Een veiliger en gezondere werkplek door middel van adequaat onderhoud

Regelmatig onderhoud speelt een belangrijke rol bij het elimineren van gevaren op de werkplek en het bieden van veiligere en gezondere werkomstandigheden. Onvoldoende of gebrekkig onderhoud kan leiden tot gevaarlijke situaties, dodelijke ongelukken en gezondheidsproblemen.

Ongelukken kunnen gebeuren als gevolg van defecte elektrische installaties (kabels, stekkers, apparatuur)

• schokken en verbrandingen, branden, ontbranding of mogelijk brandbare of explosieve atmosferen;

Ongelukken kunnen gebeuren doordat hijs- en hefwerktuigen niet regelmatig worden geïnspecteerd en onderhouden

• hijskettingen vuil/gecorrodeerd zijn en ontbreken, waardoor zware ladingen naar beneden vallen;

Ongelukken kunnen gebeuren als gevolg van gebrekkig onderhoud aan werk- en loopoppervlakken en routes

• oneffen, hellende of gladde oppervlakken of oppervlakken met gaten kunnen tot ongevallen met vorkheftrucks, uitglijden en struikelen leiden.

Stof vormt een potentieel gezondheidsrisico voor werknemers in de houtverwerkende industrie en steengroeven.

Onderhoud van stofbeheersingssystemen is essentieel in alle processen waarbij stof vrijkomt om blootstelling van werknemers aan stof te voorkomen:

• ventilatiekanalen moeten worden vrijgehouden van blokkades en worden gerepareerd als ze zijn beschadigd;
• filtereenheden moeten regelmatig worden onderhouden conform de aanbevelingen van de fabrikant.

Onderhoud is een activiteit met een hoog risico

Onderhoudsspecifieke gevaren en risico's

Behalve risico's die verband houden met de werkomgeving, brengen onderhoudswerkzaamheden een aantal specifieke risico's met zich mee. 

Dit zijn onder andere werken naast een proces dat aan de gang is en werken in direct contact met machines. Tijdens normale gebruiksomstandigheden vermindert automatisering de kans op menselijke fouten die tot ongelukken kunnen leiden. Bij onderhoudswerkzaamheden kan, in tegenstelling tot bij normale gebruikssituaties, direct contact tussen de medewerker en de machine niet in belangrijke mate worden verminderd: onderhoud is een activiteit waarbij werknemers direct contact hebben met het proces.

Onderhoud omvat vaak ongebruikelijke werkzaamheden, niet-routinematige taken en wordt vaak uitgevoerd in buitengewone omstandigheden, zoals werken in kleine ruimtes

Onderhoudswerkzaamheden omvatten vaak zowel demontage als montage, dikwijls van gecompliceerde machines. Dit leidt tot een grotere kans op menselijke fouten en daardoor een verhoogd risico van ongelukken.

Onderhoud behelst taken die steeds veranderen, evenals als de werkomgeving. Dit is in het bijzonder het geval bij werknemers van externe bedrijven. Het werken met onderaannemers brengt grotere risico's met zich mee voor veiligheid en gezondheid: talloze ongevallen en incidenten houden verband met onderhoud door onderaannemers.

Werken onder tijdsdruk is eveneens kenmerkend voor onderhoudswerkzaamheden, met name wanneer er sprake is van bedrijfsstops en reparaties met hoge prioriteit.

Gevaren, risico's en gezondheidsresultaten

Omdat onderhoud wordt uitgevoerd in alle industriesectoren en op alle werkplekken, en omdat het een breed scala aan taken omvat, is er een groot aantal uiteenlopende gevaren en risico's aan verbonden.

Lichamelijke gevaren

• lawaai, trillingen
• extreme hitte en koude
• straling (ultraviolette straling, röntgenstralen, elektromagnetische velden)
• hoge fysieke belasting
• ergonomie-gerelateerde risico's: vanwege slecht ontwerp van machines, processen en werkomgeving wat betreft onderhoud, de slechte bereikbaarheid van objecten in onderhoud, inspannende bewegingen (buigen, knielen, zich uitstrekken, duwen en trekken, werken in kleine ruimtes)

:: Typische taken:

• boren, slijpen, vijlen, zandstralen
• buiten werken, onderhoud van industriële installaties (bijv. ovens en hoogovens, koelunits)
• lassen, inspectie van pijpen, railonderhoud

