Frequently Asked Questions

Veelgestelde vragen

1. Zijn er wetten en normen die deze aandoeningen helpen voorkomen?

   Europese wettelijke vereisten met betrekking tot aandoeningen aan het bewegingsapparaat (MSD's) omvatten internationale verdragen en normen, en Europese richtlijnen en normen.

   Op internationaal vlak heeft de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) een aantal verdragen gesloten met betrekking tot MSD's. Voordat deze verdragen in juridische verbintenissen werden omgezet, moesten ze eerst door een bepaald aantal lidstaten worden geratificeerd.

   Op Europees niveau zijn verschillende richtlijnen gepubliceerd die direct of indirect verband houden met MSD's. Een Europese richtlijn moet eerst in elke lidstaat in nationaal recht worden omgezet voordat deze in werking kan treden. Over het algemeen stelt de richtlijn de overeengekomen doelstellingen vast die de lidstaten moeten nastreven, maar kunnen de lidstaten zelf invulling geven aan de wijze waarop deze doelstellingen moeten worden bereikt. Deze richtlijnen worden verder uitgewerkt in een reeks aanvullende Europese EN-normen, die de implementatie van de richtlijnen mogelijk maken.

   De Internationale Organisatie voor Normalisatie (ISO) heeft internationale normen vastgesteld over ergonomische vereisten voor werkplekken, methoden van risicobeoordeling en andere aspecten die verband houden met MSD's.

   Zie voor meer informatie: Europese wettelijke vereisten met betrekking tot arbeidsgebonden aandoeningen aan het bewegingsapparaat.

   
   

2. Welke factoren dragen bij aan MSD's?

   Verschillende soorten factoren spelen een rol bij het ontstaan van MSD's, waaronder fysieke en biomechanische factoren, organisatorische en psychosociale factoren, en individuele en persoonlijke factoren. Deze factoren kunnen zowel afzonderlijk als in combinatie optreden.

   Fysieke factoren:

   • Uitoefening van kracht, bijv. tillen, dragen, trekken, duwen, gebruik van gereedschap
   • Repetitieve bewegingen
   • Ongemakkelijke en statische lichaamshoudingen, bijv. met de handen boven schouderhoogte, of langdurig staan of zitten
   • Plaatselijke druk van gereedschap en oppervlakken
   • Trillingen
   • Kou of grote hitte
   • Onvoldoende verlichting, kan bijv. een ongeval veroorzaken
   • Veel lawaai, kan bijv. voor spanningen in het lichaam zorgen

   Organisatorische en psychosociale factoren:

   • Hoge eisen aan het werk, weinig zeggenschap over werkzaamheden, weinig zelfstandigheid
   • Weinig voldoening
   • Repetitief, eenzijdig werk met een hoge werkdruk
   • Gebrek aan steun van collega's, toezichthouders en leidinggevenden

   Individuele factoren:

   • Medisch verleden
   • Fysieke gesteldheid
   • Leeftijd
   • Zwaarlijvigheid
   • Roken
   
   

3. Welke beroepsgroepen lopen het grootste risico?

   Aandoeningen aan het bewegingsapparaat komen in alle beroepsgroepen voor, maar met name bij de volgende:

   • Mensen die werkzaam zijn in landbouw, bosbouw en visserij
   • Bouwvakkers
   • Timmerlieden
   • Chauffeurs
   • Verpleegkundigen
   • Schoonmakers
   • Mijnwerkers
   • Mensen die machines bedienen
   • Handwerkslieden
   • Kleermakers
   • Mensen die werkzaam zijn in de detailhandel
   • Mensen die werken in hotels, restaurants en catering
   • Secretaresses en typisten
   • Laders en lossers
   
   

4. Wat zijn de meest risicovolle sectoren?

   In de landbouw en bouwnijverheid is het risico van blootstelling aan fysieke risico's en MSD-klachten het grootst, maar het bestaat in alle sectoren.

   
   

5. Wat zijn arbeidsgerelateerde aandoeningen aan het bewegingsapparaat (MSD's)?

   MSD's zijn aandoeningen aan de lichaamsstructuur zoals spieren, gewrichten, pezen, gewrichtsbanden, zenuwen of de plaatselijke doorbloeding die hoofdzakelijk worden veroorzaakt of verergeren door de uitvoering van het werk en door de effecten van de directe werkomgeving tijdens werkzaamheden.

   De meeste werkgerelateerde MSD's ontstaan geleidelijk als gevolg van herhaalde blootstelling aan langdurige belasting met een hoge of lage intensiteit. MSD's kunnen ook worden veroorzaakt door acute trauma's ten gevolge van een ongeval, zoals breuken.

