Ασφαλέστεροι και πιο υγιεινοί χώροι εργασίας με επαρκή συντήρηση

Η τακτική συντήρηση είναι ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη των κινδύνων στους χώρους εργασίας και την παροχή ασφαλέστερων και πιο υγιεινών συνθηκών εργασίας. Η ελλιπής ή ανεπαρκής συντήρηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρά και θανατηφόρα ατυχήματα ή προβλήματα υγείας.

Ατυχήματα συμβαίνουν λόγω αστοχίας ηλεκτρικών εγκαταστάσεων (καλώδια, βύσματα, εξοπλισμός)

• ηλεκτροπληξία και εγκαύματα, πυρκαγιές, ανάφλεξη δυνητικά εύφλεκτων ή εκρηκτικών περιβαλλόντων

Ατυχήματα συμβαίνουν επειδή ο εξοπλισμός ανύψωσης δεν επιθεωρείται και δεν συντηρείται τακτικά

• οι αλυσίδες ανύψωσης μπορεί να λερωθούν/οξειδωθούν και να φθαρούν, προκαλώντας την πτώση βαρέων φορτίων

Ατυχήματα συμβαίνουν λόγω ελλιπούς συντήρησης των χώρων εργασίας, των επιφανειών διέλευσης και των διαδρόμων κυκλοφορίας

• ανώμαλες ή ολισθηρές επιφάνειες καθώς και επιφάνειες με λακκούβες ή με κλίση μπορούν να προκαλέσουν τροχαία ατυχήματα από περονοφόρα οχήματα, ολισθήσεις και παραπατήματα

Η σκόνη αποτελεί πιθανό κίνδυνο για την υγεία των εργαζομένων στη βιομηχανία του ξύλου ή σε λατομεία.

Η συντήρηση του εξοπλισμού απομάκρυνσης της σκόνης είναι σημαντική σε όλες τις εργασιακές διαδικασίες κατά τις οποίες παράγεται σκόνη με σκοπό την πρόληψη της έκθεσης των εργαζομένων στη σκόνη

• οι αγωγοί εξαερισμού πρέπει να διατηρούνται πάντοτε καθαροί και να επισκευάζονται σε περίπτωση βλάβης
• τα φίλτρα πρέπει να συντηρούνται τακτικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή

Η συντήρηση είναι δραστηριότητα υψηλού κινδύνου

Επικίνδυνες καταστάσεις που σχετίζονται με τη συντήρηση

Πέρα από τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε κάθε εργασιακό περιβάλλον, οι εργασίες συντήρησης κρύβουν και κάποιους άλλους κινδύνους. 

Σε αυτούς περιλαμβάνονται η εργασία κατά τη διάρκεια λειτουργίας των μηχανημάτων και σε μικρή απόσταση από τα μηχανήματα. Υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, η αυτοματοποίηση των διαδικασιών περιορίζει συνήθως την πιθανότητα ανθρώπινου σφάλματος που μπορεί να οδηγήσει σε ατυχήματα. Στις εργασίες συντήρησης, σε αντίθεση με τις κανονικές συνθήκες λειτουργίας, η άμεση επαφή του εργαζομένου με το μηχάνημα δεν μπορεί να περιοριστεί σημαντικά. Η συντήρηση είναι μια δραστηριότητα κατά την οποία οι εργαζόμενοι βρίσκονται αναγκαστικά πολύ κοντά στα μηχανήματα.

Η συντήρηση περιλαμβάνει συχνά μη συνήθεις εργασίες, έκτακτα καθήκοντα και συχνά πραγματοποιείται υπό ειδικές συνθήκες, όπως σε κλειστούς χώρους.

Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν συνήθως αποσυναρμολόγηση και εκ νέου συναρμολόγηση συχνά πολύπλοκων μηχανημάτων. Οι διαδικασίες αυτές ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανθρώπινου σφάλματος, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο ατυχήματος.

Η συντήρηση ενέχει αλλαγή καθηκόντων και περιβάλλοντος εργασίας. Αυτό ισχύει ιδίως στην περίπτωση των εργαζομένων με συμβάσεις εργασίας. Η υπεργολαβίαείναι επιβαρυντικός παράγοντας σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και την υγεία – πολυάριθμα ατυχήματα και περιστατικά σχετίζονται με την εξωτερική ανάθεση εργασιών συντήρησης.