:: Mogelijke gevolgen voor de gezondheid: gehoorproblemen als gevolg van lawaai, aandoeningen aan spieren, pezen en botten

Chemische gevaren

• asbest, glasvezel
• dampen, gassen, stof (bijv. asbestdampen, dieseluitlaatgassen, siliciumdioxide)
• oplosmiddelen

:: Typische taken:

• gebouwenonderhoud
• elektrisch solderen
• werken in kleine ruimtes
• werken in autowerkplaatsen
• onderhoud van industriële installaties waar gevaarlijke chemische stoffen aanwezig zijn

:: Mogelijke gevolgen voor de gezondheid: ademhalingsproblemen, werkgerelateerde astma, allergieën, asbestvergiftiging, kanker

Biologische gevaren

• bacteriën (bijv. legionella, salmonella)
• schimmels

:: Typische taken:

• onderhoud van afvalverwerkingsinstallaties
• onderhoud op plaatsen waar met biologische agentia wordt gewerkt zoals laboratoria
• onderhoud op plaatsen waar bacteriën en schimmels zich kunnen vermeerderen, zoals airconditioningsystemen

:: Mogelijke gevolgen voor de gezondheid: ademhalingsproblemen, astma, allergieën, veteranenziekte

Psychosociale risicofactoren

• tijdsdruk
• ploegendienst, weekenddienst, nachtdienst, oproepdienst en onregelmatige werktijden
• samenwerken met werknemers van onderaannemers / meerdere onderaannemers – problemen met communicatie

:: Mogelijke gevolgen voor de gezondheid: werkgerelateerde stress, vermoeidheid, verhoogd ongevallenrisico

Hoge risico's van alle soorten ongevallen

• veel ongevallen houden verband met onderhoud van apparatuur en machines, bijv. beknelling door bewegende machines, onverwacht starten van machines
• vallen van hoogte, ongelukken door vallende objecten
• elektrocutie, elektrische schokken, verbranding
• kleine ruimtes, verstikking
• explosies, vuur

Feiten en cijfers

Analyse van EUROSTAT-gegevens gebaseerd op de ESAW-methodiek (Europese statistische gegevens over arbeidsongevallen) kan helpen bij het identificeren van ongevallen die verband houden met onderhoudswerkzaamheden in verschillende Europese landen.

Geschat wordt dat rond 15-20% (afhankelijk van het land) van alle ongevallen en 10-15% van alle dodelijke ongevallen verband houden met onderhoudswerkzaamheden.

Onderhoud - reparatie, instellen, afstellen - staat vierde in de top 10 van werkprocessen met het hoogste aantal dodelijke ongevallen in de jaren 2003-2005 (EUROSTAT-ESAW).

Het komt steeds vaker voor dat ongevallen niet plaatsvinden tijdens normaal gebruik, maar tijdens reparaties, onderhoud, reiniging, afstellen etc.

Volgens een onderzoek dat in 2005 in Frankrijk werd uitgevoerd is in het bedrijfsleven onderhoud de functie die het meest aan onderaannemers wordt uitbesteed. Een analyse van een Franse database met arbeidsongevallen laat zien dat in 2002 onderhoudsmedewerkers de op één na meest voorkomende slachtoffers van ongevallen waren met betrekking tot uitbestede diensten, direct na bouwvakkers.

Een analyse van de resultaten van een nationaal onderzoek naar werkomstandigheden in Spanje (2007) laat zien dat onderhoudsmedewerkers meer dan andere werknemers worden blootgesteld aan lawaai en aan trillingen aan handen, armen en het gehele lichaam. Ze staan ook vaker bloot aan gevaarlijke stoffen, dampen en rook.

Rond 25% van alle ongevallen met letsel door elektriciteit worden veroorzaakt door draagbare elektrische apparatuur. Gebrekkige kabels naar apparaten veroorzaken rond 2000 branden per jaar. Een belangrijke oorzaak van dergelijke ongevallen en branden is gebrekkige inspectie en onderhoud (HSE).