   Deze aandoeningen treden vooral op aan rug, nek, schouders en bovenste ledematen, maar kunnen ook voorkomen bij de onderste ledematen. Een aantal MSD's, zoals carpaal tunnelsyndroom in de pols, zijn specifiek op basis van duidelijk omschreven klachten en symptomen. Andere MSD's zijn niet-specifiek omdat de patiënt last heeft of pijn voelt zonder dat dit duidt op een specifieke aandoening.

   
   

6. Hoe wordt het MSD-risico bepaald?

   Werkgevers zijn bij wet verplicht om risico's op de werkplek in kaart te brengen, en ervoor te zorgen dat de veiligheid en gezondheid van werknemers en andere mensen die een risico lopen niet in gevaar komt. Een risicobeoordeling helpt bij het vaststellen van wat de gevaren op de werkplek zijn en wie risico lopen, zodat passende preventieve maatregelen kunnen worden genomen en de risico's adequaat kunnen worden gemonitord. Voor een succesvolle risico-analyse en -bestrijding is de betrokkenheid van werknemers van het grootste belang.

   Een risicobeoordeling bestaat uit de volgende stappen:

   • Breng risico's in kaart: analyseer de werkzaamheden en stel alle risico's of combinaties van risico's vast die aandoeningen aan het bewegingsapparaat tot gevolg kunnen hebben; praat met werknemers en leidinggevenden; betrek hen bij het risicobeoordelingsproces en geef informatie over de resultaten en vereiste maatregelen
   • Ga na welke personen risico's lopen en hoe dat zou kunnen gebeuren: kijk hierbij naar iedereen die risico loopt - dus ook parttimers en tijdelijke medewerkers en toeleveranciers die diensten voor het bedrijf verrichten; betrek werknemers en hun toezichthouders bij het beoordelingsproces en vertel welke maatregelen er genomen zullen worden om de risico's te bestrijden
   • Beoordeel de risico's en bepaal welke maatregelen nodig zijn: ga na hoe blootstelling aan de geconstateerde risicofactoren tot MSD's kan leiden en bepaal welke maatregelen nodig zijn om ze weg te nemen of te reduceren
   • Houd de risico's en de preventieve maatregelen in de gaten; als er belangrijke wijzigingen op de werkplek plaatsvinden, bijv. nieuwe apparatuur, methoden of taken, moet ervoor worden gezorgd dat geen nieuwe risico's optreden die moeten worden aangepakt
   
   

   Aanpak van MSD's

   Voor de bestrijding van aandoeningen aan het bewegingsapparaat is een geïntegreerde managementaanpak nodig. Deze aanpak moet zich richten op de preventie van nieuwe aandoeningen enerzijds, en op het in dienst houden, de revalidatie en reïntegratie van werknemers die reeds te kampen hebben met deze aandoeningen anderzijds.

   MSD's helpen voorkomen:

   • Vermijd risico's voor het bewegingsapparaat
   • Beoordeel de risico's die onvermijdelijk zijn
   • Pak risico's bij de bron aan
   • Stem werkzaamheden af op de individuele werknemer
   • Houd rekening met nieuwe technologie
   • Vervang gevaarlijke processen of handelingen door veilige of minder gevaarlijke
   • Ontwikkel een coherent preventiebeleid waarbij rekening wordt gehouden met de totale fysieke belasting
   • Geef collectieve beschermingsmaatregelen voorrang boven individuele beschermingsmaatregelen
   • Geef werknemers passende instructies. Zorg ervoor dat werknemers met aandoeningen aan het bewegingsapparaat aan het werk blijven:
   • Zorg voor revalidatie
   • Zorg ervoor dat werknemers die aan MSD's lijden of hebben geleden weer aan het werk kunnen
   
   

   Punten van overweging bij de keuze voor preventieve maatregelen

   Bij het bepalen van de juiste preventieve maatregelen, moet een hele reeks aan mogelijke veranderingen in acht worden genomen:

   • werkplek — kan de werkplek bijvoorbeeld zo worden ingericht dat voorkomen wordt dat werknemers bij het uitoefenen van hun werkzaamheden grote kracht moet uitoefenen in ongemakkelijke, statische werkhoudingen?
   • arbeidsmiddelen — is het gereedschap bijvoorbeeld ergonomisch ontworpen? Kan de benodigde kracht worden verminderd door het gebruik van elektrisch gereedschap? Als zulk gereedschap wordt gebruikt, ontstaan dan nieuwe risico's door trilling van hand of arm?
   • werknemers — moeten trainingen krijgen waarmee ze bewuster worden gemaakt van ergonomische factoren en waardoor ze onveilige arbeidssituaties kunnen herkennen en vermijden. Bovendien moeten ze leren inzien waarom het van belang is dat aandacht wordt besteed aan preventie en wat er kan gebeuren als dat niet gebeurt. Ook moeten ze zich ervan bewust worden dat werken volgens goede praktijken en werkmethoden leidt tot minder klachten en geen inkomstenderving tot gevolg heeft
   • werktaken — een van de belangrijkste doelstellingen: het verminderen van de fysieke belasting van het werk door verlaging van de hoeveelheid benodigde kracht, het verminderen van herhalende handelingen en ongemakkelijke lichaamshoudingen en/of het terugbrengen van trillingen. Dat betekent vaak dat nieuwe gereedschappen of werkmethoden moeten worden ingevoerd
   • werkmanagement — bijvoorbeeld door een betere planning van het werk of door veilige werksystemen te implementeren. Het kan een oplossing zijn om taken te herverdelen over werknemers en zo het probleem van herhaalde bewegingen, grote met de hand uitgeoefende krachten en langdurig buigen en draaien te verminderen
   • op organisatorisch niveau —  praktische oplossingen zijn bijvoorbeeld goede werk/rustverhoudingen om vermoeidheid te verminderen, gelegenheid bieden tot ontspanning en taakroulering. Daarnaast is het goed te streven naar een beleid voor een op veiligheid gerichte bedrijfscultuur; zo kan de betrokkenheid van de hogere echelons binnen de organisatie namelijk worden vergroot bij het identificeren en onder controle brengen van risicofactoren met betrekking tot het bewegingsapparaat, en het op een hoger peil brengen van veiligheids- en toezichtsmaatregelen
   None

7. Wat zijn arbeidsgebonden aandoeningen aan nek, schouders en armen (WRULD's)?

   WRULD's zijn aandoeningen aan de lichaamsstructuur zoals spieren, gewrichten, pezen, gewrichtsbanden, zenuwen of de plaatselijke doorbloeding die hoofdzakelijk worden veroorzaakt of verergeren door de uitvoering van het werk en door de effecten van de directe werkomgeving tijdens werkzaamheden.

   De meeste WRULD's ontstaan geleidelijk als gevolg van repetitieve blootstelling aan langdurige belasting met een hoge of lage intensiteit. WRULD's kunnen echter ook worden veroorzaakt door acute trauma's ten gevolge van een ongeval, zoals breuken.

   Deze aandoeningen kunnen optreden aan nek, schouders en bovenste ledematen. Een aantal WRULD's, zoals peesontsteking, carpaal tunnelsyndroom, wittevingersyndroom en cervicobrachiaalsyndroom, zijn te herkennen aan de hand van duidelijk omschreven symptomen, maar andere zijn minder duidelijk herkenbaar, met symptomen als pijn, malaise, en een gevoel van verdoofdheid en tintelingen.

   WRULD's worden ook wel `verstuikingen of verrekkingen’, Repetitive Strain Injuries (RSI) of Cumulative Trauma Disorders (CTD's) genoemd.

   
   

8. Hoe omvangrijk is het MSD-probleem?
   • Aandoeningen aan het bewegingsapparaat zijn de meest voorkomende arbeidsgerelateerde gezondheidsproblemen in de EU-27: 25% van de Europese beroepsbevolking klaagt over rugpijn en 23% over spierpijn
   • 62% van de beroepsbevolking in de EU-27 is een kwart van de werktijd of meer blootgesteld aan repetitieve hand- en armbewegingen; 46% aan een pijnlijke of vermoeiende lichaamshouding; 35% aan het dragen of verplaatsen van zware lasten
   • Over het algemeen zijn vrouwen minder blootgesteld aan fysieke risicofactoren, al hebben zowel mannen als vrouwen te maken met hand- of armbewegingen of pijnlijke of vermoeiende lichaamshoudingen
   • Vrouwen zijn beduidend meer blootgesteld aan bepaalde risico's dan mannen - bij werk waarbij mensen verplaatst moeten worden - met respectievelijk 11% en 6% blootstelling gedurende een kwart van de werktijd of meer
   • MSD's zijn kostbare aandoeningen, met zowel directe kosten als verzekeringen, schadevergoedingen, medische en administratieve kosten, als indirecte kosten door productiviteitsverlies