Η εργασία υπό πίεση χρόνου είναι επίσης άλλο ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα των εργασιών συντήρησης, ιδίως δε σε περιπτώσεις διακοπής της παραγωγής ή ιδιαίτερα επειγουσών επισκευών.

Πηγές κινδύνου, κίνδυνοι και επιδράσεις στην υγεία

Καθώς η συντήρηση διενεργείται σε όλους τους τομείς και τους χώρους εργασίας και αφορά ποικίλες εργασίες, σχετίζεται με ένα ευρύ φάσμα κινδύνων.

Σωματικοί κίνδυνοι

• θόρυβος, κραδασμοί
• υπερβολική ζέστη ή κρύο
• ακτινοβολία (υπεριώδης ακτινοβολία, ακτίνες Χ, ηλεκτρομαγνητικά πεδία)
• μεγάλος σωματικός φόρτος εργασίας
• κίνδυνοι που συνδέονται με την εργονομία λόγω πλημμελούς σχεδιασμού μηχανημάτων, διεργασιών και περιβάλλοντος εργασίας σε ό,τι αφορά τη συντήρηση, τη δυσκολία πρόσβασης σε αντικείμενα που πρέπει να υποβληθούν σε συντήρηση και τις επίπονες κινήσεις (κάμψη, γονάτισμα, υπερέκταση, ώθηση και έλξη, εργασία σε κλειστούς χώρους)

:: Συνήθη καθήκοντα:

• διάτρηση, λείανση, ρίνιση, γυαλοχάρτισμα
• εργασία σε εξωτερικούς χώρους, συντήρηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων (π.χ. κλίβανοι και εστίες, ψυκτικές μονάδες)
• συγκόλληση, επιθεώρηση σωλήνων, επισκευή σιδηροδρόμων

:: Πιθανές επιδράσεις στην υγεία: προβλήματα ακοής λόγω θορύβου, μυοσκελετικές διαταραχές

Χημικοί κίνδυνοι

• Αμίαντος, ίνες υάλου
• Αναθυμιάσεις, καπνοί, σκόνη (π.χ. αναθυμιάσεις ασφάλτου, καυσαέρια κινητήρων ντίζελ, κρυσταλλικό διοξείδιο του πυριτίου)
• Διαλύτες

:: Συνήθη καθήκοντα

• συντήρηση κτιρίων
• ηλεκτροσυγκόλληση τόξου
• διεξαγωγή εργασιών σε κλειστούς χώρους
• εργασία σε συνεργεία αυτοκινήτων
• συντήρηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων όπου υπάρχουν επικίνδυνες χημικές ουσίες

:: Πιθανές επιδράσεις στην υγεία: αναπνευστικά προβλήματα, επαγγελματικό άσθμα, αλλεργίες, αμιάντωση, καρκίνος

Βιολογικοί κίνδυνοι

• Βακτηρίδια (π.χ. λεγεωνέλα, σαλμονέλλα)
• Μούχλα και μύκητες

:: Συνήθη καθήκοντα:

• συντήρηση σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας αποβλήτων
• συντήρηση σε χώρους επεξεργασίας βιολογικών παραγόντων, όπως εργαστήρια
• συντήρηση σε χώρους όπου είναι πιθανό να αναπαραχθούν βακτηρίδια, μούχλα και μύκητες, όπως για παράδειγμα συστήματα κλιματισμού

:: Πιθανές επιδράσεις στην υγεία: αναπνευστικά προβλήματα, άσθμα, αλλεργίες, νόσος των ’λεγεωνάριων

Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου

• Πίεση χρόνου
• Εργασία σε βάρδιες, εργασία τα σαββατοκύριακα, εργασία τη νύχτα, περιστασιακή εργασία και ακανόνιστο ωράριο εργασίας
• Εργασία με προσωπικό εργολάβων/πολλαπλούς εργολάβους, κατά την οποία ανακύπτουν – ζητήματα επικοινωνίας

:: Πιθανές επιδράσεις στην υγεία: άγχος κατά την εργασία, κόπωση, αυξημένος κίνδυνος ατυχήματος

Υψηλή επικινδυνότητα για κάθε είδους ατύχημα

• Πολλά ατυχήματα σχετίζονται με τη συντήρηση εξοπλισμού εργασίας και μηχανημάτων, π.χ. σύνθλιψη από κινούμενο μηχάνημα, μη αναμενόμενη εκκίνηση
• Πτώσεις από ύψη, ατυχήματα που προκαλούνται από την πτώση αντικειμένων
• Ηλεκτροπληξία, εγκαύματα
• Κλειστοί χώροι, ασφυξία
• Έκρηξη, πυρκαγιά