Lees ons rapport en de bijbehorende informatiefolder  Maintenance and OSH – A statistical picture (Onderhoud en veiligheid en gezondheid op het werk (OSH), een statistisch beeld)

Basisregels om ervoor te zorgen dat je het goed doet

De specifieke details van onderhoud variëren per industriesector en zijn afhankelijk van de taken. Er zijn echter enkele algemene beginselen:

• Integratie van OSH-management in onderhoudsmanagement
• Een gestructureerde benadering van risicobeoordeling
• Duidelijke taken en verantwoordelijkheden
• Veilige werksystemen en duidelijk te volgen richtlijnen
• Adequate scholing en deskundigheid
• Betrokkenheid van werknemers bij de risicobeoordeling en onderhoudsmanagementprocessen
• Doeltreffende communicatie

De vijf basisregels voor veilig onderhoud

1. Planning
   
   
2. De werkomgeving beveiligen
   
   
3. Passende uitrusting gebruiken
   
   
4. Werken volgens plan
   
   
5. Eindcontroles uitvoeren

1. Planning

Onderhoud moet beginnen met goede planning. Er moet een risicobeoordeling worden uitgevoerd en de werknemers moeten bij dit proces worden betrokken. Kwesties die in de planningsfase aan de orde moeten komen, zijn:

Werkgevers moeten ervoor zorgen dat werknemers over de benodigde vaardigheden beschikken om de vereiste taken uit te voeren, dat ze zijn geïnformeerd over veilige werkmethoden en weten wat ze moeten doen wanneer een situatie ontstaat die hun deskundigheid te boven gaat. Werkgevers dienen zorgvuldig na te denken over de 'hiërarchische structuur' van de mensen die zijn betrokken bij een onderhoudstaak en de methoden die worden toegepast tijdens de onderhoudsactiviteit, inclusief de rapportagemethoden als er sprake is van een probleem. Dit is met name belangrijk als het onderhoud wordt uitgevoerd door onderaannemers.

Het raadplegen van werknemers en hun op de hoogte houden is essentieel tijdens de gehele planningsfase. Werknemers die een onderhoudstaak uitvoeren, moeten niet alleen worden geïnformeerd over de resultaten van de eerste risicobeoordeling, ze moeten er ook bij worden betrokken. Omdat zij bekend zijn met de werkplek, zijn zij vaak als beste in staat gevaren te identificeren en de meest effectieve manier te bepalen om daarop te reageren. Betrokkenheid van werknemers bij het planningsproces verhoogt niet alleen de veiligheid van de onderhoudswerkzaamheden maar ook de kwaliteit.

2. De werkomgeving beveiligen

De werkplek moet worden beveiligd door ongeautoriseerde toegang te voorkomen, bijvoorbeeld door het gebruik van hekken en signalering. De omgeving moet tevens schoon en veilig worden gehouden, waarbij de stroom moet worden uitgeschakeld, bewegende delen van machines geblokkeerd, tijdelijke ventilatie geplaatst en veilige routes vastgesteld waarlangs werknemers de werkomgeving kunnen betreden en verlaten. Er moeten waarschuwingskaarten aan machines worden bevestigd, met daarop de datum en de tijd van de afsluiting, alsmede de naam van de persoon die bevoegd is de afsluiting ongedaan te maken. Op deze wijze wordt de veiligheid van de medewerker die het onderhoud aan de machine uitvoert niet in gevaar gebracht doordat een andere medewerker de machine per ongeluk opstart.

Indien mogelijk moeten beschermende middelen worden ontworpen zodat klein onderhoud kan worden uitgevoerd aan de machines zonder de beveiligingen te verwijderen. Als de bescherming moet worden verwijderd of gedeactiveerd, dan dienen afsluitprocedures te worden gevolgd. Onderhoudsmedewerkers moeten worden getraind in hoe en onder welke omstandigheden beveiligingen mogen worden verwijderd.

3. De juiste uitrusting gebruiken

Werknemers die zijn betrokken bij onderhoudstaken moeten beschikken over de juiste gereedschappen en uitrusting, die anders kunnen zijn dan die zij normaal gebruiken. Gezien het feit dat zij wellicht werkzaam zijn op plaatsen waar mensen niet geacht worden te werken en dat zij kunnen worden blootgesteld aan allerlei gevaren, moeten ze ook beschikken over de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen.

