymi użytkownikom zaleca się lekturę dodatkowej dokumentacji na temat metodologii, zamieszczonej na tej stronie. Warunki korzystania z danych są dostępne pod adresem http://www.data-archive.ac.uk/orderingdata/termsandConditions.asp.
Uwaga: we wszystkich pracach, które wykorzystują badanie ESENER lub się do niego odwołują, należy podać to źródło w postaci adresu bibliograficznego w przypisach dolnych lub w części publikacji zawierającej źródła. Podobnie każda publikacja, w wersji papierowej, elektronicznej lub wyemitowana, oparta w całości lub części na badaniu ESENER, powinna zawierać podziękowania dla Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) i archiwum danych Wielkiej Brytanii (UKDA). Powinna ona również zawierać oświadczenie, że EU-OSHA i archiwum danych Wielkiej Brytanii (UKDA) nie ponoszą odpowiedzialności za dalszą analizę czy interpretację badania.
Jednostka Obserwatorium Ryzyka Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy
Gran Via 33
E-48003
„BHP w liczbach”: określenie i analiza tendencji
Dział ten dostarcza informacji na temat poszczególnych grup pracowników, rodzajów narażeń, wyników w zakresie zdrowia i sektorów przemysłowych, w oparciu o gromadzenie, analizę i łączenie istniejących wiarygodnych danych z krajowych i międzynarodowych źródeł danych (system monitorowania − dostępny tylko w języku angielskim), takich jak:
badania aktywności ekonomicznej ludności (LFS)
badania pracowników,
rejestry wypadków,
rejestry dotyczące chorób zawodowych,
rejestry zgonów,
rejestry narażenia.
Źródłami są statystyczne i analityczne dokumenty ogólne. Statystyczne źródła są połączeniem rejestrów administracyjnych i statystyk (rejestry chorób zawodowych, rejestry narażenia), badań, systemów dobrowolnego raportowania i sprawozdań z inspekcji. Połączenie różnych źródeł z nieporównywalnymi danymi, przykładami tylko z jednego kraju członkowskiego, jednorazowymi badaniami i badaniami spoza krajowych oficjalnych danych pomaga wypełnić luki w wiedzy.
Celem jest stworzenie podstawy merytorycznej, możliwie całościowego obrazu potencjalnych kwestii z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, zagrożeń i skutków zdrowotnych w wybranych zagadnieniach oraz utworzenie zaleceń z zakresu badań, polityki i praktyki. Raporty te odzwierciedlają główny cel Europejskiego Obserwatorium Ryzyka: wcześniejszą identyfikację pojawiających się tendencji i zagrożeń w pracy, będącą wsparciem przy alokowaniu zasobów, a także mającą na celu umożliwienia bardziej dostosowanych czasowo i skuteczniejszych interwencji.
Seria „BHP w liczbach” jest również uzupełnieniem szerokiego wyboru przykładów dobrej praktyki gromadzonych przez Agencję od chwili jej powstania. Jeśli informacje na temat dobrej praktyki są dostępne, zostanie zamieszczony do nich link. W przypadku niektórych zagadnień dostępne są bardziej szczegółowe informacje przedstawione przez państwa członkowskie. W takim przypadku dostarczane są oddzielne krajowe raporty.
Wspieranie koordynacji badań z zakresu bezpieczeństwa i zdrowia w pracy w UE
Celem Europejskiego Obserwatorium Ryzyka jest wspieranie silniejszej koordynacji badań z zakresu bezpieczeństwa i zdrowia w pracy w całej UE. Wiele organizacji prowadzi lub funduje badania z zakresu bezpieczeństwa i zdrowia w pracy we wszystkich państwach członkowskich, ale –jak w innych obszarach– badania są zbyt rozdrobnione, co oznacza, że niewielkie zasoby nie mogą być najlepiej wykorzystane.
Prace Obserwatorium nad koordynacją badań rozpoczęto, gdy we wspólnotowej strategii na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa w pracy na lata 2002−2006 zwrócono się do Agencji o „działanie jako siła napędowa w kwestiach odnoszących się do budowania świadomości i przewidywana ryzyka” i podkreśliła znaczenie koordynacji i praktycznego wymiaru badań nad zdrowiem i bezpieczeństwem w pracy, w szczególności w zakresie nowych i pojawiających się zagrożeń: 'Przewidywanie nowych i pojawiających się zagrożeń, związanych z technologicznymi innowacjami albo wywołanymi zmianą społeczną, ma zasadnicze znaczenie, jeśli zagrożenia te mają być kontrolowane (…). Wymaga to od naukowców przyjęcia spójnego podejścia: organizacje badawcze powinny koordynować swoje odpowiednie programy, ukierunkować je na rozwiązywanie praktycznych problemów powstających w miejscach pracy i przygotować się na przekazanie wyników badań przedsiębiorstwom, w szczególności MŚP."
Jako pierwszy krok, na wniosek Komisji, Agencja przygotowała raport dotyczący priorytetów badawczych BHP w UE. Raport został przygotowany wewnątrz jednostki i krążył w ramach konsultacji w sieci punktów kontaktowych Agencji, sieci ekspertów UE i wśród międzynarodowych organizacji BHP. W grudniu 2005 r. Obserwatorium zorganizowało seminarium w celu połączenia wniosków z raportu i zgromadziło główne instytuty badawcze BHP z całej UE. Było to pierwsze z serii seminariów zorganizowanych przez Obserwatorium w kilku państwach członkowskich w celu znalezienia sposobów na zwiększenie współpracy na poziomie programów badawczych.
W trakcie 2005 r. Obserwatorium odegrało także kluczową rolę w przygotowaniu propozycji konsorcjum kluczowych instytucji badawczych, które promowałoby współpracę badawczą z zakresu nowych i pojawiających się zagrożeń. Nowemu konsorcjum OSH ERA prowadzonemu przez Fiński Instytut Zdrowia w Pracy udało się otrzymać fundusze z 6 ramowego programu badawczego i w ciągu czterech lat projektu (2006−2010) Agencja odegrała znaczącą rolę w osiąganiu ambitnych celów.
W ciągu kolejnych kilku lat Agencja będzie kontynuować wzmacnianie koordynacji badań nad bezpieczeństwem i zdrowiem w pracy, szukając porozumienia w sprawie wspólnych priorytetowych zagadnień wśród kluczowych podmiotów – w tym dokonując przeglądu raportu na temat priorytetów badawczych BHP w UE z 2005 r. – oraz w ramach ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i kluczowymi międzynarodowymi sieciami i organizacjami, takimi jak PEROSH, MOP, WHO czy NIOSH.