Στοιχεία και αριθμοί

Η ανάλυση των στοιχείων της EUROSTAT με τη μεθοδολογία ESAW (European statistics on accidents at work - ευρωπαϊκές στατιστικές για τα εργατικά ατυχήματα) μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό ατυχημάτων που σχετίζονται με εργασίες συντήρησης σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Εκτιμάται ότι περίπου το 15-20% (ανάλογα με τη χώρα) όλων των ατυχημάτων και το 10-15% όλων των θανατηφόρων ατυχημάτων σχετίζονται με εργασίες συντήρησης.

Η συντήρηση, επισκευή, ρύθμιση, προσαρμογή κατέχουν την τέταρτη θέση στον κατάλογο των 10 σημαντικότερων εργασιακών διαδικασιών που ευθύνονται για τον υψηλότερο αριθμό θανατηφόρων ατυχημάτων κατά την περίοδο 2003-2005 (EUROSTAT-ESAW).

Ατυχήματα συμβαίνουν πλέον ολοένα και συχνότερα κατά τη διάρκεια εργασιών επισκευής, συντήρησης, καθαρισμού, προσαρμογής, κ.λπ., και όχι τόσο υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας.

Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη στη Γαλλία το 2005, οι εργασίες συντήρησης κατέχουν την πρώτη θέση όσον αφορά τη συχνότητα ανάθεσής τους σε υπεργολάβους.. Από ανάλυση των στοιχείων που περιέχονται σε γαλλική βάση δεδομένων για εργατικά ατυχήματα προκύπτει ότι το 2002 οι εργαζόμενοι που εκτελούσαν εργασίες συντήρησης κατείχαν τη δεύτερη θέση στη συχνότητα ατυχημάτων που συνδέονται με την υπεργολαβία, ακριβώς πίσω από τους εργαζόμενους στις κατασκευές.

Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της ισπανικής εθνικής έρευνας για τις συνθήκες εργασίας (2007) προκύπτει ότι οι εργαζόμενοι που εκτελούν εργασίες συντήρησης εκτίθενται περισσότερο στον θόρυβο και στους κραδασμούς (στα χέρια και σε ολόκληρο το σώμα) σε σύγκριση με άλλους εργαζομένους. Οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι εκτίθενται επίσης περισσότερο σε επικίνδυνες ουσίες, αναθυμιάσεις και καπνούς.

Περίπου το 25% όλων των τραυματισμών από ηλεκτρικό ρεύμα προκαλούνται από φορητό ηλεκτρικό εξοπλισμό. Κάθε χρόνο προκαλούνται περίπου 2 000 πυρκαγιές από ελαττωματικά καλώδια. Τα εν λόγω ατυχήματα και οι πυρκαγιές οφείλονται ως επί το πλείστον στη μη διενέργεια επιθεωρήσεων και εργασιών συντήρησης (Εκτελεστική Αρχή για την Ασφάλεια και την Υγεία - HSE).

Διαβάστε την έκθεσή μας και το σχετικό ενημερωτικό δελτίο  Συντήρηση και ΕΑΥ – η στατιστική εικόνα

Βασικοί κανόνες ασφαλούς συντήρησης

Οι επιμέρους πτυχές της συντήρησης ποικίλλουν μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων και εξαρτώνται από τα καθήκοντα. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες κοινές αρχές:

• Ενσωμάτωση της διαχείρισης ΕΑΥ στη διαχείριση συντήρησης
• Δομημένη προσέγγιση βάσει της εκτίμησης κινδύνου
• Σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες
• Ασφαλή συστήματα εργασίας και σαφείς κατευθυντήριες οδηγίες που πρέπει να τηρούνται
• Κατάλληλη κατάρτιση και αρμοδιότητες
• Συμμετοχή των εργαζομένων στην εκτίμηση κινδύνου και στη διαχείριση της συντήρησης
• Αποτελεσματική επικοινωνία

Πέντε βασικοί κανόνες ασφαλούς συντήρησης

1. Προγραμματισμός των εργασιών συντήρησης
   
   
2. Ασφάλεια του χώρου εργασίας
   
   
3. Χρήση κατάλληλου εξοπλισμού
   
   
4. Τήρηση του προγράμματος
   
   
5. Τελικός έλεγχος

1. Προγραμματισμός των εργασιών συντήρησης

Η συντήρηση πρέπει να γίνεται εξαρχής με σωστό προγραμματισμό. Επιβάλλεται η εκπόνηση εκτίμησης κινδύνου στην οποία πρέπει μάλιστα να συμμετέχουν οι εργαζόμενοι. Ζητήματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο στάδιο του προγραμματισμού:

Οι εργοδότες πρέπει να μεριμνούν ώστε οι εργαζόμενοι να διαθέτουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για την επιτέλεση των αναγκαίων εργασιών, να είναι ενημερωμένοι για τις ασφαλείς διαδικασίες εκτέλεσης των εργασιών, και να γνωρίζουν τι να κάνουν όταν η κατάσταση υπερβαίνει τις αρμοδιότητές τους. Οι εργοδότες οφείλουν να καθορίζουν με προσοχή την «ιεραρχία» των συμμετεχόντων στις εργασίες συντήρησης καθώς και τις διαδικασίες που πρέπει ενδεχομένως να εφαρμόζονται καθ' όλη τη διάρκεια της συντήρησης, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών υποβολής εκθέσεων σε περίπτωση προβλήματος. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περίπτωση που η συντήρηση γίνεται από υπεργολάβους.

Η διαβούλευση με τους εργαζομένους και η τακτική ενημέρωσή τους είναι ζωτικής σημασίας καθ' όλη τη διάρκεια της φάσης προγραμματισμού. Οι εργαζόμενοι που εκτελούν εργασίες συντήρησης όχι μόνο πρέπει να ενημερώνονται για τα αποτελέσματα της αρχικής εκτίμησης κινδύνου, αλλά πρέπει και να συμμετέχουν στην εκπόνησή της. Λόγω της εξοικείωσής τους με τον χώρο εργασίας, είναι συνήθως οι πλέον κατάλληλοι για να εντοπίζουν πιθανούς κινδύνους και για να προτείνουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισής τους. Η συμμετοχή των εργαζομένων στο στάδιο του προγραμματισμού ενισχύει όχι μόνο την ασφάλεια των εργασιών συντήρησης, αλλά και την ποιότητά τους.

2. Ασφάλεια του χώρου εργασίας

Πρέπει να απαγορεύεται η πρόσβαση στον χώρο εργασίας όσων δεν συμμετέχουν στις εργασίες, π.χ., με τη χρήση εμποδίων και προειδοποιητικών πινακίδων. Ο χώρος πρέπει επίσης να διατηρείται καθαρός και ασφαλής. Αυτό σημαίνει διακοπή της τροφοδοσίας ισχύος, ασφάλιση των κινούμενων εξαρτημάτων των μηχανημάτων, εγκατάσταση προσωρινού συστήματος εξαερισμού, και ασφαλή σημεία εισόδου των εργαζομένων στον χώρο εργασίας και εξόδου από αυτόν. Τα μηχανήματα πρέπει να φέρουν προειδοποιητικές σημάνσεις στις οποίες να αναγράφεται η ημερομηνία και η ώρα διακοπής της τροφοδοσίας, καθώς και το όνομα του ατόμου που είναι εξουσιοδοτημένο να αποκαθιστά την ηλεκτρική τροφοδοσία του μηχανήματος– με τον τρόπο αυτόν η ασφάλεια του εργαζομένου που εκτελεί τη συντήρηση ενός μηχανήματος δεν τίθεται σε κίνδυνο εάν κάποιος άλλος εργαζόμενος το θέσει κατά λάθος σε λειτουργία.

Όπου είναι δυνατό, πρέπει να σχεδιάζονται προστατευτικά, ώστε η εκτέλεση απλών εργασιών συντήρησης στα μηχανήματα χωρίς την αφαίρεσή τους να είναι εφικτή. Εάν πρέπει οπωσδήποτε να αφαιρεθεί ή να απενεργοποιηθεί το προστατευτικό, τότε πρέπει να εφαρμόζονται συγκεκριμένες διαδικασίες διακοπής της τροφοδοσίας. Οι υπεύθυνοι και οι εργαζόμενοι στον τομέα της συντήρησης πρέπει να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι και να γνωρίζουν πώς και υπό ποιες συνθήκες να αφαιρούν τα προστατευτικά.