Wat betreft uitrusting en gereedschap dienen werkgevers ervoor te zorgen dat:

Alle persoonlijke beschermingsmiddelen moeten:

Werknemers die filters van een afzuiginstallatie schoonmaken of vervangen kunnen bijvoorbeeld worden blootgesteld aan veel hogere stofconcentraties dan gebruikelijk voor de betreffende werkplek. Ook de toegang tot deze filters, die zich vaak in het dak bevinden, moet veilig zijn.

4. Werken volgens plan

Veilige werkmethoden moeten worden meegedeeld aan en begrepen door werknemers en leidinggevenden, en correct worden toegepast. De werkzaamheden moeten worden gecontroleerd om ervoor te zorgen dat de afgesproken veilige werksystemen en locatieregels in acht worden genomen. Onderhoud wordt vaak onder druk uitgevoerd, bijvoorbeeld wanneer het productieproces door een storing is stilgelegd. Zelfs wanneer er sprake is van tijdsdruk moeten veilige werkmethoden in acht worden genomen: kortsluitingen kunnen zeer kostbaar zijn als ze leiden tot ongelukken, letsel of beschadiging van eigendommen.

Er moeten maatregelen worden getroffen voor onverwachte voorvallen. Onderdeel van het systeem voor veilig werken moet zijn dat wordt gestopt met werken wanneer er sprake is van een onverwacht probleem of een probleem dat de deskundigheid van de werknemer te boven gaat. Het is zeer belangrijk dat elke werknemer zich realiseert dat situaties die zijn of haar vaardigheden of deskundigheid te boven gaan, kunnen resulteren in ongelukken.

5. Eindcontroles uitvoeren

Het onderhoudsproces moet worden afgerond met eindcontroles om ervoor te zorgen dat de taak werkelijk is afgerond, dat het te onderhouden object zich in veilige staat bevindt en dat alle afvalmateriaal dat is ontstaan tijdens het onderhoudsproces is opgeruimd. Wanneer alles is gecontroleerd en veilig verklaard, kan de taak worden afgetekend en kunnen de leidinggevenden en andere werknemers worden geïnformeerd.

De laatste stap is het opstellen van een rapport, waarin de uitgevoerde werkzaamheden worden beschreven en waarin informatie wordt opgenomen over eventuele problemen die zijn opgetreden, samen met aanbevelingen voor verbetering. In het ideale geval moet dit eveneens worden besproken tijdens een personeelsvergadering waarop de werknemers die bij het proces waren betrokken, alsmede de medewerkers in hun directe omgeving, commentaar kunnen leveren op de onderhoudsactiviteit en suggesties kunnen doen om het proces te verbeteren.

Europese wetgeving inzake onderhoud

Sinds 1989 is er een aantal Europese richtlijnen vastgesteld, waarin een algemeen kader met minimumeisen voor de bescherming van werknemers op de werkplek is vastgelegd.

Deze richtlijnen zijn ook van toepassing op onderhoudswerkzaamheden, met allereerst de kaderrichtlijn, met inbegrip van de verplichting voor werkgevers om een risicobeoordeling op het werk uit te voeren.

Richtlijn 89/391 van de Raad - "kaderrichtlijn" betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk

Deze bevat de algemene beginselen voor preventie, beschrijft de verplichten van werkgevers met betrekking tot het beoordelen van risico's, het elimineren van risico's en ongevallenfactoren, en het informeren, consulteren en weloverwogen laten participeren en scholen van werknemers en hun vertegenwoordigers.

De Europese Commissie heeft een Richtsnoer voor risicobeoordeling op het werk opgesteld om werkgevers en werknemers te helpen de vereisten voor risicobeoordeling van kaderrichtlijn 89/391/EEG te implementeren. In dit richtsnoer worden onderhoudsmedewerkers aangemerkt als “werknemers die een verhoogd risico lopen”. Het richtsnoer wijst tevens op de noodzaak voor het uitvoeren van een afzonderlijke risicobeoordeling voor onderhoudswerkzaamheden.

Op basis van de "kaderrichtlijn" is aan aantal afzonderlijke richtlijnen vastgesteld, die allemaal betrekking hebben op het veilig uitvoeren van onderhoud. Vele ervan bevatten specifieke bepalingen voor onderhoudswerkzaamheden en vereisten voor onderhoud om gevaren op de werkplek te elimineren.