3. Χρήση κατάλληλου εξοπλισμού

Οι εργαζόμενοι που εκτελούν εργασίες συντήρησης πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία και τον κατάλληλο εξοπλισμό, που μπορεί να διαφέρουν από τα εργαλεία και τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούν συνήθως. Καθώς είναι πολύ πιθανό να δουλεύουν σε χώρους που δεν έχουν σχεδιαστεί για να εργάζονται άνθρωποι μέσα σε αυτούς και να εκτίθενται σε διάφορους κινδύνους, πρέπει επίσης να έχουν τα κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας.

Όσον αφορά τον εξοπλισμό και τα εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούνται, οι εργοδότες οφείλουν να μεριμνούν ώστε:

Όλα τα μέσα ατομικής προστασίας πρέπει:

Παραδείγματος χάριν, οι εργαζόμενοι που καθαρίζουν ή αντικαθιστούν φίλτρα εξαερισμού εκτίθενται ενδεχομένως σε συγκεντρώσεις σκόνης πολύ υψηλότερες από αυτές που απαντώνται κανονικά στον εκάστοτε χώρο εργασίας. Η πρόσβαση στα φίλτρα, τα οποία βρίσκονται συνήθως στις οροφές, πρέπει επίσης να γίνεται με ασφαλή τρόπο.

4. Τήρηση του προγράμματος

Οι εργαζόμενοι και οι επιβλέποντες πρέπει να ενημερώνονται για τις ασφαλείς διαδικασίες εργασίας, να τις κατανοούν και να τις εφαρμόζουν σωστά. Οι εργασίες πρέπει να παρακολουθούνται ώστε να τηρούνται τα προκαθορισμένα ασφαλή συστήματα εργασίας και οι κανόνες που ισχύουν στον εκάστοτε χώρο εργασίας. Οι εργασίες συντήρησης γίνονται συχνά υπό πίεση – π.χ. όταν διακόπτεται η παραγωγή λόγω βλάβης κάποιου μηχανήματος. Οι ασφαλείς διαδικασίες εργασίας πρέπει να τηρούνται πιστά, ακόμη και υπό πίεση χρόνου: η παράκαμψη της καθορισμένης διαδικασίας μπορεί να στοιχίσει πολύ ακριβά καθώς μπορεί να ευθύνεται για την πρόκληση ατυχημάτων, τραυματισμών ή ζημιών στα μηχανήματα.

Πρέπει να προβλέπονται επίσης διαδικασίες για την αντιμετώπιση απροόπτων συμβάντων. Το ασφαλές σύστημα εργασίας πρέπει να προβλέπει το ενδεχόμενο διακοπής των εργασιών σε περίπτωση απρόβλεπτου προβλήματος ή προβλήματος που υπερβαίνει τις αρμοδιότητες ’των εργαζομένων. Επισημαίνεται ότι η υπέρβαση των’ δυνατοτήτων και των αρμοδιοτήτων των εργαζομένων μπορεί να οδηγήσει σε ατυχήματα.

5. Διενέργεια τελικών ελέγχων

Η διαδικασία της συντήρησης πρέπει να ολοκληρώνεται με τη διενέργεια ελέγχων ώστε να πιστοποιείται ότι οι εργασίες έχουν όντως ολοκληρωθεί, ότι το μηχάνημα ή το εξάρτημα που χρειαζόταν συντήρηση λειτουργεί πλέον κανονικά και ότι έχει καθαριστεί πλήρως ο χώρος από τα απορρίμματα της συντήρησης. Αφού ελεγχθούν τα πάντα και πιστοποιηθεί η ασφάλεια του χώρου, τότε η εργασία της συντήρησης ολοκληρώνεται επισήμως και ενημερώνονται σχετικά οι επιβλέποντες και οι λοιποί εργαζόμενοι.

Το τελικό στάδιο είναι η σύνταξη έκθεσης, όπου περιγράφονται οι εργασίες που εκτελέστηκαν και διατυπώνονται παρατηρήσεις για τυχόν δυσκολίες που προέκυψαν, καθώς και συστάσεις για μελλοντικές βελτιώσεις. Ιδανικά, η έκθεση πρέπει επίσης να συζητείται κατά τη διάρκεια συνάντησης με το προσωπικό, έτσι ώστε οι εργαζόμενοι που συμμετείχαν στη συντήρηση, καθώς και όσοι εργάζονταν παράλληλα στον ίδιο χώρο, να μπορούν να διατυπώνουν παρατηρήσεις για τις εργασίες συντήρησης και προτάσεις για τη βελτίωσή τους.

Ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη συντήρηση

Από το 1989, έχουν εκδοθεί αρκετές ευρωπαϊκές οδηγίες, οι οποίες θεσπίζουν ένα γενικό πλαίσιο ελαχίστων απαιτήσεων για την προστασία των εργαζομένων στον χώρο εργασίας.

Οι εν λόγω οδηγίες ισχύουν επίσης και για τις δραστηριότητες συντήρησης, πρωτίστως η οδηγία-πλαίσιο στην οποία περιλαμβάνεται η υποχρέωση των εργοδοτών να διενεργούν εκτίμηση κινδύνου στους χώρους εργασίας.

Οδηγία 89/391 του Συμβουλίου - "οδηγία πλαίσιο" για τις βασικές αρχές σχετικά με την πρόληψη και την προστασία των εργαζομένων από εργατικά ατυχήματα και ασθένειες

Θεσπίζει τις γενικές αρχές πρόληψης, και ορίζει τις’ υποχρεώσεις των εργοδοτών σχετικά με την εκτίμηση των κινδύνων, την εξάλειψη των κινδύνων και των παραγόντων ατυχημάτων, την ενημέρωση, την παροχή συμβουλών και την ισόρροπη συμμετοχή και επιμόρφωση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπόνησε Υπόμνημα για την εκτίμηση των επαγγελματικών κινδύνων με στόχο να βοηθήσει τους εργοδότες και τους εργαζόμενους να εκπληρώσουν τις απαιτήσεις εκτίμησης κινδύνου της οδηγίας-πλαισίου 89/391/ΕΟΚ. Στο υπόμνημα οι εργαζόμενοι που εκτελούν εργασίες συντήρησης προσδιορίζονται ως “εργαζόμενοι που ενδέχεται να διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο”. Επισημαίνει επίσης την ανάγκη διενέργειας ξεχωριστής εκτίμησης κινδύνου για τις δραστηριότητες συντήρησης.

Βάσει της "οδηγίας πλαισίου" εγκρίθηκαν διάφορες ειδικές οδηγίες οι οποίες αφορούν στο σύνολό τους την εκτέλεση εργασιών συντήρησης με ασφάλεια, ενώ πολλές από αυτές περιέχουν ειδικές διατάξεις για τις εργασίες συντήρησης καθώς και απαιτήσεις που πρέπει να τηρούνται σε επίπεδο συντήρησης για την εξάλειψη των κινδύνων στους χώρους εργασίας.

Η οδηγία 89/654/ΕΟΚ του Συμβουλίου

σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι εργοδότες πρέπει να φροντίζουν

• να διατηρούνται ελεύθεροι τόσο οι διάδρομοι κυκλοφορίαςπου οδηγούν στις κανονικές εξόδους και στις εξόδους κινδύνου, όσο και οι ίδιες οι έξοδοι και οι έξοδοι κινδύνου, για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανά πάσα στιγμή
• για την τεχνική συντήρηση των χώρων εργασίας και των εγκαταστάσεων και συστημάτων και για την αποκατάσταση, το συντομότερο δυνατόν, των ελαττωμάτων που διαπιστώνονται και που ενδέχεται να βλάψουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων
• για την τακτική συντήρηση και τον έλεγχο λειτουργίας των εγκαταστάσεων και συστημάτων ασφαλείας, που έχουν προορισμό την πρόληψη ή την εξάλειψη κινδύνων

Η οδηγία 89/655/ΕΟΚ του Συμβουλίου

σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζομένους κατά την εργασία τους, όπου στην έννοια της «χρησιμοποίησης εξοπλισμού εργασίας» εμπεριέχεται το σέρβις και η συντήρηση, περιλαμβανομένου, μεταξύ των άλλων, και του καθαρισμού, προβλέπει ότι

• ο εργοδότης λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε, καθ' όλη τη διάρκεια χρησιμοποίησής του, ο εξοπλισμός εργασίας, με την κατάλληλη συντήρηση, να διατηρείταισε επίπεδο τέτοιο ώστε να ανταποκρίνεται, ανάλογα με την περίπτωση, στις διατάξεις της παραγράφου 1 στοιχείο α) ή β).
• ο εργοδότης μεριμνά ώστε στους εξοπλισμούς εργασίας τους υποκείμενους σε επιδράσεις που προξενούν φθορές ικανές να οδηγήσουν σε επικίνδυνες καταστάσεις, να διενεργούνται:

- περιοδικοί έλεγχοι και έκτακτοι έλεγχοι ώστε να εξασφαλίζεται η τήρηση των προδιαγραφών ασφάλειας και υγείας, καθώς και η έγκαιρη διάγνωση και αποκατάσταση των φθορών αυτών

• όταν η χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας ενδέχεται να παρουσιάσει ειδικό κίνδυνο για την ασφάλεια ή την υγεία των εργαζομένων, ο εργοδότης μεριμνά ώστε:

- ο εξοπλισμός εργασίας να χρησιμοποιείται μόνον από τους εργαζομένους στους οποίους έχει ανατεθεί η χρήση αυτή
- οι εργασίες επισκευής, μετατροπής, συντήρησης και σέρβις του εξοπλισμού, να εκτελούνται από εργαζομένους που έχουν ειδική αρμοδιότητα για τον σκοπό αυτό.

Η οδηγία προβλέπει ακόμη ελάχιστες απαιτήσεις για συστήματα χειρισμού και προστασίας καθώς και διατάξεις σχετικά με τη συντήρηση:

• οι εργασίες συντήρησης πρέπει να μπορούν να εκτελούνται ενόσω έχει διακοπεί η λειτουργία του εξοπλισμού εργασίας. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, πρέπει να μπορούν να λαμβάνονται τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα για την εκτέλεση των εργασιών αυτών ή οι εργασίες αυτές πρέπει να μπορούν να γίνονται έξω από τις επικίνδυνες ζώνες
• το βιβλιάριο σέρβις, κάθε εξοπλισμού που διαθέτει τέτοιο βιβλιάριο, πρέπει να τηρείται ενημερωμένο
• για την εκτέλεση των εργασιών παραγωγής, ρύθμισης και συντήρησης του εξοπλισμού εργασίας, οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν ασφαλή πρόσβαση και παραμονή σε όλα τα σημεία όπου χρειάζεται.

Επιπλέον, προβλέπονται διατάξεις για τη χρησιμοποίηση του εξοπλισμού εργασίας που διατίθεται για την εκτέλεση προσωρινών εργασιών σε ύψος, π.χ. ειδικές διατάξεις για τη χρησιμοποίηση κλιμάκων και ικριωμάτων.

Η οδηγία 89/656/ΕΟΚ του Συμβουλίου

σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρήση από τους εργαζόμενους εξοπλισμών ατομικής προστασίας κατά την εργασία προβλέπει ότι οι εξοπλισμοί ατομικής προστασίας πρέπει να παρέχονται δωρεάν από τον εργοδότη ο οποίος εξασφαλίζει την καλή λειτουργία τους και την ικανοποιητική κατάστασή τους από άποψη υγιεινής με τις αναγκαίες συντηρήσεις, επισκευές και αντικαταστάσεις.

Στο παράρτημα III της οδηγίας περιλαμβάνεται ενδεικτικός και μη εξαντλητικός κατάλογος δραστηριοτήτων και τομέων δραστηριοτήτων που ενδεχομένως απαιτούν να τίθενται στη διάθεση των εργαζομένων εξοπλισμοί ατομικής προστασίας.

Η οδηγία 92/91/ΕΟΚ του Συμβουλίου

περί των ελαχίστων προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασίας, της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στις εξορυκτικές διά γεωτρήσεων βιομηχανίες.

Περιέχει, μεταξύ άλλων, ελάχιστες προδιαγραφές για τους τομείς των «χερσαίων» και των «θαλάσσιων» εργασιών, καθώς και διατάξεις για τη συντήρηση.

Η οδηγία 92/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου

περί των ελαχίστων προδιαγραφών της για τη βελτίωση της προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στις υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές βιομηχανίες

Ο εργοδότης λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε:

• οι χώροι εργασίας να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να εξοπλίζονται, να τίθεται σε χρήση, να λειτουργούν και να συντηρούνται κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να εκτελούν τις εργασίες που τους ανατίθενται χωρίς κίνδυνο για την ασφάλεια ή/και την υγεία των ίδιων ή/και των άλλων εργαζομένων
• οι εργασίες που συνεπάγονται ιδιαίτερους κινδύνους να ανατίθενται μόνο σε εκπαιδευμένο προσωπικό και να εκτελούνται σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν δοθεί.