Richtlijn 89/654/EEG

betreffende minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid voor de arbeidsplaatsen bevat onder andere de vereiste voor werkgevers om ervoor te zorgen dat

• routes naar nooduitgangen en gewone uitgangen te allen tijde worden vrijgehouden;
• technisch onderhoud van de werkplek en van de machines en apparatuur wordt uitgevoerd en dat alle aangetroffen gebreken die de veiligheid en de gezondheid van de werknemers kunnen beïnvloeden, zo snel mogelijk worden hersteld;
• veiligheidsuitrusting en -installaties die bedoeld zijn voor het elimineren van risico's regelmatig worden onderhouden en gecontroleerd.

Richtlijn 89/655/EEG

betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid voor het gebruik door werknemers van arbeidsmiddelen op de arbeidsplaats, waarbij het gebruik van arbeidsmiddelen tevens betrekking heeft op onderhoud en servicebeurten, met inbegrip van met name reiniging, schrijft voor dat

• de werkgever de noodzakelijke maatregelen moet treffen om ervoor te zorgen dat arbeidsmiddelen tijdens de gehele levensduur adequaat worden onderhouden, en wel zo dat dit voldoet aan de bepalingen van paragraaf 1 (a) of (b) waar van toepassing;
• de werkgever ervoor dient te zorgen dat arbeidsmiddelen die zijn blootgesteld aan omstandigheden die leiden tot verslechtering die kan resulteren in gevaarlijk situaties, wordt onderworpen aan:

- periodieke inspecties en speciale inspecties om ervoor te zorgen dat aan de voorwaarden voor gezondheid en veiligheid wordt voldaan en dat de verslechtering tijdig kan worden opgespoord en hersteld;

• de werkgever, wanneer het gebruik van een arbeidsmiddel een specifiek risico kan inhouden voor de veiligheid of de gezondheid van werknemers, ervoor dient te zorgen dat:

- het gebruik van het arbeidsmiddel wordt beperkt tot personen aan wie de taak voor het gebruik ervan is toegewezen;
- in het geval van reparaties, wijzigingen, onderhoud of servicebeurt, de betreffende werknemers expliciet worden aangewezen om dergelijke werkzaamheden uit te voeren.

De richtlijn bevat tevens een minimumeis voor controle- en beschermingsuitrusting en bepalingen voor onderhoud:

• het moet mogelijk zijn om onderhoudswerkzaamheden uit te voeren wanneer de apparatuur is uitgeschakeld. Als dit niet mogelijk is, moet het mogelijk zijn beschermende maatregelen te nemen voor het uitvoeren van dergelijke werkzaamheden of voor het uitvoeren ervan buiten de gevarenzones;
• als de machine een onderhoudslogboek heeft, dan moet dit up-to-date worden gehouden;
• werknemers moeten op een veilig manier toegang hebben tot en zich veilig kunnen ophouden in alle gebieden voor productie-, aanpassings- en onderhoudswerkzaamheden.

Bovendien bevat de richtlijn bepalingen met betrekking tot het gebruik van apparatuur voor tijdelijke werkzaamheden op grote hoogte, zoals specifieke bepalingen met betrekking tot het gebruik van ladders en steigers.

Richtlijn 89/656/EEG

betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid voor het gebruik op het werk van persoonlijke beschermingsmiddelen door werknemers bepaalt dat persoonlijke beschermingsmiddelen gratis ter beschikking moeten worden gesteld door de werkgever, die ervoor dient te zorgen dat deze middelen in goede staat zijn en in staat zijn van voldoende hygiëne door middel van noodzakelijk onderhoud, reparatie en vervanging.

BIJLAGE III bij de richtlijn biedt een niet-uitputtende lijst met activiteiten en sectoren van activiteiten waarvoor het ter beschikking stellen van persoonlijke beschermingsmiddelen noodzakelijk kan zijn.

Richtlijn 92/91/EEG

betreffende de minimumvoorschriften ter verbetering van de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van werknemers in de winningsindustrieën die delfstoffen winnen met behulp van boringen.

Deze bevat onder andere minimumvoorschriften die van toepassing zijn op de onshore en offshore sectoren, met inbegrip van bepalingen voor onderhoud.