Η οδηγία 93/103/ΕΚ του Συμβουλίου

σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία στα αλιευτικά σκάφη προβλέπει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε ο εφοπλιστής:

• να μεριμνά για την τεχνική συντήρηση του σκάφους, των εγκαταστάσεων και των συστημάτων, καθώς και για την όσο το δυνατόν ταχύτερη επιδιόρθωσή τους, σε περίπτωση που διαπιστώνονται βλάβες ή ελλείψεις

Η οδηγία 98/24/ΕΚ του Συμβουλίου

για την προστασία της υγείας και ασφαλείας των εργαζομένων κατά την εργασία από κινδύνους οφειλομένους σε χημικούς παράγοντες προβλέπει ότι η συντήρηση, η οποία συνδέεται με ενδεχόμενο σημαντικής έκθεσης ή η οποία ενδέχεται να έχει επιβλαβή αποτελέσματα για την ασφάλεια και την υγεία για άλλους λόγους, πρέπει να περιλαμβάνεται στην αξιολόγηση του κινδύνου. Η οδηγία προβλέπει επίσης ότι οι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων κατά την εργασία όπου υπεισέρχονται επιβλαβείς χημικοί παράγοντες πρέπει να εξαλείφονται ή να περιορίζονται στο ελάχιστο με:

• το σχεδιασμό και την οργάνωση εργασίας στο χώρο εργασίας
• την πρόβλεψη κατάλληλου εξοπλισμού για την εργασία με χημικούς παράγοντες και διαδικασιών συντήρησης που διασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων κατά την εργασία, κ.λπ.

Η οδηγία 2006/42/ΕΚ

σχετικά με τα μηχανήματα και την τροποποίηση της οδηγίας 95/16/EK αναφέρει στο προοίμιό της ότι το κοινωνικό κόστος του μεγάλου αριθμού ατυχημάτων που προκαλούνται άμεσα από τη χρήση μηχανημάτων μπορεί να μειωθεί με τον εγγενώς ασφαλή σχεδιασμό και κατασκευή των μηχανημάτων, και με την ορθή εγκατάσταση και συντήρησή τους.

Το παράρτημα Ι σχετικά με τις βασικές απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας όσον αφορά το σχεδιασμό και την κατασκευή μηχανημάτων περιλαμβάνει την αρχή της ενσωμάτωσης της ασφάλειας, απαιτήσεις για συστήματα χειρισμού, ειδικές διατάξεις για τη συντήρηση των μηχανημάτων, καθώς και απαιτήσεις για παροχή πληροφοριών, προειδοποιήσεις και οδηγίες χρήσης.

Διάφορες ειδικές οδηγίες έχουν θεσπιστεί επίσης για τον έλεγχο της έκθεσης των εργαζομένων σε πιθανώς επιβλαβείς φυσικούς παράγοντες στον χώρο εργασίας όπως οι κραδασμοί, ο θόρυβος, τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία, η οπτική ακτινοβολία και η ιοντίζουσα ακτινοβολία. Οι οδηγίες αυτές περιέχουν διάταξη η οποία επιδιώκει την rελαχιστοποίηση της έκθεσης, μεταξύ άλλων, με κατάλληλα προγράμματα συντήρησης του εξοπλισμού εργασίας, του χώρου εργασίας και των συστημάτων στον χώρο εργασίας

• Οδηγία 2002/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των ελαχίστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (κραδασμοί)
  
  
• Οδηγία 2003/10/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των ελάχιστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας για την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (θόρυβος)
• Οδηγία 2006/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των ελαχίστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (τεχνητή οπτική ακτινοβολία)
• Οδηγία 2004/40/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των ελάχιστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από ηλεκτρομαγνητικά πεδία και κύματα

Λοιπές συναφείς οδηγίες

• Οδηγία 92/58/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία
• Οδηγία 1999/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για τη βελτίωση της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων οι οποίοι είναι δυνατόν να εκτεθούν σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες
• Οδηγία 83/477/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Σεπτεμβρίου 1983 για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεσή τους στον αμίαντο κατά τη διάρκεια της εργασίας (δεύτερη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 8 της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ) όπως τροποποιήθηκε με τις οδηγίες 91/382/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 98/24/ΕΚ του Συμβουλίου, 2003/18/ΕΚ και 2007/30/ΕΚ
• Οδηγία 2000/54/ΕΚ για την προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία
• Οδηγία 92/57/ΕΟΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας που πρέπει να εφαρμόζονται στα προσωρινά ή κινητά εργοτάξια
• Οδηγία 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες

Περισσότερες πληροφορίες στην ενότητα Ευρωπαϊκή νομοθεσία