Richtlijn 92/104/EEG

betreffende de minimumvoorschriften ter verbetering van de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van werknemers in de winningsindustrieën in dagbouw of ondergronds

De werkgever dient de nodige maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat:

• de werkplekken zodanig worden ontworpen, gebouwd, uitgerust, in bedrijf gesteld, gebruikt en onderhouden, dat werknemers hun werk kunnen verrichten zonder gevaar voor hun veiligheid en/of gezondheid en/of de veiligheid en/of gezondheid van andere werknemers;
• werkzaamheden waaraan een bijzonder risico is verbonden, uitsluitend aan vakbekwaam personeel worden opgedragen en overeenkomstig de verstrekte instructies worden uitgevoerd;

Richtlijn 93/103/EG van de Raad

betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid bij het werk aan boord van vissersvaartuigen bepaalt dat de lidstaten de noodzakelijke maatregelen moeten treffen om ervoor te zorgen dat eigenaren:

• ervoor zorgen dat schepen en hun uitrusting technisch worden onderhouden en dat gevonden gebreken zo snel mogelijk worden hersteld.

Richtlijn 98/24/EG van de Raad

betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen risico's die gerelateerd zijn aan chemische agentia op de werkplek, bepaalt dat onderhoud waarbij sprake is van de kans op aanzienlijke blootstelling of dat door andere oorzaken kan resulteren in schadelijke effecten voor de veiligheid of de gezondheid, wordt opgenomen in de risicobeoordeling. De richtlijn bepaalt ook dat de risico's voor de gezondheid en de veiligheid van werknemers bij werkzaamheden waarbij gevaarlijke chemische agentia betrokken zijn, moeten worden opgeheven of tot een minimum teruggebracht:

• door het ontwerp en de organisatie van de werksystemen op de werkplek;
• door te voorzien in de passende uitrusting voor werkzaamheden met chemische agentia en in onderhoudsmethodes die de gezondheid en de veiligheid van de werknemers op het werk verzekeren.

Richtlijn 2006/42/EG

betreffende machines en tot wijziging van Richtlijn 95/16/EC bepaalt in de overwegingen dat de sociale kosten die voortvloeien uit het grote aantal ongevallen dat rechtstreeks het gevolg is van het gebruik van machines kunnen worden verlaagd door machine veilig te ontwerpen en te bouwen, alsmede door behoorlijke installatie en onderhoud.

BIJLAGE I over de de fundamentele vereisten voor gezondheid en veiligheid met betrekking tot het ontwerp en de constructie van machines bevat de principes van veilige integratie, voorschriften voor controlesystemen en specifieke bepalingen met betrekking tot machineonderhoud, alsmede voorschriften voor informatievoorziening, waarschuwingen in instructies.

Er is een aantal afzonderlijke richtlijnen aangenomen met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan mogelijk schadelijke fysische agentia op de werkplek zoals trillingen, lawaai, elektromagnetische velden, optische straling en ioniserende straling. Deze richtlijnen bevatten een bepaling gericht op het voorkomen of verminderen van blootstelling, onder andere door passende onderhoudsprogramma's voor uitrusting, de werkplek en werkpleksystemen

• Richtlijn 2002/44/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van fysische agentia (trillingen)
  
  
• Richtlijn 2003/10/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van fysische agentia (lawaai)
• Richtlijn 2006/25/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van fysische agentia (kunstmatige optische straling)
• Richtlijn 2004/40/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van elektromagnetische velden en golven

Andere relevante richtlijnen

• Richtlijn 92/58/EEG van de Raad betreffende de minimumvereisten voor de veiligheids- en/of gezondheids-signalering op het werk.
• Richtlijn 1999/92/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumvoorschriften voor de verbetering van de gezondheidsbescherming en van de veiligheid van werknemers die door explosieve atmosferen gevaar kunnen lopen.
• Richtlijn 83/477/EEG van de Raad van 19 september 1983 betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan asbest op het werk (tweede afzonderlijke richtlijn in de betekenis van artikel 8 van Richtlijn 80/1107/EEG) zoals gewijzigd door Richtlijn 91/382/EEG, Richtlijn 98/24/EG van de Raad, Richtlijn 2003/18/EG van de Raad en Richtlijn 2007/30/EG.
• Richtlijn 2005/54/EG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk.
• Richtlijn 92/57/EEG van de Raadbetreffende de implementatie van de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid op tijdelijke of mobiele bouwterreinen
• Richtlijn 96/82/EEG van de Raad betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken.

Meer informatie in het hoofdstuk Europese wetgeving